Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Ḥasret ü derd ile öldi çün Münīrī ḫaste-dil
Bārī bir kerre mezārına gel ey şem‘-i Çigil

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönlü hasta Münîrî madem hasret ve dertle öldü, ey Çigil'in mumu (mum gibi parlayan güzel), hiç değilse bir kez onun mezarına gel.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki on ikinci muamma "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış tek beyittir; mısralar "dil" ve "Çigil" kelimeleriyle kafiyelenir. Muammalar VT ve VY nüshalarında aynı sırayla yer alır (VT 179b-180b, VY 151a-152b); Ü nüshasında 11. muammadan sonrası bulunmadığı için bu beyit o nüshada yoktur.

Neşir başlığında çözüm "Murād" olarak verilir; Ersoy girişte adı "Murad" diye anar. Kimin adı olduğu belirtilmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, âşığın ölümünden sonra sevgilinin mezarına gelmesini dileyen, divan şiirinde sık rastlanan bir sahneyi kurar. Şair kendinden üçüncü şahıs olarak söz eder: ölen "Münīrī ḫaste-dil"dir. Kubbealtı Lugatı "şem‘" kelimesini mum diye açıklar ve tasavvufta mumun ilâhî nuru, pervanenin de bu nura kavuşmak isteyen âşığın gönlünü karşıladığını kaydeder. Sevgili mumdur; ölen âşık da pervanenin yerindedir.

Aynı sahne Münîrî'nin divanında başka yerlerde de geçer. 314. Türkçe gazelin mahlas beyti "Āḫir ol şem‘-i Çigil gelse mezāruma Münīr" diye başlar; "şem‘-i Çigil" terkibi 189. ve 328. Türkçe gazellerin mahlas beyitlerinde, iki Farsça gazelde de (fg 25, fg 103) karşımıza çıkar. Muamma bu tanıdık imgeyi bir isim bilmecesine taşır. Harf hesabı neşirde gösterilmez; Murād adının beyitten nasıl çıktığını gösteremiyoruz.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar