Özgün Metin

Vezin: Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilün

Ṣanemâ gülşen-i hüsnündeki berg-i semenün
Kıymetin urdı kesâd itdi gül ü yâsemenün
Hey dimezsek bu dem ol âhu-yı şîr-efgenüne
Kan ider yüreğini nâfe-i misk-i Hutenün
Beni yakma oda ey rüh-ı revân başun içün
Cevrüni nice çeke bu dil-i dîvâne senün
Nice bir bağrıma dâğ ura benün Hindüsı
Nice bir 'ışkumı telh eyleye şîrîn dehenün
Ey Harîmî sana rahm itmeye ol şâh-ı cihan
Yüz süri ayağına boynuna takup kefenüñ

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey güzel, güzelliğinin gül bahçesindeki yasemin yaprağı, gülün ve yaseminin değerini düşürdü, onları kesada uğrattı.

2. Şu an o aslan deviren ceylana bir övgü söylemezsek, Hoten miskinin göbeği yüreğini kan eder. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

3. Ey yürüyen can, başın için beni ateşe yakma; bu deli gönül senin cevrini nasıl çeksin.

4. Beninin Hintlisi ne zamana kadar bağrıma dağ vuracak; tatlı ağızlı sevgili aşkımı ne zamana kadar acı edecek.

5. Ey Harîmî, o cihan şahı sana acımazsa, boynuna kefenini takıp ayağına yüz sür.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilün kalıbıdır. Redif "-üñ" ekidir, kafiye "semen, yâsemen, şîr-efgen, Huten, sen, dehen, kefen" kelimelerindeki "-en" sesiyle kurulur. Başlıktaki dua "Esba'allâhü 'aleyhi teâ'bibü'l-ğufrân"dır (Allah üzerine mağfiretini bol bol yağdırsın). Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk beyitte sevgilinin beyaz teni yasemin yaprağına benzetilir; bu yaprak bahçedeki gülün ve yaseminin değerini düşürür. Pazar dilinden alınan "kıymetin urdı" ve "kesâd itdi" sözleri, güzelliği bir alışverişin ölçüsüyle anlatır. İkinci beyitte sevgili aslan deviren bir ceylandır. Misk, Hoten ceylanının göbeğinde kan pıhtısından oluşur, bu yüzden divan şiirinde miskin yüreği kanla dolu düşünülür. Dördüncü beyitte siyah ben yine Hintliye benzetilir ve bağra dağ vurur. "Telh" (acı) ile "şîrîn" (tatlı) arasında tezat vardır. Son beyitte kefenini boynuna takarak hükümdarın huzuruna gelmek, kendini tamamen teslim eden ve ölümü kabul eden suçlunun tavrıdır. Aynı imge 38. gazelin son beytinde de geçer. Bir şehzadenin sevgiliyi "cihan şahı" diye anması ve kendini kefeniyle huzura gelen bir suçlu gibi göstermesi, divan şiirinin hükümdar-kul diliyle kurulmuş bir aşk sahnesidir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 19. gazel, s. 212-213). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar