Özgün Metin

Vezin: mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün

Zi-sāḳī ḳaṭre’ī mī-ḫᵛāhem āḫir
Ser-encāmeş ki mā-rā būd ẓāhir

Günümüz Türkçesiyle

1. Sonunda sâkiden bir damla istiyorum; onun sonu (varacağı yer) bize zaten belliydi. (Beyit Farsçadır; neşir anlamını vermediği için aktarım bizimdir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki dokuzuncu muamma "mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün" vezniyle yazılmış tek beyittir. Kafiye kelimeleri "āḫir" ve "ẓāhir"dir; bunlar 1. muammanın kafiye kelimeleriyle aynıdır, yalnız sırası terstir. Muammalar üç divan nüshasının üçünde de bulunur (VT 179b-180b, VY 151a-152b, Ü 63b-65b) ve sıraları nüshalarda aynıdır; yalnız Ü'de 10. ve 11. muammalar yer değiştirmiştir, 12. muamma ve sonrası da Ü'de yoktur.

Beyit dil bakımından Farsçadır: "zi" (-den), "mī-ḫᵛāhem" (istiyorum), "mā-rā" (bize) ve "būd" (idi) Farsça kelime ve eklerdir (bizim tespitimizdir). Ersoy girişte muammaların biri dışında Türkçe olduğunu yazar ve neşir bu beytin anlamını vermez; bu sayımla beytin dili uyuşmaz. Neşir başlığında çözüm "Ḥamza" olarak verilir.

Anlam ve Söz Sanatları

Görünen anlamıyla beyit, sâkiden bir damla şarap isteyen ve bunun sonunu önceden bilen bir rindin sözüdür. Kubbealtı Lugatı "katre" kelimesini damla, "serencam" kelimesini de Farsça "ser" (baş) ile Arapça "encām" (son) kelimelerinden yapılmış bir terkip olarak iyi ya da kötü son, âkıbet diye açıklar.

Muammanın çözüm yolu neşirde gösterilmez. Beyitte muamma geleneğinin işaret kelimelerine benzeyen sözler vardır: TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre "âhir" son harfe işaret eder, "Tarih Düşürme" maddesi de "katre" kelimesinin harf noktalarına ad olarak kullanıldığını kaydeder. "Ser-encām" kelimesi de sözlük anlamıyla baş ve son demektir. Bu kelimelerin Ḥamza adının harflerini nasıl verdiğini gösteremiyoruz.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar