Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Çīn olaldan zülfüñüñ her bir ḫamı
Ḳıldı göñlüm gibi der-hem ‘ālemi
Bir ḳıl ile baġlar ol her bir dili
Buña ṭāḳat mı getürür ādemī

Günümüz Türkçesiyle

1. Saçının her bir kıvrımı büklüm büklüm olalı beri dünyayı benim gönlüm gibi karmakarışık etti. O, her bir gönlü bir kıl ile bağlar; insan buna dayanabilir mi?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların on dokuzuncusudur (tyğ 19). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Kafiye kelimeleri "ḫamı", "‘ālemi" ve "ādemī"dir; üçüncü mısra ("dili") kafiyesizdir. Dörtlük redifsizdir. Üç nüshada da bulunur (VT 179a, VY 150b, Ü 63a). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Kubbealtı "çîn" kelimesine kıvrım, büklüm anlamını verir ve Fuzûlî'nin "Kemend-i çîn-i zülfün" sözünü örnek gösterir. Birinci mısrada saçın kıvrımları büklüm büklüm olmuş, ikinci mısrada bu kıvrımlar dünyayı âşığın gönlü gibi karmakarışık etmiştir. Saçın dağınıklığı ile âşığın gönlünün dağınıklığı arasındaki benzerlik divan şiirinde sık görülür; burada bu dağınıklık bütün dünyaya yayılır.

İkinci mısra "Ḳıldı" fiiliyle başlar, üçüncü mısra "Bir ḳıl ile" diye devam eder. "Kıldı" (etti) ile "kıl" (saç teli) arasındaki ses benzerliği bir cinas izlenimi verir (bizim okumamızdır). Sevgili her gönlü tek bir saç teliyle bağlar; bu bağın inceliği ile gücü arasındaki karşıtlık son mısradaki soruya yol açar. "Ādemī", insan, kelimesi "‘ālemi" ile kafiyelenir; dünya ile insan, saçın etkisini taşıyan iki ölçek olarak yan yana gelir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar