Amasyalıdır. Çelebi Sultân Mehmed Hân’ın Amasya ve Edirne’de Vezîr-i a’zamı olan el-Hâc Hayreddîn Halil Paşa bin Mevlânâ Şemseddîn Ahmed Çelebi bin el-İmâm Tâyis el-Osmâncıkî mahdûmu ve Gâzi Çelebizâde Hacı Kutluğ Şâh Şelçukî kerîmezâdesidir.
Yukarıda tercemesi yazılan İskender Beyle beraber tahsîl-i maârif edib züamâdan ba’dehû ümerâdan oldu. Hayli müddet Sivas beyi olup 843’de Amasya vâlisi olan Şehzâde Alâeddîn Bey nezdine me’mûren Amasya Sarayı muhâfızı olarak geldi.
846’da ba’zı vâşîlerin hilâf-ı hakikat ma’rûzâtına aldanan Sultân Murâd-ı Sânî tarafından gelen köle Hızır Bey yedinde Şehzâde Alâeddîn Beyle beraber maktûlen [97] vefât etdi. Üçler Mahallesi’nde türbe-i mahsûsasında medfûndur. Meşâhir-i ulemâdan idi.
Mahdûmu Memî, Muhyiddîn Mehmed Çelebi ve birâderi de Hurrem Çelebi’dir. Memî Çelebi, pederinin türbesini binâ ederek mesâlihine müncer vesâire çiftliklerini vakfedip cüzhânlara ve türbedâra vazîfeler tahsîs etmişdir. Sülûkîzâdeler, bunun evlâdıdır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Çelebi Sultan Mehmed Han'ın Amasya ve Edirne'de vezîr-i a'zamı olan Hacı Hayreddîn Halil Paşa'nın oğludur; Halil Paşa, Mevlânâ Şemseddîn Ahmed Çelebi'nin oğlu, o da İmâm Tâyis el-Osmâncıkî'nin oğludur. Aynı zamanda Gâzi Çelebizâde Hacı Kutluğ Şâh Selçukî'nin kız torunudur.
Yukarıda biyografisi yazılan İskender Bey'le birlikte öğrenim görüp zeâmet sahiplerinden, sonra beylerden oldu. Hayli zaman Sivas beyi olup 843'te [1439-40] Amasya valisi olan Şehzade Alâeddin Bey'in yanında görevli olarak Amasya Sarayı muhâfızı sıfatıyla geldi.
846'da [1442-43] bazı koğuculuk edenlerin gerçeğe aykırı ihbarlarına kanan II. Sultan Murad tarafından gönderilen köle Hızır Bey eliyle, Şehzade Alâeddin Bey'le birlikte öldürülerek vefat etti. Üçler Mahallesi'ndeki kendi türbesinde yatar. Ünlü âlimlerdendi.
Oğulları Memî ve Muhyiddîn Mehmed Çelebi'dir; kardeşi de Hurrem Çelebi'dir. Memî Çelebi, babasının türbesini yaptırdı, türbenin işlerine ve giderlerine yarayacak çiftlikleri vakfedip Kur'ân okuyucularına (cüzhânlara) ve türbedara maaşlar bağladı. Sülûkîzâdeler bunun çocuklarıdır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kerîmezâde: kız torun
- züamâ: zeâmet sahipleri; yüksek gelirli askerî dirlik sahibi kişiler
- ümerâ: beyler, üst düzey komutanlar
- vâlî: vali, şehzadeler için sancağın yöneticisi
- vâşî: koğuculuk eden, çekiştiren kimse
- hilâf-ı hakikat ma'rûzât: gerçeğe aykırı sunulan bilgiler, yanlış ihbarlar
- maktûlen vefât: öldürülerek ölme
- türbe-i mahsûsa: kendisi için yapılmış özel türbe
- mesâlihine müncer: işlerine, ihtiyaçlarına yarayan
- cüzhân: Kur'ân'ı cüz cüz okuyan kişi
- türbedâr: türbe görevlisi
Halil Paşa ve İmâmzâde Ailesi
Hüsameddin'in "Osmâncıklı" dediği vezir, kimi kaynaklarda Osmâncıklı İmâmzâde Halil Paşa adıyla geçer; bu kaynağa göre 1406'dan 1413'e kadar sadrazamlık etmiştir ve "İmâmzâde" sözü "imam oğlu" anlamına gelir; Hüsameddin'in zincirindeki "İmâm Tâyis el-Osmâncıkî" ile bu ad uyuşur. Aynı kaynakta oğlu olarak Koca Mehmed Nizamüddin Paşa'nın adı da anılır; Hüsameddin ise bu isimden söz etmez ve yalnız Memî, Muhyiddîn Mehmed ile Hurrem Çelebi'yi sayar.
Şehzade Alâeddin Bey
Metinde adı geçen Şehzade Alâeddin Ali Çelebi, II. Murad'ın oğludur ve Fâtih Sultan Mehmed'in ağabeyidir. Kimi kaynaklara göre 1440'ta Amasya valisi olmuş, Yörgüç Paşa'nın lalalığında yetişmiş ve 1443'te on sekiz yaşında ölmüştür. Ölüm sebebi bir kaynakta at üzerinde geçirilen kaza olarak verilir. Hüsameddin ise Halil Paşa'nın şehzadeyle birlikte padişahın gönderdiği bir köle tarafından öldürüldüğünü yazar. Bu iki anlatım birbirinden ayrılır; bulduğumuz kaynaklarda Halil Paşa'nın adı Alâeddin'in ölümüyle birlikte anılmaz. Hüsameddin'in 846 [1442-43] yılı ile kaynakların 1443'ü ise birbirine yakındır. Halil Paşazâde'nin Üçler Mahallesi'ndeki türbesi hakkında bakılan kaynaklarda ayrıntı bulunamadı.
Dikkat Edilecek Noktalar
Bu maddenin konusu da, bir önceki maddedeki gibi, İskender Bey adını taşır; birincisi Gâzi Çelebizâde, bu madde Halil Paşazâde'dir. Hüsameddin ikisini akraba olarak gösterir, ama 97. maddedeki "enişte" bağının kesin biçimi iki metinde de açıklanmaz. Maddenin başlığına göre kişinin kendi adı İskender Bey'dir, metinde ise yalnızca Halil Paşa'nın oğlu diye anılır. Memî Çelebi'nin vakıf işlemini ve Sülûkîzâdeler adını doğrulayacak başka bir kayıt bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 293–293. amasya.bel.tr
Diğer kaynaklar