AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İskender Bey-Yörgüç Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 294 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Abdî Bey demekle meşhûr Abdullah Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa mahdûmudur. Züamâdan, ba’dehû ümerâdan olup sancâkları devretdi. Sultân Selîm-i Evvel’in cülûsunda Niğde Sancağı beyi olup 920’de Çaldıran muhârebesinde şehîden vefât etdi. Mahdûmları Hurrem, Mustafa Beylerdir. Buna İskender Paşa denirdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Abdî Bey diye tanınan Abdullah Bey'in oğludur; Abdullah Bey, Ali Bey'in oğlu, o da Yörgüç Paşa'nın oğludur. Zeâmet sahiplerinden, sonra beylerden olup sancakları sırayla devretti. I. Sultan Selim'in tahta çıkışında Niğde Sancağı beyi oldu ve 920'de [1514] Çaldıran Savaşı'nda şehit olarak öldü. Oğulları Hurrem ve Mustafa Beylerdir. Buna İskender Paşa denirdi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • züamâ: zeâmet sahipleri; yüksek gelirli askerî dirlik sahipleri
  • ümerâ: beyler, üst düzey komutanlar
  • sancâkları devretdi: sancak beyliklerini sırayla dolaştı, bir sancaktan ötekine atandı
  • cülûs: padişahın tahta çıkışı
  • şehîden vefât: şehit olarak ölme

Yörgüç Paşa ve Soyu

Soyun başındaki Yörgüç Paşa, Çelebi Sultan Mehmed'in oğlu Şehzade Murad'ı 1414'te Rum vilâyeti beyliğiyle Amasya'ya gönderdiğinde lalası olarak yanına verdiği kişidir. Murad II tahta çıkınca onu 1423'te Rum beylerbeyiliğine atadı. Yörgüç Paşa, Zilhicce 845'te [Nisan-Mayıs 1442] öldü ve Amasya'da yaptırdığı camisinin türbesine gömüldü. Amasya'daki camisi 1428'de yapılmıştır ve bugün de ayaktadır; Amasya'nın ters T planlı camilerinden biridir, duvarlarında kesme taş, kemerlerinde kırmızı ve beyaz mermer kullanılmıştır. Vakfiye ve tahrir kayıtlarından Amasya'da ayrıca medrese, imaret ve iki hamam yaptırdığı anlaşılır.

Yörgüç Paşa'nın çocukları olarak kaynaklarda Hızır, Yûnus ve Mustafa adlı oğulları ile Sitti ve Hundi Hatun adlı iki kızı sayılır; Hızır ve Mustafa Beylerin Varna Muharebesi'nde şehit düştüğü bilinir. Ayrıca Molla Îsâ adlı bir oğlu daha olduğu belirtilir. Hüsameddin'in "Ali Bey" dediği oğul bu listede yoktur; listenin eksik olup olmadığı ya da Ali Bey'in başka bir adla anılıp anılmadığı bilinmiyor.

Çaldıran Savaşı

Çaldıran Savaşı, 23 Ağustos 1514'te Yavuz Sultan Selim ile Safevî Hükümdarı Şah İsmâil arasında yapılan meydan muharebesidir. Osmanlılar kesin bir galibiyet kazanmış, ancak Rumeli beylerbeyi ile on sancak beyi hayatını kaybetmiştir. Hüsameddin'in Niğde Sancağı beyi olarak andığı İskender Bey'in bu on sancak beyinden biri olup olmadığı, bakılan kaynaklarda doğrulanamadı. Aynı yıl ve aynı savaşta ölen Seydî Ali Bey de Amasyalıdır (bkz. İsfendiyâr Bey-Bektemuroğlu maddesi); bu da savaşa Amasya soylu ailelerinden birçok kişinin katıldığını düşündürür, ama bu bir çıkarımdır.

Dikkat Edilecek Noktalar

Metindeki son cümle ("Buna İskender Paşa denirdi") kime ait olduğu bakımından açık değildir. Hemen önce oğul Mustafa Bey anıldığı için ona ait olabilir; maddenin başlığı ise İskender Bey'i gösterdiğinden cümle çeviride olduğu gibi bırakılmıştır. Hüsameddin'in verdiği Abdî Bey, Ali Bey, İskender Bey zincirini doğrulayan başka bir kaynak bulunamadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler