Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü Fâ'ilâtü Mefâ'îlü Fâ'ilün

Ol yâr-ı bî-vefâyı görürse nihâyeti
Cevr ü cefâ ile beni öldüre gâyeti
Gamzen kirişme ile dile dilsitân olur
Ol çeşm-i cânsitânuñ irerse himâyeti
Kurup kaşuñ kemanını kaṣd itme cân ile
Gamzen okından eylemesün dil şikâyeti
Kapuñda her nefes baha itdügin it rakîb
Şerh eylesem tapunda dükenmez hikâyeti
Tutmaz elini bu miskin Harîmînüñ
Cevrüñ yükin çeke çeke tak oldı tâkati

Günümüz Türkçesiyle

1. O vefasız sevgili beni görürse, sonunda cevir ve cefayla beni büsbütün öldürür.

2. Gamzen, o can alan gözün himayesi yetişirse, naz ve işveyle gönülden gönül alan olur.

3. Kaşının yayını kurup canıma kastetme; gönül gamzenin okundan şikâyet etmesin.

4. Rakip köpeğinin kapında her an nasıl değer bulduğunu huzurunda anlatsam hikâyesi tükenmez. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

5. Bu zavallı Harîmî'nin elini tutmaz; cevrinin yükünü çeke çeke takati tükendi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin muzâri bahrinin Mef'ûlü Fâ'ilâtü Mefâ'îlü Fâ'ilün kalıbıdır. Kılıç, son beytin ilk mısraı için "(Vezin bozuk)" notunu düşer. Redif "-i" ekidir, kafiye "nihâyet, gâyet, himâyet, şikâyet, hikâyet, tâkat" kelimelerindeki "-âyet, -at" sesiyle kurulur. Başlıktaki dua "Tekabbelallâh hasenâtehû"dur. Dökümde ikinci beyitteki "himâyeti" "bimâyeti", dördüncü beyitteki "Şerh" "Şerb" diye çıkmıştır. Son beyitteki "tâkati" kelimesi dökümde "tâkı" biçimindedir; Kılıç'ın inceleme bölümünde aynı mısra "tak oldı tâkati" diye alıntılandığı için bu biçim alınmıştır. Üçüncü beyit, aynı vezindeki 5. gazelin üçüncü beytine çok yakındır. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel vefasız sevgilinin cevrinden yakınma üzerine kuruludur. İlk beyitte "nihâyet" (sonunda) ve "gâyet" (son derece) kelimeleri yakın sesleriyle kafiyeyi kurar. İkinci beyitte göz bir hükümdar, gamze de onun himayesindeki bir kul gibi düşünülür. Göz ile gamzenin birlikte gönül alması, divan şiirinde bakışın büyüsünü anlatan bilinen bir tablodur. Üçüncü beyitte kaş yay, gamze oktur. Dördüncü beyitteki "it" kelimesi hem köpek hem de "et, yap" anlamındaki fiil olarak okunabilir; beytin kapalılığı biraz da bu iki okumadan gelir. Son beyit Kılıç'ın tekrar örnekleri arasında saydığı beyittir. "Çeke çeke" ikilemesi yükün ağırlığını hissettirir. "Tak oldı tâkati" sözünde "tak" (tükenmiş) ile "tâkat" (güç) kelimeleri arasında bir ses oyunu vardır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 39. gazel, s. 216). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar