Özgün Metin

Vezin: mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün

Büküldi bilüm görmeyeli ḳaşı hilālin
Şol māh-ı tamāmuñ k’umaram yine viṣālin

Günümüz Türkçesiyle

1. O dolunayın (dolunay yüzlü sevgilinin) hilal kaşını görmeyeli belim büküldü; o dolunay ki yine de vuslatını umuyorum.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki on yedinci ve son muamma "mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün" vezniyle yazılmış tek beyittir; mısralar "hilālin" ve "viṣālin" kelimeleriyle kafiyelenir. Bu vezin muammalar arasında yalnız burada kullanılır. Muammalar VT ve VY nüshalarında aynı sırayla yer alır (VT 179b-180b, VY 151a-152b); Ü nüshasında 11. muammadan sonrası bulunmadığı için bu beyit o nüshada yoktur.

Neşir başlığında çözüm "Kemāl" olarak verilir; Ersoy girişte adı "Kemal" diye anar. Kimin adı olduğu belirtilmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit ayın evreleri üzerine kurulmuştur. Kubbealtı Lugatı "hilâl" kelimesini ayın yeni doğduğu zamanki ilk üç günlük yay biçimi diye açıklar ve "hilâl-ebrû" (hilal kaşlı) terkibini kaydeder; "mâh" maddesinde de kelimenin ay ve mecazen ay gibi güzel sevgili anlamları verilir. Sevgili dolunaydır (māh-ı tamām), kaşı hilaldir. Onu görmeyen âşığın beli bükülmüş, kendisi de hilale dönmüştür. Hilal ile dolunay arasında hem tenasüp hem tezat vardır.

Muammanın harf hesabı neşirde gösterilmez. Kubbealtı "kemal" kelimesine olgunluk ve bir şeyin tam, noksansız dereceye erişmiş olması anlamlarını verir; beyitteki "māh-ı tamām" (tam ay) ifadesi anlamca çözümdeki Kemāl adına yakındır (bizim tespitimizdir). Bunun bir harf işlemi mi yoksa yalnız bir anlam ipucu mu olduğunu gösteremiyoruz.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar