Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Tavr-ı 'izz ü nâzı bütden ögren ey sîmîn-beden
Bin sücûd eylerler itmez kimseye bir kez sühan
Gözüme dünyâ karañu başuma zindân cihân
İtmedi kimse bana illâ ki ol hatt-ı zevkin
Cân ile kaṣd itmişüm dil baglamakda zülfüne
Takmışum kendü elümle boynuma muhkem resen
Sünbülüñ çöz bâgdan eyle güzer ey hoş-hırâm
K'ola toprağa berâber berg-i reyhân u semen
İstemez yâvuz yil esdigini Harîmî üstüne
Yitdigi yiri bilürmiş yirine serv-i çemen

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gümüş tenli, güç ve naz tavrını puttan öğren; ona bin secde ederler, o kimseye bir kez bile söz söylemez.

2. Gözüme dünya karanlık, başıma cihan zindan oldu; bunu bana o ayva tüyünden başka kimse yapmadı. Mısraın sonu ("hatt-ı zevkin") bozuk göründüğünden bu okuma bizimdir.

3. Gönlümü zülfüne bağlamaya canla başla niyet etmişim; kendi elimle boynuma sağlam bir ip takmışım.

4. Ey güzel salınan, sümbül saçını çöz ve bahçeden geç; reyhanın ve yaseminin yaprağı toprakla bir olsun.

5. Çimen servisi Harîmî'nin üstüne sert bir yel esmesini istemez; çünkü onu yitirdiği yeri iyi bilirmiş. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif yoktur, kafiye "beden, sühan, resen, semen, çemen" kelimelerindeki "-en, -an" sesidir. İkinci beytin son kelimesi dökümde "zevkin" biçimindedir ve kafiyeye uymaz. Bu yer muhtemelen bozuktur, ancak doğru biçimi bilinmediğinden olduğu gibi bırakılmıştır. Başlıktaki dua "Tâbe s̱erâhû"dur. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk beyitte sevgiliye naz öğretmeni olarak put gösterilir. Divan şiirinde güzel sevgili çoğu zaman "büt" (put) diye anılır. Put bin secdeye karşılık bir söz bile söylemez, sevgilinin de böyle sessiz ve mağrur olması istenir. Üçüncü beyitte âşık zülfü bir ipe, kendini de o ipi kendi eliyle boynuna geçiren birine benzetir. Aşkın âşığın kendi seçimi olduğunu söyleyen acı bir imgedir. Dördüncü beyitte sevgilinin saçı sümbüle benzetilir ve bahçeden geçerken reyhan ile yasemin onun karşısında toprağa düşer. Son beyit Kılıç'ın, söyleyiş bakımından birbirine benzeyen kelimelerin tekrarına örnek gösterdiği beyittir. "Yil, yitdigi, yiri, yirine" kelimeleri art arda gelerek bir ses oyunu kurar. Buradaki "yavuz" kelimesi eski Türkçedeki "kötü, sert" anlamında kullanılmıştır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 26. gazel, s. 214). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar