Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Ġāyet-i mihr ile ‘ahdüñde göñül
Bir iki kez kendüye gelmiş degül

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül, son derece büyük bir sevgiyle, senin devrinde (ya da sana verdiği ahitte) bir iki kez bile kendine gelmiş değildir. ("‘Ahd" kelimesi hem zaman, devir hem de söz, ahit anlamına gelir; beyit iki türlü okunabilir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirde dördüncü sırada bulunan muamma, "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış tek beyittir; mısralar "göñül" ve "degül" kelimeleriyle kafiyelenir. Muammalar üç divan nüshasının üçünde de bulunur (VT 179b-180b, VY 151a-152b, Ü 63b-65b) ve sıraları nüshalarda aynıdır; yalnız Ü'de 10. ve 11. muammalar yer değiştirmiştir, 12. muamma ve sonrası da Ü'de yoktur.

Neşir başlığında çözüm "Sa‘īd" olarak verilir; Ersoy girişte adı "Saîd" diye anar. Bu Said'in kim olduğu kaynaklarda geçmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin görünen anlamı, sevginin âşığı kendinden geçirmesidir: gönül sevgilinin devrinde bir kez olsun kendine gelememiştir. Kubbealtı Lugatı "mihr" kelimesine güneş ve sevgi anlamlarını verir; burada öne çıkan anlam sevgidir, ama kelimenin güneş anlamı da şiirin arka planında durur. "‘Ahd" kelimesi de iki yöne açıktır: sevgilinin hüküm sürdüğü zaman ya da gönlün ona verdiği söz. "Bir iki kez" ifadesi gündelik konuşma diline yakındır ve beytin sade bir ses taşımasını sağlar.

Muammanın harf hesabı neşirde gösterilmez. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre muamma beyitlerinde sayılar, harflerin ebced değerleri ve kelimelerin belirli harflere işaret eden kullanımları çözümün anahtarı olabilir; beyitteki "bir iki" sayılarının böyle bir işlevi olup olmadığını ve Sa‘īd adının harflerinin nasıl çıktığını gösteremiyoruz.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar