Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Germ olup 'âlem n'ola meh-rüña olsa müşteri
Ey güneş oldun bu gün sen mâh-rülar ülkeri
Yalınup üstine anuñ nakd-i cân virsem n'ola
Bir yalın yüzlü güzeldür ol nigâruñ hançeri
Ol sehî-kâmet kaçan gelse kıyama dir gören
Âh kim kâmet getürdi öldüre [okunamadı]
İñteyüp karşuñda sâfi sana engellenmesün
Lutf idüp âyineye yüz virme bi'llâh ey peri
Ey halîlüm kül ider gayret odı eczasını
Şi'r-i pür-sûzın Harîmînüñ görürse Âzeri

Günümüz Türkçesiyle

1. Ay yüzüne Müşteri yıldızı müşteri olsa ve dünya kızışsa ne olur; ey güneş, sen bugün ay yüzlülerin Ülker'i oldun.

2. O güzelin hançeri kınından çıkmış, yalın yüzlü bir güzeldir; onun üstüne atılıp can nakdimi versem ne olur. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

3. O servi boylu ne zaman ayağa kalksa görenler "kıyamet koptu" der; ah ki o boy kamet getirdi, öldüre [okunamadı].

4. Ey peri, ayna saf yüzüyle karşında eğilip sana engel olmasın; Allah için lütfedip aynaya yüz verme. Beyit tam açık değildir, bu okuma bizimdir.

5. Ey dostum, Âzer, Harîmî'nin yanık şiirini görürse kıskançlık ateşi onun bütün varlığını kül eder.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif yoktur, kafiye "müşteri, ülker, hançer, perî, Âzerî" kelimelerindeki "-eri, -erî" sesiyle kurulur. Başlıktaki dua "Tayyeballâhü s̱erâhû"dur. Üçüncü beytin ikinci mısraının sonu dökümde silik çıkmıştır ("öldüre ^ti ları"); Kılıç'ın inceleme bölümündeki alıntıda da aynı bozukluk görülür. Bu yer okunamadı diye işaretlenmiştir. Kılıç bu beyti harf tekrarına örnek olarak alıntılar. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel gök cisimleri ve kıyamet imgeleriyle kurulur. İlk beyitte "müşteri" kelimesi hem Jüpiter gezegeninin adı hem de alıcı demektir; bu bir tevriyedir. Ülker, Pleiades yıldız kümesidir ve divan şiirinde bir arada duran parlak güzellerin benzetmesi olur. İkinci beyitte "yalın" kelimesi hem kınından çıkmış kılıç ya da hançer hem de çıplak yüz için kullanılır. Üçüncü beyit sesler üzerine kuruludur. "Kıyam" (ayağa kalkış), "kıyamet" ve "kâmet" (boy, aynı zamanda namaza durmadan önce okunan kamet) kelimeleri birbirini çağırır. Sevgilinin ayağa kalkışı kıyamet gibidir, boyu da sanki namaz için kamet getirmiştir. Dördüncü beyitte "yüz vermek" hem yüzünü göstermek hem de şımartmak anlamındadır. Son beyitte Hz. İbrahim'in lakabı Halîl, putlar yapan babası Âzer ve "od" (ateş) kelimeleri bir telmih ve tenasüp ağı kurar. Âzer kelimesi Farsçada ateş anlamına da gelir. Şairin yanık şiiri, ateşi bile kıskançlıkla kül edecek kadar yakıcıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 50. gazel, s. 217-218). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar