Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Cânumı yandırdı ey dilber firâkuñ âteşi
Küle mi virdi hevâya iftirâkuñ âteşi
'Işkuñuñ hamrında bir lezzet bulupdur mest-i dil
Tâ ebed söyünmez andan ol mezâkuñ âteşi
Va'de-i vasl añlamışdur dil hitâb-ı gaybdan
Yakdı anı pes o mefhûm-ı siyâkuñ âteşi
Gözleri ebrûlarıyle fitne içün cem' olup
Düşdi bu dil şehrine ol ittifâkuñ âteşi
Şol kadar yandı Harîmî cânı şevkuñ nârına
'Âleme sâri olur ol iştiyâkuñ âteşi

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey dilber, ayrılığının ateşi canımı yaktı; ayrılığın ateşi onu kül edip havaya mı savurdu?

2. Gönül aşkının şarabında bir lezzet buldu; o tadın ateşi sonsuza dek sönmez.

3. Gönül gayb âleminden gelen sesten vuslat vaadini anlamıştır; o anlamın ve o sözün bağlamının ateşi onu yaktı.

4. Gözleri kaşlarıyla fitne için birleşince, o birleşmenin ateşi bu gönül şehrine düştü.

5. Harîmî'nin canı senin şevkinin ateşinde o kadar yandı ki o özlemin ateşi bütün dünyaya yayılır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "âteşi" (ateşi), kafiye "firâk, iftirâk, mezâk, siyâk, ittifâk, iştiyâk" kelimelerindeki "-âk" ve onu izleyen "-uñ" ekiyle kurulur. Başlıktaki dua "Teğammedehullâh bi-rahmetihî"dir (Allah onu rahmetine gark etsin). Kılıç'ın notlarına göre bu gazel de Korkut'un Kitâb fi't-tasavvuf adlı eserinde (vr. 182b) bulunur. Orada birinci beyitte "iftirâkuñ" yerine "iştiyâkuñ" yazılıdır, son beyit için de kenarda "ihtirâkuñ" (yanışının) okuması gösterilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Redifteki "ateş" kelimesi her beyitte başka bir şeye bağlanır: ayrılığa, şarabın tadına, bir sözün anlamına, bir ittifaka ve özleme. Gazelin sesi de "-âk" ile biten Arapça kelimelerin art arda gelmesinden doğar. İlk beyitte ayrılık ateşi canı kül edip savurur. İkinci beyitte aşk bir şaraptır ve tadının ateşi hiç sönmez. Üçüncü beyit medrese diliyle kurulmuştur. "Hitâb" (söz), "mefhûm" (anlam) ve "siyâk" (bağlam) tefsir ve dil bilgisi terimleridir. Gönül gaybdan gelen sesten bir vuslat vaadi çıkarmış, bu anlamın ateşi de onu yakmıştır. Bu, Arapça ilmî eserler yazmış bir şairin diline uygun bir beyittir. Dördüncü beyitte göz ve kaş fitne için "ittifak" eder ve gönül şehrine ateş düşer. Bir şehre ateş düşmesi isyan ve yağma tasvirini hatırlatır. Son beyitte özlemin ateşi bütün dünyaya yayılır.

Tarihî Bağlam

Gazelin, Korkut'un 1508'de yazıp babasına sunduğu tasavvuf kitabında da bulunması, şiirin şairin kendi seçtiği ve önemsediği parçalardan biri olduğunu gösterir. Kenardaki "ihtirâkuñ" notu, metin üzerinde sonradan düşülmüş bir düzeltme ya da nüsha farkı olabilir. Bunun kime ait olduğu Kılıç'ın notundan anlaşılmaz.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 42. gazel, s. 216). teis.yesevi.edu.tr
  • Feridun Emecen, "Korkut, Şehzade", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, Ankara 2002, s. 205–207. https://islamansiklopedisi.org.tr/korkut-sehzade

Kitaplar

  • Şehzade Korkut, Da'vetü'n-nefsi't-tâliha ile'l-a'mâli's-sâliha (Kitâb fi't-tasavvuf), Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya nr. 1763, vr. 182b (Kılıç 1996'daki nota göre).
  • Filiz Kılıç, "Harîmî, Şehzâde Korkud", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2014 (güncelleme 2020). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/harimi-sehzade-korkud

Çevrimiçi kaynaklar