Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

'Işka düşdüñ ey gönül ney gibi nâlân ol yüri
Zülf-i dilber gibi var hâl-i perîşân ol yüri
Pâdişehlık budur ey dil tâ ölince dilberün
İtleriyle her gice küyında mihmân ol yüri
Lutf kıl ey müdde'î tek dâmen-i dildârı ko
Büsbütün dünyâ saña var Mısra sultân ol yüri
Bahr-i 'ışka fülk-i ten gark olısardur 'akıbet
'Âlemi tûfân idüp ey eşk-i bârân ol yüri
Gerçi kim olmış durur mürşide izhâr-ı kemâl
Ey Harîmî sen bugün şi'rüñle Selmân ol yüri

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, aşka düştün; git, ney gibi inle; git, sevgilinin zülfü gibi hâlin perişan olsun.

2. Ey gönül, padişahlık budur: ölünceye kadar her gece sevgilinin sokağında köpekleriyle birlikte konuk ol.

3. Ey rakip, lütfet, yalnız sevgilinin eteğini bırak; bütün dünya senin olsun, git Mısır'a sultan ol.

4. Ten gemisi sonunda aşk denizinde batacaktır; ey gözyaşı, dünyayı tufana çevirip git yağmur ol.

5. Her ne kadar olgunluğu göstermek mürşide düşse de, ey Harîmî, sen bugün şiirinle git Selmân ol.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "ol yüri" (git … ol), kafiye "nâlân, perîşân, mihmân, sultân, bârân, Selmân" kelimelerindeki "-ân" sesidir. Başlıktaki dua "En'amallâhü 'aleyhi"dir. Üçüncü beyitteki "var" kelimesi dökümde "dar" biçimindedir. Kılıç'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki aktarımına göre düzeltilmiştir. Kılıç bu gazeli divançeden seçtiği dört örnekten biri olarak o sözlüğe koymuştur. Oradaki metinde dördüncü beyit "ey eşk bârân", beşinci beyit "mürşîde" biçimindedir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

"Ol yüri" redifi gazeli bir emirler dizisine çevirir: inle, perişan ol, konuk ol, sultan ol, yağmur ol. İkinci beyit bir şehzadenin kalemiyle yazıldığı düşünülünce dikkat çeker. Sevgilinin sokağında köpeklerle gece geçirmek, divan şiirinde âşığın kendini en aşağıya indirmesinin bilinen bir mazmunudur. Şair bunu "padişahlık" diye adlandırır ve bilinen değerleri tersine çevirir. Üçüncü beyitte rakibe, sevgiliyi bıraktığı takdirde bütün dünyanın ve Mısır sultanlığının onun olabileceği söylenir. Mısır sultanlığı divan şiirinde Hz. Yusuf kıssası yüzünden sık anılır; Yusuf kuyudan ve zindandan çıkıp Mısır'a aziz olmuştur. Dördüncü beyitte ten bir gemidir ve aşk denizinde batacaktır. Gözyaşından da dünyayı tufana çeviren bir yağmur olması istenir; bu, Nuh tufanına bir göndermedir. Son beyitteki Selmân büyük ihtimalle İranlı şair Selmân-ı Sâvecî'dir, ancak bu bir çıkarımdır. Kılıç'ın, Harîmî'nin zaman zaman kendini ve sanatını övdüğü yönündeki tespitine bu beyit iyi bir örnektir.

Tarihî Bağlam

Üçüncü beyitteki Mısır sultanlığı, Korkut'un 1509-1510'da Kahire'de geçirdiği on dört ayı akla getirir. Ancak gazelin ne zaman yazıldığı bilinmediğinden bu bağ kurulamaz; Mısır'ın divan şiirindeki yeri bu beyti açıklamaya yeter.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 51. gazel, s. 218). teis.yesevi.edu.tr
  • Feridun Emecen, "Korkut, Şehzade", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, Ankara 2002, s. 205–207. https://islamansiklopedisi.org.tr/korkut-sehzade

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar