Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün (neşirde belirtilmemiştir, taktî bizimdir)

'Işk bahrine tal ey dil iresüñ yek-dâneye
Câna kıymayan kaçan vâsıl ola cânâneye
Baña ne mülk-i cihân yâhûd bana ne nâm u neng
Ben harâbâtî oluben düşmüşüm meyhaneye
Nâṣıhâ kes dilüñi benden beni ko hâlüme
Kim es̱er kılmaz nasihat 'ışk ile dîvâneye
'Akl nâkısla 'avâma yol degül ta'n ideler
'Işk râhında bu gün kâmil olan merdâneye
Ey Harîmî lâübâli ol bu gün 'ışk eyle kim
Vaz' ile hergiz vakâr olmaz imiş mestâneye

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, aşk denizine dal ki tek inciye eresin; cana kıymayan kişi sevgiliye ne zaman kavuşur.

2. Bana ne cihan mülkü, bana ne ad ve şan; ben harabat ehli olup meyhaneye düşmüşüm.

3. Ey öğütçü, dilini benden kes, beni hâlime bırak; çünkü aşkla deli olmuş kişiye öğüt tesir etmez.

4. Bugün aşk yolunda olgunluğa ermiş yiğidi kınamak, aklı eksik halka yakışmaz.

5. Ey Harîmî, bugün kaygısız ol, âşık ol; çünkü sarhoşa ağırbaşlı tavırla vakar gelmezmiş.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin dökümde verilmemiştir; taktîmize göre remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "-ye", kafiye "yek-dâne, cânâne, meyhane, dîvâne, merdâne, mestâne" kelimelerindeki "-âne" sesidir. Başlıktaki dua "Tâbe s̱erâhû"dur. İkinci beyit dökümde 29. gazelin başlığının altına düşmüştür. Kafiyesi bu gazelinkiyle aynıdır, neşirdeki numaralama da birinci beyitten sonra üçüncüye geçer. Bu iki işaret beytin buraya ait olduğunu gösterir; yerleştirme bizimdir. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk beyitte aşk bir denizdir ve sevgili o denizin dibindeki tek inci (yek-dâne). İnciye ulaşmak için denize dalmak, yani canı tehlikeye atmak gerekir. İkinci beyit gazelin en dikkat çekici beytidir. "Bana ne mülk-i cihân" sözü, dünya mülkünü ve ad sanı bir yana bırakıp meyhaneye düşen bir rindin sözüdür. Bu söz bir şehzadenin kaleminden çıktığında ayrıca dikkat çeker, ancak dünya saltanatını aşk uğruna küçümsemek divan şiirinde yaygın bir tavırdır. Üçüncü beyitte öğütçüye susması söylenir, çünkü aşkla delirmiş kişiye öğüt işlemez. Dördüncü beyitte aklı eksik halk ile aşk yolunda olgunlaşmış yiğit karşılaştırılır. Son beyitte "lâübâli" (kaygısız) olmak ve "vakar" (ağırbaşlılık) arasında bir karşıtlık kurulur. Sarhoşun ağırbaşlı olamayacağını söyleyen bu hüküm, gazeli rindâne bir sesle kapatır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 32. gazel, s. 214-215). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar