Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Salṭanat bāġında ḳaddüñ bir nihāl-i tāzedür
Baş ḳor ayaġuna şehler kim vire bir ṣūret el

Günümüz Türkçesiyle

1. Saltanat bahçesinde boyun taze bir fidandır; şahlar, bir yolu düşer de el verir diye (ya da: o fidana bir biçimde el uzatabilmek için) ayağına baş koyarlar. (İkinci mısraın sonu iki türlü okunabilir; ikisi de bizim okumamızdır.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki beşinci muamma, "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış tek beyittir. Mısraları kafiyeli değildir ("tāzedür" ve "el"); muamma tek beyit olduğu için bu bir eksiklik sayılmaz. Muammalar üç divan nüshasının üçünde de bulunur (VT 179b-180b, VY 151a-152b, Ü 63b-65b) ve sıraları nüshalarda aynıdır; yalnız Ü'de 10. ve 11. muammalar yer değiştirmiştir, 12. muamma ve sonrası da Ü'de yoktur.

Neşir başlığında çözüm "Sulṭān Bāyezīd" olarak verilir; Ersoy girişte adı "Sultan Bayezit" diye anar.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir hükümdar övgüsünün diliyle kurulmuştur. Kubbealtı Lugatı "nihal" kelimesini fidan ve fidan gibi taze, düzgün vücutlu sevgili diye açıklar. Memduhun boyu saltanat bahçesinde yeni yetişmiş bir fidandır; şahlar onun ayağına baş koyar. "Salṭanat", "bāġ", "nihāl" ve "şehler" kelimeleri arasında saray ile bahçeyi birleştiren bir tenasüp vardır. "Salṭanat" kelimesi ile çözümdeki "sulṭān" kelimesinin aynı kökten gelmesi gözden kaçmaz (bizim tespitimizdir), ancak muammanın harf hesabı neşirde gösterilmez ve biz de onu kuramadık.

Tarihî Bağlam

Neşir yalnız "Sulṭān Bāyezīd" der. Münîrî'nin II. Bayezid'in meclisinde bulunduğu ve neşirdeki kasidelerden on üçünün başlığında II. Bayezid'in adının geçtiği göz önüne alınırsa, muammada gizlenen adın II. Bayezid olması kuvvetle muhtemeldir (bizim çıkarımımızdır). Muammanın ne zaman ve hangi vesileyle yazıldığına dair bir bilgi yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar