Özgün Metin

Vezin: mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün

Dehānuñla bir olmaz ġonca ey yār
Bir oldum dir ise disün ḳo tekrār

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey sevgili, gonca senin ağzınla bir olamaz (onun kadar küçük ve güzel olamaz); "Bir oldum" derse, bırak bunu bir daha söylesin. (İkinci mısra, goncanın iddiasıyla alay eder gibi okunabilir; bu bizim okumamızdır.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirde ikinci sırada yer alan bu muamma, "mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün" vezniyle yazılmış tek beyittir; mısralar "yār" ve "tekrār" kelimeleriyle kafiyelenir. Muammalar üç divan nüshasının üçünde de bulunur (VT 179b-180b, VY 151a-152b, Ü 63b-65b) ve sıraları nüshalarda aynıdır; yalnız Ü'de 10. ve 11. muammalar yer değiştirmiştir, 12. muamma ve sonrası da Ü'de yoktur.

Neşir başlığında çözüm yalnız "Meḥemmed" olarak verilir. Ersoy'un girişte sıraladığı adlar arasında Mehemmed iki kez geçer; aynı çözüm 11. muammada da vardır. Adın kime ait olduğu belirtilmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin görünen konusu, sevgilinin ağzı ile gonca arasındaki karşılaştırmadır. Divan şiirinde küçük ağız goncaya benzetilir; Münîrî ise benzetmeyi tersine çevirir ve goncanın bu ağızla bir olamayacağını söyler. "Bir olmak" ifadesi iki mısrada tekrarlanır: ilkinde eşit olmak anlamındadır, ikincisinde goncanın ağızdan söyleyeceği bir iddiadır. "Ḳo tekrār" (bırak tekrarlasın) sözü, bu iddianın ikinci kez söylenmesine izin verir gibi görünür.

Muamma olarak beytin çözümü neşirde gösterilmez. TDV İslâm Ansiklopedisi, muammada organlarla harfler arasındaki biçim benzerliğinden yararlanıldığını, örneğin ağzın (dehân) mîm harfine karşılık geldiğini kaydeder. Beyit "dehān" kelimesiyle açılır ve çözümdeki Meḥemmed adında iki mîm bulunur; "tekrār" kelimesinin bu iki harfle bir ilgisi olabilir. Ancak adın bütün harflerini beyitten adım adım çıkaramadığımız için bunu yalnız bir ipucu olarak kaydediyoruz (bizim okumamızdır).

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar