Özgün Metin

Vezin: 12'li hece vezni

Yine düşdi deli dil özge sevdâya
Yine virdi bu kuru başı gavğâya
Gözümden şöyle çıkdı yine 'âlem kim
Dil ü cân-ı cihân hep gitdi yağmaya
Dilüñ şimdengirü kes benden ey nâṣıh
Ki çeşm u gûş gitdi bir dahı câya
Kilin tahmir iderken ben za'îfînüñ
Hamîr-i 'ışk imiş çaldukları mâya
Anuñçün lenger-i dil kanda eyleşse
Çeker habl u dâduñ anı deryâya
Olam 'ışkuñ yolında lâübâli kim
Kimesne iltifât itmeye rüsvâya
Cemâlüñ şevkine cânı Harîmînüñ
Kalupdur kılca katlanmaya ferdaya

Günümüz Türkçesiyle

1. Deli gönül yine başka bir sevdaya düştü; bu kuru başı yine kavgaya verdi.

2. Dünya gözümden yine öyle çıktı ki cihanın gönlü ve canı hep yağmaya gitti.

3. Ey öğütçü, bundan sonra dilini benden kes; çünkü gözüm ve kulağım bir başka yere gitti.

4. Ben zayıfın balçığını yoğururken çaldıkları maya aşk hamuru imiş.

5. Bu yüzden gönül gemisinin demiri nereye otursa, (sevdanın) halatı onu denize çeker. Mısraın sonundaki "dâduñ" kelimesinin anlamı belirsizdir, bu okuma bizimdir.

6. Aşkının yolunda öyle kaygısız olayım ki kimse rüsvaya iltifat etmesin.

7. Harîmî'nin canı, cemalinin şevkiyle, yarına katlanmaya bir kıl kadar güç bırakmıştır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Yedi beyitlik bir gazeldir. Kılıç vezni "12'li hece vezni" olarak belirtir; divançede hece ölçüsüyle yazıldığı belirtilen tek şiir budur. Mısraların çoğu on iki heceden oluşur ("Yi-ne düş-di de-li dil öz-ge sev-dâ-ya"). Redif "-ya" ekidir, kafiye "sevdâ, gavgâ, yağma, câ, mâ, deryâ, rüsvâ, ferdâ" kelimelerindeki "-â, -a" sesiyle kurulur. Başlıktaki dua "Nâle mâ temennâhü"dür. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel, ilk şiir gibi "Yine" kelimesiyle açılır ve dönüp gelen bir sevdayı anlatır. İkinci beyitte dünya âşığın gözünden düşer ve cihanın değerli saydığı her şey yağmalanır. Üçüncü beyitte öğütçüye yine susması söylenir; göz ve kulak artık başka bir yere, sevgiliye gitmiştir. Dördüncü beyit yaratılış inancına dayanır. Tasavvuf edebiyatında Hz. Âdem'in balçığının Tanrı tarafından yoğrulduğu sık sık anılır. Şair, kendi balçığına çalınan mayanın aşk olduğunu söyler; aşk onun yaratılışında vardır. Beşinci beyitte gönül bir gemidir. Demir nereye atılırsa atılsın bir halat onu yine denize çeker. Son iki beyit melâmet ve takatsizlikle kapanır. "Kılca" (bir kıl kadar) sözü, âşığın yarına kadar dayanacak gücünün neredeyse kalmadığını anlatır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 36. gazel, s. 215). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar