Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Bellüdür bu ‘ālemüñ işi göñül
Yeg degül mi virmese kişi göñül
Nūş-ı la‘l-i yāra meyl itdüñ ise
İḫtiyār itmek gerek nīşi göñül

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, bu dünyanın işi bellidir; insan ona gönül vermese daha iyi değil mi?

2. Ey gönül, sevgilinin yakut dudağının balına meylettiysen, onun zehrini (iğnesini) de seçmen gerekir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki altıncı müfred "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış iki beyittir. Neşir bu iki beyti "Müfredler" başlığı altında, aralarında boşluk bırakarak verir. Kubbealtı Lugatı müfredi başka beyitlere bağlı olmayan tek beyit diye tanımladığı için, buradaki parça adına rağmen iki beyitliktir; tür adı neşre uyularak korunmuştur. Ersoy girişte divandaki dokuz müfredin yalnız Vatikan nüshasında (VT) bulunduğunu ve hepsinin Türkçe olduğunu yazar; müfredler bu nüshanın 180b-181b yapraklarındadır.

Redif "göñül", kafiye "işi", "kişi" ve "nīşi" kelimeleridir; ilk beyit musarradır. Bu parçanın ilk beyti 5. müfredin ilk beytiyle aynıdır, ikinci beyitte de yalnız bir terkip değişir: 5. müfreddeki "nūş-ı dehr-i dūn" (alçak dünyanın balı) burada "nūş-ı la‘l-i yār" (sevgilinin yakut dudağının balı) olmuştur. Bunların aynı şiirin iki ayrı söyleyişi mi, yoksa bilerek yan yana konmuş iki parça mı olduğunu gösteren bir kayıt yoktur. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Tek terkibin değişmesi parçanın bütün yönünü değiştirir. 5. müfredde öğüt dünyadan el çekmeye yönelikti; burada aynı ilk beyit, ikinci beyitle birlikte aşka bağlanır. Sevgilinin dudağının tatlılığını isteyen, onun vereceği acıyı da kabul etmelidir. Kubbealtı Lugatı "la‘l" kelimesini parlak kırmızı renkli kıymetli taş diye açıklar; "la‘l-i yār" divan şiirinde sevgilinin kırmızı dudağıdır.

"Nūş" ile "nīş" oyunu burada da beytin merkezindedir. Kubbealtı "nîş" kelimesine iğnenin, dikenin sivri ucu ile zehir anlamlarını verir; "nūş" ise içilen tatlı şeydir. Dudağın balı ile iğnesi, sevginin tatlılığı ile acısını birlikte anlatır. İki parçanın yan yana okunması, aynı kalıbın dünya ve aşk için nasıl kullanılabildiğini gösterir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar