Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Bir kez irişem mi yā Rab vuṣlata
Az irer zīrā gedā bu devlete
İsterem geh geh baña k’itüm diye
Bes mes̱eldür kimse ṭoymaz ‘izzete

Günümüz Türkçesiyle

1. Ya Rab, bir kez olsun vuslata erişir miyim? Çünkü dilenci bu devlete (bu mutluluğa) az erişir.

2. Bana ara sıra "köpeğim" demeni isterim; çünkü "kimse izzete (itibara) doymaz" diye bir söz vardır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Neşirdeki yedinci müfred "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" vezniyle yazılmış iki beyittir. Neşir bu iki beyti "Müfredler" başlığı altında, aralarında boşluk bırakarak verir. Kubbealtı Lugatı müfredi başka beyitlere bağlı olmayan tek beyit diye tanımladığı için, buradaki parça adına rağmen iki beyitliktir; tür adı neşre uyularak korunmuştur. Ersoy girişte divandaki dokuz müfredin yalnız Vatikan nüshasında (VT) bulunduğunu ve hepsinin Türkçe olduğunu yazar; müfredler bu nüshanın 180b-181b yapraklarındadır.

Kafiye "vuṣlata", "devlete" ve "‘izzete" kelimeleriyle kurulur. İlk beytin iki mısraı da kafiyelidir; Kubbealtı Lugatı mısraları kafiyeli beyte musarra der ve manzumelerin matla beyitlerinin hemen her zaman musarra olduğunu kaydeder. Bu bakımdan parça, bir matla ile onu izleyen bir beyitten oluşan bir şiir başlangıcını andırır (bizim tespitimizdir). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk beyit âşığı bir dilenci (gedā), kavuşmayı da bir devlet, yani talih ve mutluluk olarak gösterir. Kubbealtı Lugatı "gedâ" kelimesini dilenci, yoksul, fakir diye açıklar. Dilencinin devlete az erişmesi, kavuşmanın neden bu kadar zor olduğunun gerekçesidir.

İkinci beyit beklenmedik bir istek içerir: âşık sevgiliden kendisine ara sıra "köpeğim" demesini ister. Divan şiirinde sevgilinin kapısındaki köpek âşığın kendini küçültürken bile o kapıya bağlılığını gösteren bir imgedir; sevgilinin ağzından çıkan bu söz, âşık için aşağılama yerine bir iltifat sayılır. Şair isteğini "mes̱eldür" diyerek bir atasözüne dayandırır: kimse izzete, yani itibar ve hürmete doymaz. Bu, söze atasözü yerleştirmenin (irsal-i mesel) açık bir örneğidir; TDV de Münîrî'nin atasözlerini ve deyimleri şiire yerleştirmede başarılı olduğunu kaydeder. Köpeğim denmeyi izzet saymak beytin ince alayını da oluşturur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar