Münîrî, Tuyuğ 18: Sidre'den Gelen Âmin

Tuyuğ 18 — Şems-i ḫāver midür ol Zühre-cebīn

Amasya05 Yayın Kurulu • Editör: Mevlüt Erdem Öztürk • 01 Ekim 2026 • Güncellendi: 07 Ekim 2026 • 3 dk okuma

Münîrî'nin "-īn" kafiyeli tuyuğunda sevgilinin alnı Zühre yıldızı gibi parlar; âşığın onun boyu için ettiği her duaya Cebrail Sidre'den âmin der.

Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Şems-i ḫāver midür ol Zühre-cebīn
K’itdi rūşen ‘ālemi ey ḥūr-ı ‘īn
Her du‘āma ḳāmetüñçün sidreden
Çaġırur āmīn Cibrīl-i emīn

Günümüz Türkçesiyle

1. O, alnı Zühre yıldızı gibi parlayan sevgili, dünyayı aydınlatan doğu güneşi midir, ey iri gözlü huri? Boyun için ettiğim her duaya güvenilir Cebrail Sidre'den "âmin" diye seslenir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların on sekizincisidir (tyğ 18). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Kafiye "-īn" sesidir: cebīn, ‘īn, emīn; üçüncü mısra ("sidreden") kafiyesizdir. Dörtlük redifsizdir. Üç nüshada da bulunur (VT 178b, VY 150b, Ü 63a). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk iki mısra gök cisimleriyle kurulur. Kubbealtı "hâver" kelimesini güneşin doğduğu taraf, doğu; "zühre" kelimesini güneşe en yakın ikinci gezegen, Venüs diye açıklar ve onun çok parlak olduğunu kaydeder. Sevgilinin alnı Zühre gibi parlaktır ve dünyayı doğu güneşi gibi aydınlatır; şair bunu bir soru biçiminde, şaşkınlığını belirterek söyler. "Ḥūr-ı ‘īn" sözü cennetin iri gözlü hurilerini anar; Kubbealtı bu terkibi "hur" maddesinde verir.

Son iki mısranın sanatı "ḳāmet" kelimesindedir. Kubbealtı bu kelimeye bir yandan boy, endam, öte yandan cemaatle kılınan farz namazlardan önce okunan ve namazın başladığını bildiren kamet anlamlarını verir. Kelime burada sevgilinin boyunu anlatır, ama "du‘ā", "āmīn", "Cibrīl" ve "sidre" kelimeleri arasında ibadete ait anlamı da çağrıştırır; bu bir tevriyedir. Kubbealtı "sidre" kelimesini Hz. Muhammed'in Miraç gecesinde Cebrail ile birlikte yükseldiği yedinci kat semadaki makam diye açıklar ve edebiyatta sevgilinin erişilmesi güç uzun boyunu anlattığını da kaydeder. Cebrail'in en yüce makamdan âşığın duasına âmin demesi, sevgilinin boyunun yüceliği ile Sidre'nin yüceliğini birbirine bağlar.