Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Secde-gāh-ı ḳudsīyānest īn muṣallā-yı şerīf
Gerçi bünyādeş şod ez-behr-i namāz-ı ehl-i ‘īd
Āḫir īn mıṣra‘ ber-īn tārīḫ mī-gerded Münīr
Her geh efzūn bād bādā ‘ömr-i sulṭān Bāyezīd

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu şerefli namazgâhın temeli bayram cemaatinin namazı için atılmış olsa da, burası kutsal varlıkların (kudsîlerin) secde yeridir.

2. Ey Münîr, sonunda şu mısra buna tarih olur: "Sultan Bayezid'in ömrü her zaman artsın, öyle olsun."

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu iki beyit, neşrin sonunda "Tārīḫ-i Muṣallā-yı [Şeh Bāyezīd]" başlığıyla verilen Farsça tarih kıtasıdır; başlıktaki köşeli ayraç içindeki kelimeler Ersoy'un tamiridir. Şiir yalnız Vatikan nüshasında (VT 181b) bulunur ve bu nüshanın son şiiridir; Ersoy nüshayı tanıtırken son beyit olarak tarih beytini gösterir. Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün", kafiye "‘īd" ve "Bāyezīd" kelimeleridir.

TDV İslâm Ansiklopedisi, tarih manzumelerinin daha çok ilk beyti musarra olmayan kıta biçiminde düzenlendiğini kaydeder; burada da ilk beytin mısraları kafiyeli değildir ("şerīf", "‘īd"). Ersoy beyitlerin anlamını aparatta verir; aktarımımız onunla aynı yoruma dayanır.

Anlam ve Söz Sanatları

Kubbealtı Lugatı "musallâ" kelimesini namaz kılınan ya da namaz için ayrılmış açık yer, namazgâh diye açıklar. İlk beyit bu yapının iki yönünü bir arada söyler: temeli bayram namazı kılacak cemaat için atılmıştır, ama yer aynı zamanda kutsal varlıkların secdegâhıdır.

İkinci beyit tarih düşürme sanatının bilinen düzenine uyar. TDV'ye göre şairler çoğunlukla tarih mısraından önceki mısrada "tarih" kelimesini ve kendi mahlaslarını birlikte anarlar; Münîrî de "Āḫir īn mıṣra‘ ber-īn tārīḫ mī-gerded Münīr" diyerek tam bunu yapar. Kubbealtı'nın açıkladığına göre ebced hesabında harflerin sayı değerleri toplanarak yıl elde edilir. Tarih mısraı, yapının sahibinin ömrünün uzun olmasını dileyen bir dua biçimindedir; TDV'nin manzum tarihin ilk örneği olarak andığı "Câmiʿun zîde ʿömrü men ʿamerehû" (bu camiyi imar edenin ömrü uzun olsun) mısraı da aynı türden bir duadır.

Neşir kıtanın altına "Sene 889" yazar. Mısraın harflerini bugünkü çeviriyazıdan tahmin ettiğimiz imlayla ebcede vurduğumuzda 883 bulduk; fark kelimelerin yazmadaki yazımına ya da bizim imla tahminimize bağlı olabilir, neşir de hesabı göstermez. Bu yüzden tarihin hesabını doğrulanmış saymıyoruz.

Tarihî Bağlam

Ersoy girişte bu Farsça kıtanın hicrî 889 (1484) yılında II. Bayezid'in bir musalla yaptırmasına düşürüldüğünü yazar. Şiirde Bayezid "sulṭān" diye anılır. Musallanın nerede olduğu ne başlıkta ne şiirde belirtilir; kaynaklarda da bu konuda bir bilgi bulamadık. Kıta, divandaki tarihli iki şiirden biridir; öteki, 887 (1482-83) yılında ölen çocukları için yazılan 29. kasidedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar