Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Gönlümün tahtında 'ışkuñ şâh-ı devrânum gibi
Cân u dil şehrinde hükm itdi Süleymânum gibi
Gözüme olup hayâl-i kaddüñ ey simin-beden
Bâğ-ı dilde ṣalınur serv-i hırâmânum gibi
Her gice zülfün hevâsında hayâli haddünüñ
Dil harâbın rüşen eyler mâh-ı tâbânum gibi
Ayağına baş koyup dem dem ṣurâhi ey ṣanem
Çeşmesinden çeşmimüm her dem akar kanum gibi
'Aklını yağmaya virüp bu Harîmînüñ bu dem
Anı bî-hûş iden ol zülf-i perîşânum gibi

Günümüz Türkçesiyle

1. Aşkın, gönlümün tahtında devrin şahı gibi oturdu; can ve gönül şehrinde Süleyman'ım gibi hükmetti.

2. Ey gümüş tenli, boyunun hayali gözüme görünür ve gönül bahçesinde salınan servim gibi salınır.

3. Her gece zülfünün sevdasında yanağının hayali, parlak ayım gibi gönlün yıkıntısını aydınlatır.

4. Ey güzel, sürahi her an ayağına baş koyar; onun ağzından, gözümden her an akan kanım gibi şarap akar.

5. Bu Harîmî'nin aklını şimdi yağmaya verip onu kendinden geçiren, o perişan zülfümdür.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "-um gibi" (benim … gibi), kafiye "devrân, Süleymân, hırâmân, tâbân, kan, perîşân" kelimelerindeki "-ân, -an" sesidir. Başlıktaki dua "Enârallâhü s̱erâhû"dur. Kılıç dördüncü ve beşinci beyitleri, kelime tekrarına örnek olarak alıntılar. Hemen ardından gelen 46. gazel aynı vezin, kafiye ve redifle yazılmıştır ve birçok mısraı bu gazele çok yakındır. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel, aşkı bir hükümdar olarak tahta oturtur. İlk beyitte aşk gönül tahtında devrin şahıdır ve can ile gönül şehrinde Süleyman gibi hükmeder. Hz. Süleyman divan şiirinde kudretli hükümdarlığın simgesidir. Redifteki "-um gibi" yapısı, sevgilinin her güzelliğini âşığın kendisine ait bir şeyle karşılaştırır: servim, ayım, kanım, zülfüm. İkinci beyitte boyun hayali gönül bahçesinde salınan bir servidir. Üçüncü beyitte yanağın hayali gece karanlığında parlayan bir ay gibi gönlün harabesini aydınlatır; zülüf gecesi ile yanak ayı arasında bir tezat vardır. Dördüncü beyitte sürahi kadehe eğilip şarap döktüğü için ayağa baş koyan birine benzetilir. Akan şarap da âşığın gözünden akan kanlı yaşa benzer. Bu beyitte "dem dem, her dem" ve "çeşme, çeşm" tekrarları belirgindir. Kılıç'ın vurguladığı ahenk bu tekrarlarla kurulur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 45. gazel, s. 217). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar