Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Dilde cüş itdi yine sevdâ-yı 'ışk
Âlemi gark idiser deryâ-yı 'ışk
Çıkdı güşumdan ṣadâsı 'âlemün
Bâda virdi başumı ğavğa-yı 'ışk
Bâde-i 'ışkı çü pür-nüş itdi dil
Nef u zarrdan oldı bi-pervâ-yı 'ışk
Komayup dilde karâr u cânda ṣabr
Yine sergerdân gezer bî-cây-ı 'ışk
Sırr-ı 'ışkı kimsene ketm idemez
Pes Harîmî olalum rüsvâ-yı 'ışk

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönülde yine aşk sevdası coştu; aşk denizi dünyayı batıracak.

2. Dünyanın sesi kulağımdan çıktı; aşkın kavgası başımı rüzgâra savurdu.

3. Gönül aşk şarabını doya doya içince, aşkın kaygısızı olup faydadan ve zarardan habersiz oldu.

4. Aşk gönülde karar, canda sabır bırakmadı; aşkın yurtsuzu yine başı dönmüş hâlde gezer.

5. Aşkın sırrını kimse saklayamaz; öyleyse Harîmî, aşkın rüsvası olalım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir ve Arap alfabesindeki kaf harfiyle biten şiirlerdendir. Vezin remel bahrinin kısa kalıbı olan Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün'dür. Redif "-yı 'ışk" (aşkın …), kafiye "sevdâ, deryâ, ğavğa, pervâ, cây, rüsvâ" kelimelerindeki "-â" sesidir. Her beyit "aşk" kelimesiyle biter ve gazel bu tek kelimenin çevresinde döner. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel, divançenin ilk şiirindeki temaları kısa bir vezinle yeniden işler. Orada olduğu gibi burada da aşk "yine" coşar, deniz gibi dünyayı kaplar ve âşık sonunda rüsvalığı seçer. İlk beyitte aşkın sevdası bir sel ya da deniz gibi kabarır. İkinci beyitte dünyanın sesi kulaktan çıkar; âşık artık dünya işlerini duymaz, başını da aşkın kavgası rüzgâra vermiştir. "Başı yele vermek" deyimi burada hem savrulmayı hem de ölümü göze almayı anlatır. Üçüncü beyitte aşk bir şaraptır. Onu içen kişi kâr ve zarar hesabının ötesine geçer. Dördüncü beyitte "sergerdân" (başı dönmüş, şaşkın) ve "bî-cây" (yersiz yurtsuz) kelimeleri âşığı bir derviş gibi gösterir. Makta beyti, aşk sırrının saklanamayacağını söyleyerek melâmeti, yani halkın kınamasını göze almayı aşkın kaçınılmaz bir sonucu sayar.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 15. gazel, s. 212). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar