Özgün Metin

Vezin: Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilün

Küt-ı cân oldı dile la'l lebüñüñ lebeni
Gülşen-i hüsnüñi zeyn eyledi hattuñ çemeni
Gün yüzün şevki bozup revnakını yâseminüñ
'Ârızuñ lutfı kesâd eyledi berg-i semeni
Kan yudup la'l-i lebüñ mihri ile ey meh-rü
Yaralar bağrını her demde 'akîk-i Yemeni
Dehenüñ sırrını keşf itmek içün gülşende
Gonça çâk eyledi başdan ayağa pîreheni
Nice teşbih ideyüm kaddüñi serve kim anuñ
Yok durur piste-leb u nukl-ı şekerden deheni
Kıl terahhüm bu Harîmîye ki ṣuçını bilüp
Kapuña geldi şehâ boynına takup kefeni

Günümüz Türkçesiyle

1. Dudağının kırmızı sütü gönle can gıdası oldu; ayva tüylerinin çimeni güzelliğinin gül bahçesini süsledi.

2. Gün yüzünün şevki yaseminin parlaklığını bozdu; yanağının inceliği yasemin yaprağının değerini düşürdü.

3. Ey ay yüzlü, dudağının lalinin sevgisiyle kan yutan Yemen akiki her an kendi bağrını yaralar.

4. Gonca, ağzının sırrını keşfetmek için gül bahçesinde gömleğini baştan ayağa yırttı.

5. Boyunu serviye nasıl benzeteyim; onun fıstık gibi dudağı ve şekerli çerez gibi ağzı yoktur.

6. Ey şah, bu Harîmî'ye acı; suçunu bilip boynuna kefenini takarak kapına geldi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Altı beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilâtün Fe'ilün kalıbıdır. Redif "-i" ekidir, kafiye "leben, çemen, semen, Yemen, pîrehen, dehen, kefen" kelimelerindeki "-en" sesiyle kurulur. Başlıktaki dua "E'lallâhü derecâtehü"dür. Dökümde ikinci ve üçüncü beyitlerde mısra sınırları kaymıştı; anlam ve vezne göre düzeltilmiştir. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel sevgilinin güzelliğini doğadaki güzelliklerle yarıştırır. İlk beyitte dudak kırmızı bir süttür (leben) ve gönle can gıdası olur. Ayva tüyleri de güzellik bahçesinin çimenidir. İkinci beyitte sevgilinin güneş gibi yüzü yaseminin parlaklığını söndürür. Üçüncü beyitte Yemen akiki, kırmızı rengini dudağın lalini kıskanıp kan yutmasına borçlu gösterilir; bu bir hüsn-i talildir. Dördüncü beyit de aynı sanatla kurulur. Goncanın açılması, sevgilinin ağzının sırrını öğrenmek için gömleğini yırtması olarak yorumlanır. Beşinci beyitte şair, boyu serviye benzetmekten vazgeçer, çünkü servinin dudağı ve ağzı yoktur. Benzetmeyi kurup sonra eksik bularak geri almak divan şiirinde sık görülen bir inceliktir. Son beyit 19. gazelin son beytiyle aynı imgeyi kullanır: âşık suçlu gibi boynunda kefeniyle şahın kapısına gelir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 38. gazel, s. 215-216). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar