Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Kirpigüñdür reh-ber-i tīr-i ḳaẓā
K’eyledi ‘uşşāḳı derde mübtelā
Görmedüm ben böyle tīr-endāz hīc
Hergiz itmez atduġında bir ḫaṭā

Günümüz Türkçesiyle

1. Kirpiğin kader okunun yol göstericisidir; âşıkları derde tutsak etti. Ben böyle bir okçu hiç görmedim; attığında asla bir hata yapmaz (hedefini hiç şaşırmaz).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların on altıncısıdır (tyğ 16). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Kafiye "-ā" sesidir: ḳaẓā, mübtelā, ḫaṭā; üçüncü mısra ("hīc") kafiyesizdir. Dörtlük redifsizdir. Üç nüshada da bulunur (VT 178b, VY 150a, Ü 63a). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük kirpik ile ok arasındaki bilinen benzetmeye dayanır. Sevgilinin kirpiği "tīr-i ḳaẓā"nın, yani kaza ve kaderin okunun kılavuzudur: kirpik nereyi gösterirse ok oraya gider ve âşık bundan kaçamaz. Kubbealtı "mübtelâ" kelimesine bir şeye tutulmuş, düşkün anlamını verir; âşıklar bu okla derde tutulmuştur.

Son iki mısra ilk ikisinden bir sonuç çıkarır ve sevgiliyi hiç ıskalamayan bir okçu olarak över. Kubbealtı "hatâ" kelimesini doğru olmayan şey, yanlışlık ve istemeden yapılan kusur diye açıklar; okçu için hata, okun hedefi şaşırmasıdır. Kaza (kader) ile hata kelimelerinin kafiyede karşılaşması bir anlam çatışması doğurur: kaderin oku hiçbir zaman yanlış yere gitmez (bizim okumamızdır). TDV'nin belirttiği gibi tuyuğun hükmü son dizede kısa bir cümleyle söylenir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar