Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Ṣubh-dem yil gibi yilüp 'azm-i yâr itsem gerek
Yüz süriyü işüginde cân nis̱âr itsem gerek
Dil saçı sevdâsına tolaşdı çünkim ol mehün
Cân virüp bu kâr u bârı târumar itsem gerek
Sihr ile câdü gözi cân mülkini idüp harâb
'Işkınun bünyâdını ben üstüvâr itsem gerek
Zülfünün câdüsına meyl itdi mi şehbâz-ı dil
Ol hümâyı yine ben peşşe şikâr itsem gerek
Ol mehün mihrin 'alem gibi nişân itmek içün
Sırr-ı 'ışkını cihâne âşikâr itsem gerek
Bu Harîmî zühd ü takvâya kadem baṣmak içün
'Işk yolında melâmet ihtiyâr itsem gerek

Günümüz Türkçesiyle

1. Sabah vakti yel gibi koşup sevgiliye yönelmeliyim; eşiğine yüz sürüp canımı saçmalıyım.

2. Gönül o ay yüzlünün saçının sevdasına dolaştığına göre, can verip bu işi gücü darmadağın etmeliyim.

3. Büyücü gözü sihirle can ülkesini yıktı; onun aşkının temelini ben sağlamlaştırmalıyım.

4. Gönül şahini onun büyülü zülfüne mi meyletti; o hüma kuşunu yine ben bir sivrisinek gibi avlamalıyım. Beyit iki türlü anlaşılabilir: imkânsızı başarma iddiası olarak ya da gönlün kapıldığı şeyin küçüklüğü üzerine bir şaka olarak.

5. O ayın sevgisini bir sancak gibi herkese göstermek için aşkının sırrını cihana açmalıyım.

6. Bu Harîmî, zühd ve takvaya adım atabilmek için aşk yolunda melâmeti seçmeli.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Altı beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "itsem gerek", kafiye "yâr, nis̱âr, târumar, üstüvâr, şikâr, âşikâr, ihtiyâr" kelimelerindeki "-âr" sesidir. Başlıktaki dua "E'lallâhü derecâtehü"dür (Allah derecesini yüceltsin). Dökümdeki üç bozukluk Kılıç'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki aktarımına göre düzeltilmiştir: birinci beyitte "Şubb-dem" yerine "Ṣubh-dem", dördüncü beyitte "meyi" yerine "meyl", beşinci beyitte "Ser-i" yerine "Sırr-ı". Kılıç bu gazeli divançeden seçtiği dört örnekten biri olarak o sözlüğe koymuştur. Oradaki metinde dördüncü beyit "meyl itdügi", ikinci beyit "târmâr" biçimindedir. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

"İtsem gerek" redifi her beyti bir karar ya da zorunluluk cümlesine çevirir ve gazele kararlı bir ses verir. İlk beyitte sabah yeli gibi sevgiliye koşan âşık, eşiğe canını saçılacak bir armağan gibi sunar. Üçüncü beyitte büyücü gözün yıktığı can ülkesine karşı âşık, aşkın temelini sağlamlaştırmayı üstlenir; yıkma ile kurma arasında bir tezat vardır. Dördüncü beyitte gönül bir şahindir, sevgili ise talih getirdiğine inanılan efsanevi hüma kuşu. Hümayı sivrisinek gibi avlamak sözü bilerek kurulmuş bir abartmadır. Beşinci beyitte "mihr" hem sevgi hem güneş, "alem" de sancak anlamındadır; ay ile güneşin birlikte anılması tenasüp oluşturur. Son beyitteki melâmet, kişinin kendini halkın gözünde kınanacak duruma düşürerek riyadan kaçmasını öğütleyen tasavvufî bir yoldur. Zühde melâmet yoluyla varmak, sofuluğun dışa vurulan biçimini reddeden bir anlayışı anlatır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 18. gazel, s. 212). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar