Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

'Işkuñ odı oldı çün nâr-ı Halîle bir [okunamadı]
Bu dil-i pür-derde dermân eyle ey 'îsî-nefes
'Ârızuñ âb u hevâsı şevkına ey serv-i nâz
Gözlerümden nice demdür kim akar cûy ermes
Hey ne zîbâ serv olur kaddüñ cihân bağında kim
Pâyuña yüz sürmege yil gibi yiler bunca kes
Ey gül-i ra'nâ cemâlüñ olmak içün ber-kemâl
Dâmen-i pâkiyle el uzatmasun her hâr u has
'Işkuñuñ bâzârı germ oldukça dil-i büryânına
Muhtesib hükm itmeyüp dahi eylemez bir dem 'abes
Kûs-ı rıhlet çalınup bağlandı mahmil bilürem
Üştür-i 'ışkuñdan irdi güşuma bang-ı ceres
Bir mürîdüm kim murada irmeğe şeyhüm didi
Çünki irdük bu yola gel ey Harîmî sözi kes

Günümüz Türkçesiyle

1. Aşkının ateşi, Halîl'in (Hz. İbrahim'in) ateşi gibi bir [okunamadı] oldu; ey İsa nefesli, bu dertli gönle derman eyle.

2. Ey naz servisi, yanağının suyunun ve havasının şevkiyle gözlerimden nice zamandır ırmak akar. Kafiyedeki "ermes" kelimesinin okunuşu ve anlamı belirsizdir.

3. Hey, cihan bahçesinde boyun ne güzel bir servidir ki ayağına yüz sürmek için bunca kişi yel gibi koşar.

4. Ey güzel gül, cemalin olgunluğa erişsin diye hiçbir diken ve çer çöp temiz eteğine el uzatmasın.

5. Aşkının pazarı yanık gönlüm için kızıştıkça muhtesip (çarşı denetçisi) hüküm vermez, bir an bile boş bir iş yapmaz. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

6. Göç davulu çalınıp mahmil bağlandı, biliyorum; aşkının devesinden kulağıma çan sesi geldi.

7. Ben öyle bir müridim ki şeyhim muradına ermem için bana şöyle dedi: Bu yola ulaştığımıza göre gel, ey Harîmî, sözü kes.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Yedi beyitlik bir gazeldir ve Arap alfabesindeki sîn harfiyle biten şiirlerin tek örneğidir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif yoktur, kafiye "nefes, ermes, kes, has, 'abes, ceres, kes" kelimelerindeki "-es" sesidir. Metin dökümde iki yerden bozuktur. Birinci beytin ilk mısraının sonu noktalarla silinmiş görünür ve okunamamıştır; aynı mısradaki "Haille" kelimesi "Halîle" olarak okunmuştur. Altıncı beyit ise dökümde 11. gazelin başlığının hemen altına düşmüştür. "-es" kafiyesi ve neşirdeki numaralamanın beşten yediye atlaması, bu beytin buraya ait olduğunu gösterir; yerleştirme bizimdir. Dördüncü beyitteki "has" (çer çöp) kelimesi dökümde "bas" diye çıkmıştır. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Matla beyti iki peygamber kıssasına telmih yapar. Halîl, Hz. İbrahim'in lakabıdır; Nemrud'un onu attığı ateş gül bahçesine dönmüştür. İsa nefesli sevgili ise, Hz. İsa'nın ölüleri dirilten nefesi gibi derde derman olabilecek kişidir. Ateş ile şifa veren nefes arasındaki karşıtlık, aşkın hem yakan hem iyileştiren yanını anlatır. Üçüncü ve dördüncü beyitlerde sevgili serv ve gül olarak görülür. Servin ayağına koşanlar yel gibidir, gülün eteğine ise diken ve çer çöp uzanmamalıdır. Beşinci beyitte aşk bir pazara, şehrin ahlâkını denetleyen muhtesip de o pazarın görevlisine benzetilir. Altıncı beyitte göç davulu, mahmil ve deve çanı bir kervanın yola çıkışını anlatır. Mahmil, hac kafilelerinde deveye yüklenen süslü taht ya da sedirdir. Son beyit tasavvufî bir kapanıştır: şeyh müridine yola ulaşıldıktan sonra sözün bittiğini, susmak gerektiğini söyler.

Tarihî Bağlam

Altıncı beyitteki kervan ve mahmil imgesi hac yolculuğunu hatırlatır. Korkut'un 1509'da hac niyetiyle Mısır'a gittiği bilinir. Ancak gazelin ne zaman yazıldığı bilinmediğinden bu beyitle o yolculuk arasında bir bağ kurulamaz. Benzerlik ancak bir ihtimal olarak anılabilir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 13. gazel, s. 211-212). teis.yesevi.edu.tr
  • Feridun Emecen, "Korkut, Şehzade", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, Ankara 2002, s. 205–207. https://islamansiklopedisi.org.tr/korkut-sehzade

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar