Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Ḳaṭreler kim göz yaşından dökilür
Dürdür ammā ḳadrini kim ne bilür

Günümüz Türkçesiyle

1. Gözyaşından dökülen damlalar incidir; ama onların değerini kim bilir?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki on altıncı muamma "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış tek beyittir; mısralar "dökilür" ve "bilür" kelimeleriyle kafiyelenir. Muammalar VT ve VY nüshalarında aynı sırayla yer alır (VT 179b-180b, VY 151a-152b); Ü nüshasında 11. muammadan sonrası bulunmadığı için bu beyit o nüshada yoktur.

Neşir başlığında çözüm "İskender" olarak verilir; Ersoy girişteki listede de ad bu biçimde geçer. Kimin adı olduğu belirtilmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, gözyaşını inciye benzeten bilinen teşbihi yalın bir hükme bağlar: âşığın döktüğü damlalar inci kadar değerlidir, ama bu değeri bilen yoktur. Kubbealtı Lugatı "katre" kelimesini damla diye açıklar. İkinci mısradaki "kim ne bilür" sorusu, kadir bilmeyen bir çevreye yöneltilmiş bir sitem gibi okunabilir.

Muammanın çözüm yolu neşirde gösterilmez. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Tarih Düşürme" maddesi, şairlerin harf noktalarını yıldızlara, değerli taşlara ve noktayı andıran şeylere benzettiğini, bunlar arasında "dür", "eşk" ve "katre" kelimelerinin de bulunduğunu kaydeder. Bu beyitte gözyaşı, damla ve inci bir arada geçer; harf noktalarıyla bir oyun yapılmış olabilir. Ancak İskender adının harflerinin beyitten nasıl çıktığını gösteremiyoruz (bizim okumamızdır).

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar