Özgün Metin

Vezin: mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün

Özüñi Ḥaḳḳa teslīm it de ṭınma
Emīn olmaḳ dilerseñ nīk ü bedden
Cehennem āteşinden ḳurtuluş yoḳ
Ḫalāṣ olmaz iseñ ḥıḳd u ḥasedden

Günümüz Türkçesiyle

1. İyiden de kötüden de emin olmak istersen, kendini Hakk'a teslim et ve (olup bitene) aldırma.

2. Kinden ve hasetten kurtulmazsan, cehennem ateşinden kurtuluş yoktur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki dördüncü müfred "mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün" vezniyle yazılmış iki beyittir. Neşir bu iki beyti "Müfredler" başlığı altında, aralarında boşluk bırakarak verir. Kubbealtı Lugatı müfredi başka beyitlere bağlı olmayan tek beyit diye tanımladığı için, buradaki parça adına rağmen iki beyitliktir; tür adı neşre uyularak korunmuştur. Ersoy girişte divandaki dokuz müfredin yalnız Vatikan nüshasında (VT) bulunduğunu ve hepsinin Türkçe olduğunu yazar; müfredler bu nüshanın 180b-181b yapraklarındadır.

İlk beytin mısraları kafiyeli değildir ("ṭınma", "bedden"); kafiye ancak iki beytin son mısralarında, "bedden" ve "ḥasedden" kelimeleriyle kurulur. TDV İslâm Ansiklopedisi kıtayı ilk beyti musarra olmayan manzume diye tanımlar; bu iki beyit biçim bakımından kıtaya benzer (bizim tespitimizdir). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Parça dinî-ahlaki bir öğüttür ve iki beyit birbirini tamamlar: ilkinde huzurun yolu teslimiyettir, ikincisinde kurtuluşun şartı kinden ve hasetten arınmaktır. Kubbealtı Lugatı "tınmak" fiilini ses çıkarmak, bir şey söylemek, "tınmamak" biçimini de aldırmamak, oralı olmamak diye açıklar; "ṭınma" sözü bu gündelik, Türkçe anlamla kullanılmıştır. Aynı sözlük "hıkd" kelimesini gizli düşmanlık, kin diye açıklar ve "hıkd ü hased" ikilisini Şeyhî ile Aziz Mahmud Hüdâyî'den örneklerle verir.

"Nīk ü bed" (iyi ve kötü) ile "ḥıḳd u ḥased" ikilileri iki beytin sonunda simetrik bir denge kurar. "Emīn olmak" ile "ḫalāṣ", "ḳurtuluş" kelimeleri arasında da anlam yakınlığı vardır; parça, kurtuluşu dünyadaki güven ile ahiretteki selamet arasında iki basamakta anlatır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar