Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Beñlerüñdür noḳṭa-i cīm-i cemāl
K’itdi ḫᵛānā ḫaṭtuñı bī-ḳīl ü ḳāl
Ḫālüñ ile ḫaṭṭuñı gören didi
Bī-nuḳaṭ ḫaṭ lā-büd olmaz ber-kemāl

Günümüz Türkçesiyle

1. Benlerin, güzellik (cemâl) kelimesindeki cîm harfinin noktasıdır; senin ayva tüyünü (yazını) söze ve tartışmaya yer bırakmadan okunur kılan onlardır. Benini ve ayva tüyünü gören dedi ki: Noktasız yazı elbette kemale ermez.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların on beşincisidir (tyğ 15). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Kafiye "-āl" sesidir: cemāl, ḳāl, kemāl; üçüncü mısra ("didi") kafiyesizdir. Dörtlük redifsizdir. Üç nüshada da bulunur (VT 178b, VY 150a, Ü 62b). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Tuyuğ baştan sona yazı sanatının diliyle kurulmuştur. Kubbealtı "cim" kelimesini Arap alfabesinin beşinci harfi diye açıklar; "cemāl" (güzellik) kelimesi bu harfle başlar ve cîm harfinin bir noktası vardır. Şair sevgilinin benlerini bu noktaya benzetir: güzellik bir kelimeyse, ben onun ilk harfinin noktasıdır. Kubbealtı "hâl" kelimesini vücuttaki küçük esmer benek, ben diye açıklar.

"Ḫaṭ" kelimesi yine iki anlamlıdır: Kubbealtı ona hem yazı hem gençlerde yeni beliren sakal ve bıyık anlamlarını verir. Benler, ayva tüyünü okunur bir yazıya çevirir; son mısrada da bunu gören birinin ağzından bir hüküm söylenir: noktasız yazı kemale ermez. Ben ile nokta, ayva tüyü ile yazı arasındaki bu tevriyeli tenasüp tuyuğun hükmünü taşır. TDV'nin Münîrî'nin hattın bütün türlerinde yazdığını kendisinin bildirdiğini kaydetmesi, bu dörtlükteki yazı terimlerini şairin kendi uğraşıyla yan yana koymaya imkân verir (bizim okumamızdır).

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar