Tażarru‘-nâme — Ey Kerîm ü Ḳâdir ü Ḥayy u Ebed

Özgün Metin

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün (bazı bölümlerde başka kalıplar; değiştiği yerler aşağıda belirtilmiştir)

Tażarru‘-nâme-i Mihrî-i Ḥaḳîre

Ey Kerîm ü Ḳâdir ü Ḥayy u Ebed
Vey Ḳadîm ü Ṣâni‘ u Ferd ü Ṣamed

Bî-vezîr ü Bî-naẓîr ü Bî-mis̱âl
Bî-melâl ü Bî-zevâl ü Ẕü'l-celâl

Râzıḳ u Rezzâḳ u Ḥayy u Lâ-yemût
Cümle eşyâya virür her demde ḳût

Ḳâḍiyü'l-ḥâcât sensin ey Ḳerîm
Sen ki Rabbü'l-‘âlemînsin ey Raḥîm

Cümle ḫalḳuñ ḫâlıḳı ma‘bûdısın
Cümle ‘abdüñ cân ile maḳṣûdısın

Sen Aḥad'sın bir daḫi yoḳdur ilâh
Birligüñe cümle eşyâdur güvâh

Ḫâkdan ḫalḳ eyledüñ Ādem ‘ayân
Sen yaratduñ ins ü cinni bî-gümân

Hem ezelsin hem ebedsin hem Ṣamed
Ey ṣıfâtı "Ḳul hüvallâhu Aḥad"

Birligüñe şekkimüz yoḳ ey Raḥîm
İki diyen dil saña olsun remîm

Cümle ‘âlem ḫalḳı açup gözlerin
Ṭapuña ṭutup ṭururlar yüzlerin

Senden umarlar ḳamusı raḥmeti
Nâ-tüvânlar senden ister nuṣreti

Raḥmetüñ deryâsına yoḳdur kenâr
Ey Kerîm ü ey Raḥîm ü Kird-gâr

Dilde ismüñ ḫalḳ-ı ‘âlem ẕikr ider
Mü’min olan birligüñe şükr ider

Ḥikmetüñle aḳıdur âbı ḥacer
Ḳudretüñ virür ḳurı neyden şeker

Emrüñ ile bu felek itmez ḳarâr
Ḥikmetüñ ile gelür leyl ü nehâr

İbtidâña yoḳ durur hîç intihâ
Sensin evvel sensin âḫir ey Ḫudâ

On sekiz biñ ‘âlemüñ Sübḥânısın
Yaradılmışuñ ḳamu sulṭânısın

Cümle maḫlûḳuñ bilürsin ḥâlini
Her ne vechile geçer aḥvâlini

Sen yaratduñ bî-tekellüf ‘âlemi
Sen yaratduñ bî-tereddüd Ādem'i

Her ne deñlü kim cihânda var ünâs
Ḳamu senden raḥmet eyler iltimâs

Ḳudretüñe ḫalḳ-ı ‘âlem lâ dimez
Dergehüñe kim durur a‘lâ dimez

Ḳamuya sensin viren cünbişleri
Ḳamusı senden umar baḫşişleri

‘Aḳl-ı kül cehd idüp ola bî-mecâl
İtmeye keyfiyyetüñden ḳîl ü ḳâl

Kimse bilmez kim nedür mâhiyyetüñ
Sen ‘Alîmsin sen bilürsin ḥikmetüñ

Bir şecerde bitürürsin gül diken
Ḫalḳ idersin ḫâkdan vech-i ḥasen

Ḥikmetüñ ile gelür bu sâl ü mâh
Ḳudretüñ ile ṭurur bu bâr-gâh

Ḥikmetüñle oldı çarḫ u âsumân
Ḳudretüñle oldı Keyvân pâs-bân

Dergehüñ derd ehlinüñ dermânıdur
Bâḳi sensin cümle ‘âlem fânidür

Kemâ Ḳâlallâhu Ta‘âlâ: "Küllü men ‘aleyhâ fân ve yebḳâ vechü rabbike ẕü'l-celâli ve'l-ikrâm"

Pâdişehsin bî-şerîk ü bî-vezîr
Emrüñ ile seyr ider şems-i münîr

Ḳamusı bendeñ durur sen pâdişâh
Kim senüñ ḥükmüñdedür bu bâr-gâh

Ḳudretüñ sırrına idrâk iremez
Ḥikmetüñ fikr iden ‘aḳlın diremez

Her ne kim bu ‘âlem-i eşyâda var
Dir ki senden ġayri yoḳ Perverdigâr

Bu muḥaḳḳaḳ s̱âbit oldı ḥaḳ durur
Tañrı birdür andan artuḳ yoḳ durur

Ger şerîki olsa tâ yevmü'l-ḳıyâm
Bulmaz idi işbu ‘âlem hiç niẓâm

Lev kâne fîhimâ âlihetün illallâhu le-fesedetâ

İmdi nice pâdişehdür gör anı
Cümle gözler göz açup gözler anı

Cümle ‘abdüñ şâhıdur ol pâdişâh
Cümlenüñ maḳṣûdıdur ol bir İlâh

Cümlesi ‘ilminde nâdândur anuñ
Cümlesi emrinde ḥayrândur anuñ

Birligine küllisi iḳrâr ider
Kâfir olur her k'aña inkâr ider

Çün ider her şey’e bir âyet delîl
Kim gümânsuz birdür ol Rabb-i Celîl

Fefî külli şey‘in lehû âyetün tedüllü ‘alâ innehû vâḥid

Ḳamu ‘âlem ṭolıdur Allâh ile
Sen de pâk it ḳalbüñ illallâh ile

Ger dilerseñ bulasın maḳṣûduñı
Mihrî yâd it her nefes ma‘bûduñı

Der-Tevḥîdi'l-Bârî ‘Azze İsmuhû

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Cümle eşyânuñ ḳamu tevḥîdi illallâhdur
Cümle maḫlûḳuñ ḳamu maḳṣûdı illallâhdur

Cümle mevcûduñ ḳamu mescûdı illallâhdur
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Ṭâlib-i Ḥaḳḳ olmaġa dâ’im saña irşâd ider
Ḳayd-ı Ḥaḳ'dan ġayrısından nefsüñi âzâd ider

Cürm yıḳmış ḳalbüñi tevḥîd ile âbâd ider
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Her arada Ḥaḳḳ'ı yâd it yâd ḳılma bir nefes
Ġayri söz ḥâcet degüldür ‘ârif iseñ sözi kes

Ḳamu dillerde hemân hû hû ola tesbîḥ bes
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Pertev-i şemsiyle tevḥîdüñ dilüñi enver it
Kendüñe her demde illâ hûyı ṭurma rehber it

Cân u dilden imdi bu ẕikri dilüñde ezber it
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Ḳalbüñi iġvâya virme nefsüñüñ vesvâsile
Ḳoma dil âyînesini kim ḳala ol pâs ile

Bu kelâmı dilde yâd it her nefes iḫlâṣ ile
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Mihrî ger a‘mâ degülseñ Ḥaḳḳ'ı ṭanı aç gözüñ
Dâ’im illâ hû ile ġafletden uyar kendüzüñ

Ḥer seḥer biñ ‘öẕr ile dergâha ṭutduḳça yüzüñ
Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di

Fî Na‘t-ı Resûlullâh Ṣallallâhu ‘Aleyhi ve Sellem

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ey kerîm ü maẓhar-ı nûr-ı Ḫudâ
Şâh-ı iḳlîm-i risâlet Muṣṭafâ

Ey risâlet kişverine pâdişâh
Vey şerî‘at taḫtına ṣâḥib-külâh

Ey Ḥabîbullâh vey tâc-ı resûl
Ḳamudan öñ Ḥaḳ seni itdi ḳabûl

Sen ḳamu mürsellerüñ sulṭânısın
Sen ḳamu mü’minlerüñ cânânısın

Rûḥ-ı pâküñ ḫalḳ idinmişdür ḥabîb
Cürm bîmârına sensin çün ṭabîb

‘Ālemi mevcûd itmedin İlâh
‘Ālem-i ervâḥa ḳıldı seni şâh

Bü'l-beşerdür gerçi Ādem yâ Resûl
Senüñ ile buldı mevcûdât uṣûl

Sen ebü'l-ervâḥ idüñ ey pâk-dîn
Olmadın bu ‘âlem-i eşyâ yaḳîn

Āb-ı luṭfuñuñ irişdi ḳaṭresi
Ẓâhir oldı âb-ı Ḫıżr'uñ çeşmesi

Bâd-ı ḫulḳuñ şemmesinden bu cihân
Oldı her eṭrâfı ṣaḥrâ gülsitân

Mu‘cizeñ burc-ı şerefde âfitâb
Da‘vetüñ evc-i semâda mâh-tâb

Sidre-i ravżañ durur her ṣubḥ u şâm
Her ḫavâṣ ervâḥına Dârü's-Selâm

Beyt-i Ma‘mûruñdur ey Bedr-i dücâ
Her ẕünûb emrâżına dârü'ş-şifâ

Enbiyâlar serverisin sen hemîn
Ey kerîm ü raḥmeten li'l-‘âlemîn

Ḥaḳ seni ḳıldı güzîn-i enbiyâ
Oldı ḥaḳ dînüñ ḳamu derde şifâ

Hüvelleẕî ersele resûlehû bi'l-hüdâ ve dîni'l-ḥaḳḳı li-yuẓhirehû ‘ale'd-dîni küllihi

Didiler ḥaḳḳuñda çün ḫayru'r-resûl
Ṣıdḳ ile ehl-i ‘uḳûl itdi ḳabûl

Olmasañ olmazdı hergiz kâr u bâr
Gelmeseñ gelmezdi bu leyl ü nehâr

Hâdi-i şer‘üñ eger olmasa sed
Küfr ile ḳalmışdı ‘âlem tâ ebed

Her ulü'l-elbâba emrüñ pîş-vâ
Her ulü'l-ebṣâra şer‘üñ reh-nümâ

Kim saña ḳıldı cefâ ḳılduñ vefâ
Kim saña ḳıldı cezâ ḳılduñ sezâ

Saña lâyıḳ olduġıçün her ‘aṭâ
‘Ādet olmışdur eyâ kân-ı vefâ

Şevketüñi göricek ey âfitâb
Sâye-bân idi saña her dem seḥâb

Yazdı evvel ismüñi levḥa ḳalem
Olmasañ olurdı bu ‘âlem ‘adem

Olmasañ sen olmaz idi kâ’inât
Ḫârdan gül hem daḫi neyden nebât

Çün vücûda geldüñ ü bulduñ ẓuhûr
Dîn ile ḳılduñ cihân rûyını nûr

İrmese senden ‘inâyet her ḳula
Ṭolmış idi işbu ‘âlem küfr ile

‘Āṣi olsa cümle ‘âlem bî-‘aded
Senden irse ġam degül ẕerre meded

Ümmetüñ mücrimlerinüñ yâ Resûl
Sen şefî‘isin niçün olur melûl

Saña virildi nübüvvet ibtidâ
Ẕâtuñ ile yine oldı intihâ

Her nebîye gerçi indi bir kitâb
Ḳamuya Ḳur’ân'dan indi fetḥ-i bâb

Geldüñ itdüñ dîn ile dünyâyı nûr
Bildi ḥaḳsın ins ü cin vaḥş u ṭuyûr

Geldi dînüñ mihri enver eyledi
Ṭaġıdup küfri münevver eyledi

Kim ki itdi seni cândan iḫtiyâr
Olısar iki cihânda baḫtiyâr

Kim ki senüñçün cihânda içdi sem
Aña tiryâḳ olur ol sem pes ne ġam

Çekmeyeler seni sevenler cefâ
Görmeyeler saña uyanlar belâ

Tâ ebed buldı sa‘âdet ol kişi
Na‘t-ı pâküñ medḥdür her dem işi

Kime kim olsañ cihânda dest-gîr
İki ‘âlemde bulur ‘izzetle yir

Cürm ile bîmâram ey kân-ı kerem
Şefḳatüñden umaram derdüme em

Ṣıdḳ ile her kim ki ṭutdı saña yüz
Şefḳatüñden âḫir olmaz nâ-ümîẕ

Çünki sen ḫatm-i rüsulsin pür-kerem
Ḳoma beni ben günâh ile ḳalam

Cürmümi bildüm şefâ‘at ḳıl baña
Yâ Resûlallâh ṣıġındum uş saña

‘Arz olıcaḳ ḥażretüñe cümle ḥâl
Eyleme maḥşer güninde pây-mâl

Uşbu ‘âṣî Mihrî'ye ol dest-gîr
Ṭâ‘ati yoḳ cürm ü ‘iṣyânı kes̱îr

Gerçi kim itmiş durur biñ biñ günâh
Ḳıl ḳatuñda külli ‘aybını tebâh

Anı utandurma Ḥaḳ'dan ḳıl meded
Cürm ile ḳapuña düşdi itme red

Ḳaṣîde Der-Na‘t-ı Resûl-i Ekrem ‘Aleyhi's-selâm

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ey güzîn-i enbiyâ vü menba‘-ı luṭf u vefâ
V'ey Resûl-i kibriyâ maḥbûb-ı maṭlûb-ı Ḫudâ

‘Adl bünyâdını muḥkem itdi emrüñ nitekim
Ẓulmi ma‘dûm itdi şer‘uñ şemsi gösterdi żiyâ

Çün vücûduñ nûrdur ey ṣûreti bedr-i ḳamer
Düşmese sâyeñ ‘aceb midür zemîne câ-be-câ

Gerçi âḫir ẓâhir oldı ẕât-ı pâküñ ‘âleme
Ḳamudan ma‘nîde sen geldüñ cihâna ibtidâ

Olmış idüñ sen ḥarîm-i sırr-ı maḥrem ey Resûl
Yoġiken insân mevcûd olmadın arż u semâ

İreli ḫulḳuñ nesîmi ‘âleme her dem-be-dem
Ḫurrem olmışdur yeler şâm u seḥer bâd-ı ṣabâ

‘İzzet içre kimi ḳıldı saña hem-tâ ol Kerîm
Kimi beñzetdi nebîlerde dü-‘âlemde saña

Rûz-ı maḥşerde şefî‘i olmaġa cürm ehline
Eyledi seni şefâ‘at ma‘deni kân-ı ‘aṭâ

Ol ḳadar ‘azm eyledüñ fevḳa'l-‘alâya her nefes
‘Arş-ı a‘lâ ile bir oldı saña taḥte's̱-s̱erâ

Çün ḳadem bas̱duñ felek farḳına ey maḥbûb-ı Haḳ
Leyletü'l-isrâda Haḳ her ḥâcetüñ ḳıldı revâ

Şer‘üñüñ şem‘inden olmışdur münevver bu cihân
Şefḳatüñ ḫânından irmişdür ḳamu rûḥa ġıdâ

Dü-cihânda rûşen oldı çeşmi anuñ tâ ebed
Ḫâk-i pâyuñ cevherin her kim ki ḳıldı tûtiyâ

Ehl-i cürmüñ derdine sensin dü-‘âlemde ṭabîb
Cürm ile dermânde ḳaldum umaram senden devâ

Cân u dilden ṣad-hezârân âlüñe etbâ‘uña
Eylerem her dem selâm u medḥ ile ẕikr ü s̱enâ

Ṭapuñı çün mesned itdi raḥmete Raḥmân senüñ
Şefḳatüñi rû-siyeh Mihrî ider senden recâ

Fi‘l-Mev‘iẓa

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

İmdi ey bî-çâre ‘âṣî gel berü
Neyledüñ n'iltdüñ cihânda ilerü

Neyledüñ nitdüñ ne taḥṣîl eyledüñ
Ḥaḳḳ'a lâyıḳ nice tedbîr eyledüñ

Var mıdur ḳalbüñde Ḥaḳḳ'uñ ḳorḳusı
Gitdi fevt oldı mı nefsüñ iblisi

‘İlm ile her dem-be-dem ‘âmil misin
Yoḫsa nâdân ebter ü câhil misin

Nefs-i emmâreye mi uyduñ müdâm
Gelmedi mi ḳalbüñe yevmü'l-ḳıyâm

Özüñi her demde virdüñ ġaflete
Nice viresin cevâbı Ḥażret'e

Rûz u şeb itdüñ günâh uṣanmaduñ
Ol Ḫudâ'dan bir nefes utanmaduñ

Şi‘r Īn-Maḥal

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Cürm ü ‘iṣyân oldı ey dil çünki her dem ḫû saña
Nefs-i emmâreye uyduñ gelmedi ḳorḫu saña

‘İlm-i tevḥîdi dilüñden eksük itme bir nefes
Çün bilürsin âḫir ey ġâfil gerekdür bu saña

Geldüñ uş fânî cihâna irtiḥâl itseñ gerek
Ṣoñ nefesde vay eger raḥm itmez ise Hû saña

Ḥaḳ'dan utanmaduñ olduñ her günâha mürtekib
Ölecegüñ ṣanmaduñ ey rû-siyâhum tû saña

Geçdi ‘ömrüñ bu cihân dârında Mihrî cürm ile
Eslemedüñ nitekim virdüm naṣîḥat şu saña

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Bulmaḳ isterseñ cinâna dest-res
Tevbeyi dilden giderme her nefes

Raḥmetinden Mihrî ḳaṭ‘ itme recâ
Erḥamen li'l-‘âlemîndür ol Ḫudâ

Kemâ ḳâle ‘azze ve cell: "Lâ taḳneṭû min raḥmetillâhi innallâhe yaġfiru'ẕ-ẕünûbe cemî‘an"

‘Aybuñı setr ide Settârü'l-‘uyûb
Cürmüñi ‘afv ide Ġaffârü'ẕ-ẕünûb

Ol Ḳâḍi'l-Ḥâcâta ve Mücîbü'd-Da‘avâta ve Müyessirü'l-Murâdâta Mihrî Ḥaḳîrenüñ Münâcâtıdur

Ey Ḫudâvendâ Kerîm ü Bî-zevâl
Ey Raḥîm ü Ḳâdir ü vey Ber-kemâl

Sensin ol bî-mis̱l ‘âdil pâdişâh
Cümle maḥkûmuñdadur bu bâr-gâh

Çarḫ u eflâk u zemîn ü âsumân
On sekiz biñ ‘âlem ü işbu cihân

Ḳamu maḫlûḳât u bu uçmaḳ ṭamu
Her ne kim vardur bu ‘âlemde ḳamu

Baḥr-ı luṭfuñ ḳaṭresidür bî-gümân
Ḳamusınuñ pâdişâhı sen ‘ayân

Sensin ey Ḫallâḳ Rabbü'l-‘âlemîn
Cümle bir bilür seni ‘ilme'l-yaḳîn

Birsin ammâ yerde gökde ṭolısın
Senden artuḳ ulu yoḳ sen ulısın

Dîde-i ḳalbinde olan nûr u fer
Senden özge daḫiye ḳılmaz naẓar

Gûşına efsâne te‘s̱îr eylemez
Dil daḫi efkârı ta‘bîr eylemez

Ḳamusına sensin ey Ḥaḳ reh-nümâ
Ṭoġrı varmayan olur senden cüdâ

Gerçi kim ẓâhirdesin gözden nihân
Lîk bâṭında ‘ayânsın her zamân

Her ne ḳılsañ ḳudretüñ var ey Ḳadîr
Cümle eşyâ ḥâline sensin ḫabîr

Yoġiken deyyâr u hem çarḫ u zemîn
Var idüñ sen ey Ḫudâvendâ hemîn

Çünki sen maḳṣûd idindüñ ey Vedûd
Buldı emrüñle ‘adem küllî vücûd

Çün bu ‘âlî çetri ḳurduñ âşikâr
Ḫoş müzeyyen oldı her ṣaḥn u diyâr

Hem ṭoḳuz ṭâḳı yaratduñ yedi ferş
Kimini ferş eyledüñ kimini ‘arş

Eyledüñ her bir diyârı lâle-zâr
Kûh u ṣaḥrâlarda itdüñ çeşme-sâr

Her ṭarafda âbı enhâr eyledüñ
Her ḥacer üstinde eşcâr eyledüñ

Ḳamu elvân eyledüñ her ki gerek
Yerde insân eyledüñ gökde melek

Kimini her dem getürürsin ‘ayân
Kimini bir dem geçürürsin revân

Renc-i faḳruñ derdine sensin ‘ilâc
Hiç ḳomazsın birini bir laḥẓa aç

Sen yaratduñ ins ü cinn uçmaḳ ṭamu
Birligüñe cümle şâhiddür ḳamu

Yaradursın ḫâkden sîm ile zer
Bitürürsin bir ḳurı neyden şeker

Çoḳ ‘acâyibler düzüp eflâkde
Ġoncalar iẓhâr idersin ḫâkde

Gösterürsin geh semâda âfitâb
Berḳ idersin geh zemîne mâh-tâb

Aḳıdursın ḳaṭreden deryâları
Gösterürsin ẕerrelerden ḫâveri

‘Arż idersin geh münevver âfitâb
Gâh eylersin ḥicâb aña seḥâb

Her ṭarafda aḳıdursın âblar
Ḫalḳ idersin âbdan cüllâblar

Geh zemistân getürürsin geh bahâr
Geh ḫazân eylersin ü geh lâle-zâr

Geh gül ile zeyn idersin her diyâr
Geh idersin ġoncaya hem-sâye ḫâr

Geh güli hem-dem idersin bülbüle
Geh virürsin cümle evrâḳın yele

Geh idersin nergise zerrîn külâh
Geh urursın lâleye dâġ-ı siyâh

Geh virürsin ḫande gülşende güle
İtdürürsin gâh efġân bülbüle

Bildürürsin geh benefşeye vücûd
Ḫıdmetüñ pâyına tâ ḳıla sücûd

Ḳudretüñ zerrinden itdüñ erġavân
Ḥamdüñ içün sûsene virdüñ zebân

Geh idersin bu zemîni sebze-pûş
Geh reyâḥîne virürsin bûy-ı ḫoş

Geh bisâṭ itdüñ zemîn üzre çemen
Geh bitürdüñ sünbül ü serv ü semen

Gâh murġânı idersin ḫûb-lisân
Ḥamd ururlar birligüñe her zamân

Cümlesi emrüñle oldı her ki var
Cümlesi ṣun‘uñdur ey Perverdigâr

Cümlenüñ Ḫallâḳ'ı sensin yâ İlâh
Mülk senüñdür ḳul senüñ ey pâdişâh

Mihrî deprendükçe aġzuñda lisân
Ög Ḥaḳ'uñ ḳudretlerini her zamân

Seni yoḳdan ol durur var eyleyen
Bir avuç ṭopraḳdan iẓhâr eyleyen

Sen bugün baḳma fenâ gülzârına
Tîz geçer mevsimi ḳalmaz yarına

Şi‘r Īn Maḥal

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ger ögerseñ bülbülüñ gülşende âh u zârın ög
Gel yeter işbu cihânuñ bî-beḳâ gülzârın ög

‘Āḳil iseñ sen bu dünyâ dostlarından çek elüñ
Dünye gibi bî-vefâdur bâri bir yararın ög

Bu fenâ ‘âlemde ḫadd u ḫâle ḳılma i‘tibâr
Ol beḳâ mülkinde bâḳî ḫûblaruñ dîdârın ög

Çünki ḫalḳ itdi Ḫudâ çâr-ı ‘anâṣırdan seni
Hiç vücûduñ şehrin ögme sen anuñ mi‘mârın ög

Bir avuç ṭopraḳdan itdi dest ü pâ vü virdi cân
Medḥ iderseñ ḳudretüñ her demde kâr u bârın ög

Ög Ḥaḳ'uñ görkli Ḥabîbin kim didi "Levlâk" aña
Enbiyâlar serveridür Aḥmed-i Muḫtâr'ın ög

Ger şefî‘ olmaḳ dilerseñ âḫiretde Muṣṭafâ
Ālini aṣḥâbını her demde çâr-ı yârın ög

Kâfirüñ inkârına gûş itme k'ehl-i nârdur
Mü’minüñ "Ḳâlû Belâ"da ṣıdḳ ile iḳrârın ög

Çünki ṭoymaz cîfe-i murdâra nefsüñ kerkesi
Ṭut dilüñ imdi yeter bu dünyenüñ murdârın ög

Vir ḫaber ‘iṣyândan özge sen ne taḥṣîl eyledüñ
İmdi ey Mihrî bize ḫalḳuñ yeter âs̱ârın ög

Münâcât Der-Münâsib-i Aḥvâl-i Ādemiyân

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ey Ḫudâ yâ Ḫâlıḳ-ı Perverdigâr
‘Ālim ü dânâ vü bînâ ber-ḳarâr

Kimse bilmez sen bilürsin her ki var
Her nihânı sen ḳılursın âşikâr

Yoġiken insân yaratduñ bî-‘aded
Ḳudretüñe yoḳ durur pâyân u ḥad

Eyledüñ her birini bir işe ṭûş
Anuñ ile eyledüñ göñlini ḫoş

Kimini ḳılduñ Resûl-i Kibriyâ
Kimini ḳılduñ veliyy-i evliyâ

Kimine virdüñ velâyet bî-şümâr
Kimine ḳılduñ hidâyet bî-ḳarâr

Kimini ḳılduñ mu‘aẓẓam pâdişâh
Kimini bend'itdüñ aña yâ İlâh

Kimini ‘âlim yaratduñ ey Ḫudâ
Kimini zâhid yaratduñ bî-riyâ

Kimine erzâni ḳılduñ devleti
Kimine ḳılduñ muḳadder miḥneti

Kimisinüñ eyledüñ ḥükmin revân
Kimini maḥkûm ḳılduñ her zamân

Kiminüñ virdin münâcât eyledüñ
Kiminüñ yerin ḫarâbât eyledüñ

Kime virdüñ ḫûb-cemâl ü ḫadd ü ḫâl
Kimisini eyledüñ âşüfte-ḥâl

Kimisini ‘âşıḳ-ı zâr eyledüñ
Kimini ma‘şûḳ cefâ-kâr eyledüñ

Kimini fürḳatde nâlân eyledüñ
Kimini vuṣlatda şâdân eyledüñ

Kimine ‘âc eyledüñ her dem serîr
Kimi bulmaz künc-i miḥnetde ḥaṣîr

Kimisi taḥṣîl ider bî-cehd genc
Kimisi genc isteyürek buldı renc

Kimisi şâkir durur her bârda
Kimisi mü’min kimi inkârda

Yâ İlâhî ins ü cin vaḥş u ṭuyûr
Her ne kim ‘âlemde ḳılduñ sen ẓuhûr

Ḳamusı bendeñ durur eyü yavuz
Ṣıġınup fażluña ṭutar saña yüz

Ṣan‘atı durur ḫaṭâ der-bânlaruñ
‘Ādeti olur ‘aṭâ sulṭânlaruñ

Her ne deñlü ḳullaruñ itse ḫaṭâ
Varacaḳ yeri ṭapuñdur ey Ḫudâ

Bir avuç ṭopraḳ durur çünkim bular
Bunlaruñ Mevlâsıla ne baḥs̱i var

Bir avuç ṭopraġ iken bunlar i Haḳ
Göz ḳulaḳ virdüñ daḫi hem el ayaḳ

Ḳullaruñuñ gerçi kim noḳṣânı çoḳ
Raḥmetüñüñ ḥaddi vü pâyânı yoḳ

Luṭf idüp ḳılma naẓar ‘iṣyânına
Ḳalma bu ‘âṣîlerüñ noḳṣânına

Raḥmetüñ çoḳdur Raḥîm'sin ey Ḫudâ
‘Āṣî ḳullaruñ ider senden recâ

Ḳullaruñ ‘âṣîleridür gerçi kem
Sen Kerîm'sin anlara eyle kerem

Ḳoma bunlar kim ide dâ’im günâh
Bin bir aduñ ḥürmetiçün yâ İlâh

Tevḥîd-i Bârî ‘Azze İsmuhû

Zinde diller cürm ile bulur memât
Luṭfuñ ile virmeseñ yâ Rab ḥayât

Olmasañ her düşmüşe sen dest-gîr
Nârdan cürm ehli bulmazdı necât

Yazmasañ dil ṣafḥasına sen sebaḳ
Ḥall olunmaz idi hergiz müşkilât

Ḳamunuñ fi‘li degül senden nihân
Şerr eger ḫayrât u iḥsân seyyi’ât

Saña ṣıġınduḳ melâmet eyleme
Ṣunıla şol dem k'elimüze berât

Cümle îmân ehli ile yâ İlâh
Raḥmet eyle Mihrî itdükde vefât

Münâcât Der-İẓhâr-ı ‘Acz-i nefes

İmdi ey dânâ-yı bînâ-yı İlâh
Ḳamusınuñ ḥâline sensin güvâh

Bâḳi sensin cümlesi ma‘dûmdur
Cümlenüñ ḥâli saña ma‘lûmdur

Bir siyeh-rûyam işüm cürm ü günâh
Bencileyin yoḳ durur baḫtı siyâh

Ḳullaruñuñ gerçi vardur cürmi çoḳ
Bencileyin cürmi çoḳ ‘âlemde yoḳ

İtmedüm dergâhuña lâyıḳ ‘amel
Dâ’imâ itdüm fesâd u hem ḫalel

Bir eyü a‘mâli ‘âdet itmedüm
Farżuña bir dem iṭâ‘at itmedüm

Her nefesde işledüm cürm ü ḫaṭâ
Her fesâdı kendüme gördüm revâ

İtmişümdür ben cihânda çoḳ ẕünûb
Sen penâh itdüñ i Settârü'l-‘uyûb

İşledüm ben baña lâyıḳ her ki var
Yüz ḳaralıġı cihânda ṣad-hezâr

Ben baña lâyıḳına virdüm rıżâ
Sen saña lâyıḳın işle ey Ḫudâ

İḫtiyârumla degüldür bu ḳażâ
Nefs-i şûmum eylemişdür iḳtiżâ

Şimdi uş bî-çâre vü dermândeyem
Bilmezem kim ne ḳılam yâ neyleyem

Fikr idicek itdügüm ‘iṣyânları
Aḳıduram yaş yerine ḳanları

Bâṭınumı bu fikir ḳurd gibi yer
Ḳorḳaram beni ḳabûl itmeye yer

Ḳopıcaḳ yerden ḫalâyıḳ ser-be-ser
Beni bilmem ḳanḳısından idiser

Ḥaşr olıcaḳ ey dirîġâ vay baña
Meskenüm eylerse ger taḥte's̱-s̱erâ

Ḥaḳḳı dâ’im ẕikr idüp şükr itmedüm
İşbu ‘ömrüm âḫirin fikr itmedüm

Şâdi-i dünyâ baña virdi ġurûr
Āḫiretden âḫir itdi beni dûr

Pend-i vâ‘iẓ itmedi baña es̱er
Gelmedi ḳalbüme bir ẕerre ḥaẕer

İmdi ey Ḫallâḳ-ı ‘âlem luṭfı çoḳ
Ḫalḳ içinde bencileyin ‘âṣi yoḳ

Bunca cürm ile saña döndüm meded
‘Āṣiyem ben sen Raḥîm'sin itme red

Gerçi eyler ‘âṣiler biñ biñ günâh
Yine sensin anlara püşt ü penâh

Ḳamunuñ sübḥânısın sulṭânsın
Kime yalvarsun bular sen ḫânsın

Ġarḳa virdi beni deryâ-yı ma‘âṣ
Luṭfuñ ile dest-gîr ol vir ḫalâṣ

Rû-siyâh u pür-günâh u bî-mecâl
Dergehüñe âḫir olur ittiṣâl

Ḳoma beni benligümde yâ Ġanî
Ḳıl ‘inâyet dâ’imâ göster seni

Bu dilümden ẕemm ile telbîsi kes
Tevbe-i tevfîḳa irgür her nefes

Olmasun dil levḥi cürm ile nuḥâs
Gelmesün âyîne-i ḳalbüme pâs

Dâ‘imâ ḫayr işi eyle baña ḫû
Diyeyim her dem-be-dem Allâh Hû

Ẕikrüñi her dem didür Ḳur’ân ile
Ṣoñ nefesde yoldaş it îmân ile

Dilimi ḳaṭ‘ itme istiġfârdan
Göñlümi döndür ḳamu murdârdan

Ger su’âl-i ḳabre çeksem ıżṭırâb
Dilümi şaşurma âsân it cevâb

Beni ḫaṣmuma melâmet eyleme
‘Aybumı setr it nedâmet eyleme

Açılıcaḳ her ṭaraf yazıḳlu baş
İtme sırrum ḥaşr olıcaḳ ḫalḳa fâş

Ḥażretüñe varıcaḳ ḫaṣmum delîm
Ḳamusın ḫoşnûd eyle yâ Kerîm

Defterümi ṣun elüme sırr ile
Sen bilürsin ḥâli yine sen bile

Kimseye fâş eyleme esrârumı
Yoḫsa seng ile yıḳarlar dârumı

Bu ḫacâlet baña yeter her zamân
Kim ḳamu gizlülerüm saña ‘ayân

Varıcaḳ mîzâna bu ben rû-siyâh
Aġır itme keffemi sen yâ İlâh

Geçer iken hem ṣırâṭı bî-ḫaber
Düşürüp itme beni zîr ü zeber

Nâr-ı dûzaḫdan beni sen ḳıl emîn
Sen Raḥîm'sin saña ṣıġındum hemîn

Mihri'yi ‘afv eyle ey Rabbü'l-enâm
İtme fâḥiş cürmini yevmü'l-ḳıyâm

Mücrim ü eksüklüyem ben mübteẕel
Saña lâyıḳ yoḳ elümde bir ‘amel

Dergehüñde ḳaradur işbu yüzüm
Ḳamu emrüñe muṭî‘am yoḳ sözüm

Gerek it maḳbûl ü gerek eyle red
Ne sözi var diye Mevlâ'sına ‘abd

Şi‘r Īn-Maḥal

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

İtmez iseñ ben güneh-kâruña sulṭânum meded
Yanısar nâr-ı caḥîmde tâ ebed cânum meded

İtmedüm hergiz cihânda saña lâyıḳ bir ‘amel
Yoḳ durur bir ẕerre ḫayrum çoḳdur ‘iṣyânum meded

Dergehüñe geldüm uş bîmâr-ı cürmem yâ Ḥakîm
Raḥmetüñden ḳıl devâ derdüme dermânum meded

Raḥmetüñ muḥtâcıyam geldüm ṭapuña yâ Ġanî
Raḥmetüñden Mihrî'yi redd itme Raḥmân'um meded

Ḳurtar ey kân-ı kerem dest-i zebânîden yaḳam
Yevm-i maḥşerde ḳoma elde girîbânum meded

Münâcât Der-Ṭaleb-i Maġfiret

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ey Ḫudâyâ ṭutmuşam ṭapuña yüz
Gice gündüz dikmişem ḳapuña göz

‘Āciz ü bî-çâre vü maḥzûn u ḫor
Düşdüm uş ṭapuña itme beni dûr

Dönmedi ḳapuñda maḥrûm bir aḥad
Beni daḫi eyleme yâ Rabb red

Pâk ẕâtuñ ḥaḳḳı içün yâ İlâh
Hem ṣıfâtuñ ḥaḳḳı içün yâ İlâh

Biñ bir aduñ ḥaḳḳı içün yâ İlâh
‘Adl ü dâduñ ḥaḳḳı içün yâ İlâh

Enbiyânuñ nâzı ḥaḳḳı yâ İlâh
Evliyânuñ râzı ḥaḳḳı yâ İlâh

Ḥażret-i Ādem ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki ol iken ‘adem
Anı mevcûd eyledüñ evvel ḳadem

Ol mübârek cismine virdüñ çü rûḥ
Ḥamd ile açdı gözin buldı fütûḥ

Baġlayup ṣaf ṣaf melekler geldiler
Emrüñ ile aña secde ḳıldılar

Ḥażret-i Nûḥ ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña virdüñ necât
Hem aña göstermedüñ biñ yıl memât

Sen ‘inâyet ḳılduñ irdükde ṭufân
Ġarḳa virdüñ cümle a‘dâsın revân

Ḥażret-i İdrîs ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki terk itdükde cân
Anı gördi ḳamudan evvel cinân

Ḥûri vü ġılmâna oldı ḥulle-kâr
Buldı ehl-i cennet içre i‘tibâr

Ḥażret-i İbrâhîm ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki atdılar revân
Oldı âteş aña ol dem gülsitân

Nâr-ı Nemrûd itmedi aña żarar
Oldı ol mel‘ûn görüp zîr ü zeber

Ḥażret-i İsmâ‘îl ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki emrüñi revân
Ṭutup itdi yoluña ḳurbân cân

Fâ‘il-i muḫtârsın çünkim i Ḥaḳ
Kesmedi anuñ boġazını bıçaḳ

Ḥażret-i Ya‘ḳûb ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki nice nice yıl
Aḳıdurdı gözlerinden ḳanlı sîl

Künc-i miḥnetde ġam idi hem-demi
Biñ belâ ile geçerdi bir demi

Ḥażret-i Yûsuf ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ki merġûb eyledüñ
Ḳamudan ḥüsn içre maḥbûb eyledüñ

Gâh bende gâhi âzâd eyledüñ
Gâh ḥâkim-Mıṣr u Baġdâd eyledüñ

Ḥażret-i Eyyûb ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña her ṣubḥ u şâm
Olmış idi derd ile uyḫu ḥarâm

Şükr iderdi her nefes her ḥâline
Baḳmaz idi dünyenüñ aḥvâline

Ḥażret-i Dâvud ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ ḳaçan k'elḥân ider
İns ü cinnüñ ḳamusın ḥayrân ider

İşidenler ol bülend âvâzını
Yitürür ‘aḳlını bulmaz özini

Ḥażret-i Süleymân ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña ‘ayne'l-yaḳîn
Râm olmışdı cemî‘-i ins ü cin

Emrine fermân idi her ṣubḥ u şâm
Bendesi idi ḳamusı ḫâṣ u ‘âm

Ḥażret-i Mûsâ ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña ḳılduñ ‘aṭâ
Eyledüñ anuñ ‘aṣâsın ejdehâ

Ṭûr'ı ḳılduñ dâ’imâ aña maḳâm
Eyledüñ anuñ ile biñ bir kelâm

Ḥażret-i ‘Īsâ ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña virdüñ rıżâ
Eyledüñ aña semâ üstinde câ

Hem nebîdür hem mücerred pâkdur
Meskeni şimdi anuñ eflâkdur

Ḥażret-i Seyyidü'l-Enbiyâ Muḥammed Muṣṭafâ Ṣallallâhu Ta‘âlâ ‘Aleyhi's-Selâm

Ḥaḳḳıçün anuñ k'odur tâc-ı rüsul
Kim Kelâmullâh aña oldı nüzül

Hem ḥabîb idindüñ anı hem nebî
Oldı ḳatuñda ḳamunuñ efḍali

İmd'anuñ nûrdan Burâḳ'ı ḥaḳḳıçün
Dergehüñe iştiyâḳı ḥaḳḳıçün

İmd'aña gönderdigüñ Ḳur’ân ḥaḳı
İmd'aña bildürdigüñ îmân ḥaḳı

İmd'anuñ mi‘râcı ḥaḳḳı ey Ḫudâ
İmd'anuñ ezvâcı ḥaḳḳı ey Ḫudâ

İmd'anuñ evlâdı ḥaḳḳı ey Ḫudâ
İmd'anuñ etbâ‘ı ḥaḳḳı ey Ḫudâ

Ḥażret-i Ṣıddîḳ Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ ki ol ṣâdıḳ durur
Her işi dergâhuña lâyıḳ durur

Zühd ü taḳvâsıdur anuñ bî-riyâ
Oldur evvel çâr-yâr-ı Muṣṭafâ

Ḥażret-i ‘Ömer Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ ki ‘adl idi işi
Dîn yolında ol ḳomuş idi başı

Ḳanġı yerde kim anı görse hemîn
Ṭurmaz idi anda iblîs-i la‘în

Ḥażret-i ‘Os̱mân Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ ki aña ibtidâ
‘Ādet olmış idi ḥilm ile ḥayâ

Sînesi Ḳur’ân ile pür-nûr idi
Ma‘rifetle dâ’imâ ma‘mûr idi

Ḥażret-i ‘Alî Kerremallâhu Vecheh ve Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ k'aña ol pâk-dîn
"Laḥmuke laḥmî" didi ‘ilme'l-yaḳîn

Menba‘-ı kân-ı seḫâdur ol velî
Ol durur cümle velîler evveli

Ḥażret-i Ḥasan Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ ki ḫaṣm-ı bî-amân
İçürüp zehri helâk itdi revân

Gitdi tenden çünk'anuñ ol dem canı
Cennetü'l-me’vâda oldı meskeni

Ḥażret-i Ḥüseyn Raḍiyallâhu ‘Anh

Ḥaḳḳıçün anuñ ki çekdi çoḳ cefâ
Oldı âḫir ol şehîd-i Kerbelâ

İmdi anda virilen cânlar ḥaḳı
Kerbelâ'da dökilen ḳanlar ḥaḳı

Ġâziler ḥaḳḳı şehîdler cânıçün
Ḥasan'uñ zehri Ḥüseyn'üñ ḳanıçün

Yoluña cân terk idenler ḥaḳḳıçün
Ṭoġrı yoluña gidenler ḥaḳḳıçün

Hem ḥaḳîḳat ehlinüñ taḳvâsıçün
Hem ṭarîḳat ehlinüñ ‘uḳbâsıçün

Hem münevver Ka‘be-i a‘ẓam ḥaḳı
Hem muṣaffâ Merve vü Zemzem ḥaḳı

Hem mübârek Beyt-i Ma‘mûr'uñ ḥaḳı
Hem müberrâ Ravża-i Nûr'uñ ḥaḳı

Hem Ḥarem içre olan demler ḥaḳı
Ravża'ya yüz süren âdemler ḥaḳı

Ḳubbe-i Ṣaḥrâ'da olan ṭaş içün
Mescid-i Aḳṣâ'ya ḳonan baş içün

Ol nebiyyullâh Ḫalîl Raḥmân içün
Süfre-i ḫânında yinen nân içün

Ḥażretüñi bir bilen ḳullar ḥaḳı
Rûz u şeb ḥamdüñ ḳılan diller ḥaḳı

Mihrî ‘âṣîyem ḳamu fi‘lüm günâh
Cümle fi‘lüm saña ma‘lûm yâ İlâh

Sen bilürsin ḳamu ḥâlüm ben kimem
Ehl-i cürmüñ ḳamusından ben kemem

Sensin ol sulṭân ḳamu biz ḳullaruz
Sen ġanîsin biz ḳamu yoḫsullaruz

Biz ḫaṭâ ḳılduḳ ḳamu luṭf işle sen
‘Āṣilerüñ cürmini baġışla sen

Şi‘r Īn-Maḥal

Dergehüñe ṭutmışuz yüz ey Ḫudâ
Eylemişüz çoḳ fesâd u çoḳ ḫaṭâ

Rû-siyâhuz pür-günâhuz külli ‘ayb
Yine senden umaruz ‘afv u ‘aṭâ

Ẓulmetinde ḳoma ‘iṣyânuñ bizi
Ey ḳamuya dest-gîr ü reh-nümâ

Müflis ü ḫor u ḥaḳîr ü mübteẕel
Ṭapuña geldük ṣıġınduḳ biz gedâ

Cümle ‘iṣyân ehline sen ḳıl meded
Ol Ḥabîb'üñ ḥürmetiçün ey Ḫudâ

Boynumuzı baġlamışdur nefs-i şûm
Eylemişdür bizi derde mübtelâ

Cümle islâm ehli ile Mihrî'ye
Sen Raḥîm'sin dûzaḫı görme revâ

Mevâ‘iẓ Der-Aḥvâl-i Fenâ-yı Rûzgâr

İmdi ey ġâfiller açuñ gözüñüz
Ġaflete virmeñ iñende özüñüz

Mevt yaḳındur size ṣanmañuz ıraġ
Ḳabrüñüze varmadan eyleñ yaraġ

‘Āḳıbet çünkim irer her nefse mevt
Ḳıl yaraġı olmadın nâ-gâh fevt

Yol erine çünki vâcibdür yaraġ
Didiler bir gün gerek bin yıl yaraġ

Ma‘ṣiyetden dürişüñ oluñ berî
Çün bilürsüz var cihânuñ âḫiri

Geldük uş fânî cihâna neyledük
Aṣṣımuz virdük ziyâna neyledük

Biz bize iş eyledük yüz ḳarasın
İstemedük hiç günâhuñ çâresin

Ölecegüz ölümümüz añmaduḳ
N'olacaḳdur iş ṣoñunı ṣanmaduḳ

Ṭutmaduḳ bir gün Ḫudâ'nuñ emrini
Añmaduḳ bir dem ḥabîbi şer‘ini

Nâ-ḥaḳ işler işledük pâyânı yoḳ
Çoḳ ḫaṭâlar söyledük oranı yoḳ

Bu fenâ ‘âlem durur gelen geçer
Bir müsâfir-ḫânedür ḳonan göçer

Sen gerekse bu cihânda biñ yaşa
İki ḳapulı bir evdür ey paşa

Gelen âḫir ġâfil iken bî-ḫaber
Birine girer birisinden çıḳar

Niceler benüm dir iken bu cihân
Salṭanat fikrinde iken virdi cân

Niceler ṭutdum dir iken ‘âlemi
Degmedi şâdîlıġına bir ġamı

Olınur her derd içün gerçi ṭaleb
Lîk yoḳ ‘ömr-i beḳâya bir sebeb

Bulsa ger sulṭân olan mevte meded
Bâḳi ḳalaydı Süleymân tâ ebed

Ḥikmet ile bulsa ger Loḳmân ẓafer
Ḥasret ile cânı ḳılmazdı sefer

Bâḳi ḳalsa ‘ömr ile ‘âlemde rûḥ
Bâḳi ḳalurdı cihân rûyında Nûḥ

Çün düketdi her birisi dânesin
Gelmedi bunlar cihâna ṣanasın

Bu cihâna çün gelen lâ-büd gider
Ger emîr ü ger gedâyı ḫâk ider

Kişi olsa ger yedi iḳlîme şâh
Olısardur ‘âḳıbet ḫâk-i siyâh

Ol diyenler kim benem ibni fülân
Ḳalmadı ‘âlemde bunlardan nişân

Sürse ‘âlemde kişi biñ yıl ṣafâ
Daġıdur âḫir anuñ ḫâkin hevâ

Kime virmedi cihânda taḫt u baḫt
K'itmedi âḫir aña bir taḫta taḫt

Kimi itmedi cihânda tâc-dâr
K'itmedi âḫir aña dünyâyı ṭar

Kimi ḳıldı Sâm Süvâr u pehlevân
Ṣoñra miskînlik ile virmedi cân

Kimi ḳıldı bu cihânda pâdişâh
K'itmedi taḫtın anuñ âḫir tebâh

Devlet ile kimse ṭutmaz ‘âlemi
Def‘-i mevte çâre bulmaz âdemî

Ṭutamaz kimse cihânı mühr ile
Nice ‘anḳâlar uçurdı ḳahr ile

Salṭanat taḫtında iken nâ-gehân
Düşürür başları ayaġa cihân

Çünki hîç imiş bu dünyâ bî-beḳâ
Kâmil iseñ umma sen bundan vefâ

Şi‘r Īn-Maḥal

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Çünki bildüñ ey göñül dünyâ-yı fânî hîç imiş
Ol seni terk itmeden terk it sen anı hîç imiş

Var imiş çün ‘âlemüñ bir şâdisinde biñ ġamı
İmdi aldanma yalancı şâdmânî hîç imiş

Ḥaḳ rıżâsında anı ṣarf itmez iseñ ḥâṣılı
Dâr-ı miḥnetde bu ‘ömrüñ câvidânı hîç imiş

Gel bu mekkâruñ metâ‘ına ḫarîdâr olma kim
Bu metâ‘uñ âḫir aṣṣı vü ziyânı hîç imiş

Çün yaḳındur çeşmüñüñ aġ u ḳarasından ecel
İmdi ḳo bu raḫt u baḫtı kâmrânî hîç imiş

‘Ayşuñı nîş eyler imiş nûşuñı ḳan ‘âḳıbet
Pes bunuñ bir iki günlük zindegânı hîç imiş

Şöyle teşḫîṣ eyledüm Mihrî cihânuñ leẕẕeti
‘İlm ile ṣavm u ṣalât imiş ḳalanı hîç imiş

Mevâ‘iẓ Der-Aḥvâl-i Fenâ-yı Rûzgâr

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Çünki hîç imiş bu dünyâ bî-beḳâ
Kâmil iseñ umma sen bundan vefâ

Raḫtımuzı diriser bizüm daḫi
Defterimüz düriser bizüm daḫi

Dem ola bizüm de ḳaydımuz yiye
Gelmemiş gibi olavuz dünyeye

Bir yalancıdur inanma sözine
‘Āḳil iseñ güle baḳma yüzine

Baṣılup ayaḳlara yir olavuz
Unudulmışlar ile bir olavuz

Bu cihânda kimse bâḳî ḳalmadı
Ol gidenler ṣanki bunda gelmedi

Ḳamu mülküñ mâliki Allâh'dur
Zihî dil ki ẕikri illallâhdur

Şi‘r Īn-Maḥal

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ey dilüm gel Ḥaḳḳ'ı ẕikr it her nefes lâl olmadın
İrmedin mevt ü ecel hem ḳabre idḫâl olmadın

Ḳâmetüñ püşt-i ḫam it her demde âh u zâr ile
Ney gibi iñlet derûnuñ dâ’imâ nâl olmadın

Ḳabrüñe gelmezden öñdin ḫışm ile münker nekîr
Sen cevâba ḥâżır ol kendüñe ol ḥâl olmadın

Leşker-i iṣyânuñı ḳatl eylegil tevfîḳ ile
Nefsüñ iblîsi senüñ ‘âlemde Deccâl olmadın

Ḳurtarıgör Mihrî sen dest-i zebânîden yaḳañ
Nâr-ı dûzaḫ boynuña maḥşerde ḫalḫâl olmadın

Du‘â-i Mihrî-i Ḥaḳîre

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

İmdi ey dostlar gelüñ eyü yavuz
El du‘âya götürelüm cümlemüz

Cümle ḫalḳuñ ḫâlıḳı ol Bî-naẓîr
Ḳamu düşmüşlere olan dest-gîr

Ḳamunuñ göñlinde esrârın bilen
Ḳamunuñ her işde maḳṣûdın viren

Ḳullarına her nefes iḥsân iden
Ẓâhir ü bâṭın işin pinhân iden

Olduġınca işbu câna ten ḳafes
Virüp alduḳça cihânda cân nefes

İtmemek içün rıżâsından cüdâ
Ḳılmamaġ içün ẕünûba mübtelâ

Ol ḥabîbi ḥaḳḳı kim itdi anı
Ḳulları içün şefâ‘at ma‘deni

Ālinüñ etbâ‘ınuñ ervâḥıçün
Hem ṣaḥâbî çâr-yârı rûḥıçün

Enbiyâlar evliyâlar ḥaḳḳıçün
Ḥaḳ yolında bî-riyâlar ḥaḳḳıçün

Ol sa‘âdet menba‘ı püşt ü penâh
Taḫt-ı Rûm içinde oldur pâdişâh

Heft-kişver ya‘ni Sulṭân Bâyezîd
Ḳılmaġ içün ḥaşre dek ‘ömrin mezîd

Ṭoġmaġ içün dâ’im ol enver cemâl
Ḳılmaġ içün ẓulmet-i ġam irtiḥâl

Olmaġ içün dâ’imâ fi‘li ṣavâb
Görmemek içün dü-‘âlemde ‘aẕâb

Olmaġ içün ‘âleme dâ’im ‘alem
Görmemek içün cihân rûyında ġam

Olmaġ içün dâ’imâ şâh-ı cihân
Virmek içün aña ‘ömr-i câvidân

Virmek içün her murâdını Ḫudâ
Ḳılmaġ içün cümle maḳṣûdın revâ

Bulmaġ içün tâ ebed ‘ömr-i kes̱îr
Olmaġ içün her faḳîre dest-gîr

Aña ilhâm ḳılmaġ içün Ẕü'l-celâl
Aña ma‘lûm olmaġ içün cümle ḥâl

Ḳılmaġ içün Mihrî'ye kimyâ-naẓar
İtmek içün bu ḳara ṭopraġı zer

Sâyesinde ḫoş geçer ḫalḳ-ı cihân
Ḥâşe kim maḥrûm olam ben nâ-tüvân

Hem o Tûbâ şâḫ-ı devlet sâyesi
Ki odur dil gencinüñ sermâyesi

Ya‘ni kim Sulṭân Aḥmed Ḫân'ımuñ
Salṭanat taḫtında ol sulṭânımuñ

Olduġınca işbu ‘âlem ber-ḳarâr
Ḳılmaġ içün ‘ömrin anuñ ṣad-hezâr

Biz faḳîre ol velî-ni‘met durur
Sâyesinde cânımuz râḥat durur

Devleti devrinde görmedük ‘aẕâb
Ḳılmaġ içün ‘ömrin anuñ bî-ḥisâb

Ol ḳamuyı ḫalḳ iden Perverdigâr
Yeri gögi yaradan bir Kird-gâr

Ol durur her nâ-tüvâna dest-gîr
Bendesidür ger ṣaġîr ü ger kebîr

Ol ḥabîbi ḥażretinüñ ḥaḳḳıçün
Ümmeti ṭutduġı dînüñ ḥaḳḳıçün

Mürşid-i kâmillerüñ esrârıçün
Ümmetinüñ cümlesinüñ varıçün

Ḳılmaġ içün raḥmet ölenlerine
Virmek içün ‘ömri ḳalanlarına

Yoldaş itmeklik içün Ḳur’ân ile
Ṣoñra göndermek içün îmân ile

Beklemek içün şer-i şeyṭândan
Ṣaḳlamaḳ içün ḳuru bühtândan

Çıḳıcaḳ yazıḳlu tenden cânımuz
Hem-reh itmeklik içün îmânımuz

Ḳudretiyle yine zinde olıcaḳ
Mürde tenler cümlesi cân bulıcaḳ

Ol Ḥabîb ile ḳoparmaḳlıġ içün
Ümmetiyle bile olmaḳlıġ içün

Ḳalmamaġ içün Ḥabîb'inden ıraġ
İtmek içün yüzümüz yanında aġ

Biz ḳamu eksüklüden maḳṣûdımuz
Râżı olmaḳlıġ içün ma‘bûdımuz

Yolumuzda ḫarc idenler çün emek
Anlaruñla geh yidük nân u nemek

Görmemek içün olar bir dem elem
Çekmemek içün iki ‘âlemde ġam

Ḳamu geçmişlerümüzüñ ey Ġanî
Cennet içre olmaġ içün meskeni

Adumuz eylükle yâd olmaġ içün
Hem Belâyî rûḥı şâd olmaġ içün

Dîn diregi cümle ‘âlimler ki var
Virmek içün ‘ömr-i bâḳî ṣad-hezâr

Geçmişine itmek içün raḥmeti
Ḳılmaḳ içün rûzi her dem cenneti

Daḫi anlar kim bize ögretdi ḥarf
Ḥaḳḳumuzda eyledi ta‘lîm-i ṣarf

‘İlm ile ḳoparmaġ içün anları
Çekmemek içün ‘aẕâbı cânları

Hem rıżâ-yı Ḥaḳḳ içün k'oldur Ḫudâ
Hem ḳabûl olmaḳlıġ içün bu du‘â

Bu ża‘îfe Mihrî-i dil-ḫasteye
‘Āciz ü bî-çâre vü dem-besteye

İrmek içün ol Ḫudâ'dan fetḥ-i bâb
Olmaḳ içün bu du‘âsı müstecâb

Bu du‘â içün götürse her ki el
Rûzi ḳılsun Ḥaḳ aña ‘ilm ü ‘amel

Nâr-ı dûzaḫdan olar bulsun necât
Kim du‘âdan ṣoñra vire ṣalavât

Şi‘r Der-Īn-Maḥal

Vezin: Mef‘ûlü Fâ‘ilâtün Mef‘ûlü Fâ‘ilâtün

Ġam-gîn dilleri bil şâdân iden du‘âdur
Giryân gözleri bil ḫandân iden du‘âdur

Ey nice pâdişehler bend'oldı bed-du‘âdan
Ey nice bendeleri sulṭân iden du‘âdur

Her dem senüñ ‘uyûbuñ rüsvâylıḳ deminde
Fażlı ile Ḫudâ'nuñ pinhân iden du‘âdur

Fevt olıcaḳ cihânda ḳarañu sin içinde
Tâ ḥaşre dek mekânuñ nûrân iden du‘âdur

Ḫor baḳma her faḳîre cehd eyle al du‘âsın
Zîrâ ki müşkil işi âsân iden du‘âdur

Ey Mihrî yüz urup al miskînlerüñ du‘âsın
Derdüñe dü-cihânda dermân iden du‘âdur

Eylükle yâd olasın cehd eyle her du‘âda
Kim saña her murâdı iḥsân iden du‘âdur

Ḫâtime-i Risâle

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Ḥamdü-lillâh ‘avn idüp Rabbü'l-enâm
Bu Tażarru‘-nâme'yi ḳıldum tamâm

Ḥamdü-lillâh var iken ‘aḳlum bilüm
Bu ilâhiyyâtı naẓm itdi dilüm

Ḥamdü-lillâh kim ecel virdi amân
Bu Tażarru‘-nâme'yi ḳıldum beyân

Tâ oḳıyanlara nef‘ olmaġ içün
Diñleyenler cürmi ref‘ olmaġ içün

Söyledüm geldükçe elden her ki var
Ḳılmadum taṭvîl ḳıldum iḫtiṣâr

Raḥmet ol ṣâḥib-kemâlüñ cânına
K'oḳuyup ṭa‘n itmeye noḳṣânına

Setr ide eksüklügini her ne var
İtmeye cühhâle ‘aybın âşikâr

İşidüp ṭa‘n itmeye her bî-ḫaber
Mihrî'nüñ ḳalbine gelmeye keder

Çünki nâḳıṣ ‘aḳl olur dirler nisâ
Her sözin ma‘ẕûr ṭuṭmaḳdur revâ

Lîk Mihrî dâ’inüñ ẓannı budur
Bu sözi dir ol ki kâmil uṣludur

Bir mü’ennes̱ yeg durur kim ehl ola
Biñ müẕekkerden ki ol nâ-ehl ola

Bir mü’ennes̱ yeg ki ẕihni pâk ola
Biñ müẕekkerden ki bî-idrâk ola

İmdi ey ehl-i sa‘âdet müslimîn
Bu durur sizden temennâmuz hemîn

Oḳuduḳça bu kitâbı siz ‘azîz
Mihrî'nüñ cânına raḥmet diyesiz

Her kim oḳur eylerem andan recâ
Kim dirîġ itmeye Mihrî'den du‘â

Ḫayr ile yâd idesiz sizden diler
Zîra ḳulı ḳul du‘âsı yarlıġar

Ḫayr ile her kim ki yâd eyler anı
Dü-cihânda çekmesün miḥnet canı

Oḳıyanı yâ Rab it yanuñda ḫâṣ
Diñleyeni ḳıl günâhından ḫalâṣ

Naẓm iden bî-çâreye ḳıl raḥmeti
Vaḳt-i âḫirde vir aña nuṣreti

Ḳıl anuñ şeyṭândan îmânın emîn
Cümle islâm ehli ile yâ Mu‘în

Günümüz Türkçesiyle

Tevhid

1. Ey cömert olan, her şeye gücü yeten, diri ve sonsuz olan Allah; ey başlangıcı olmayan, yaratan, tek ve hiçbir şeye muhtaç olmayan (Samed).

2. Vezirsiz, benzersiz ve örneksizsin; usanmayan, yok olmayan ve celal sahibi olansın.

3. Rızık veren, bol rızık veren, diri ve ölümsüz olansın; bütün varlıklara her an azıklarını verirsin.

4. Ey Kerîm, ihtiyaçları gideren sensin; ey Rahîm, âlemlerin Rabbi olan sensin.

5. Bütün halkın yaratıcısı ve tapılanısın; bütün kullarının candan yöneldiği amaç sensin.

6. Sen Ahad'sın, tek olansın; senden başka ilah yoktur. Bütün varlıklar senin birliğine tanıklık eder.

7. Âdem'i topraktan apaçık yarattın; insanı ve cinni şüphesiz sen yarattın.

8. Hem ezelîsin hem ebedîsin hem de Samed'sin; ey sıfatı "De ki: O Allah birdir" (İhlas suresinin ilk âyeti) olan.

9. Ey Rahîm, senin birliğinden hiç şüphemiz yoktur; sana "iki" diyen dil çürüyüp gitsin.

10. Bütün âlem halkı gözlerini açmış, yüzlerini senin kapına çevirip durmaktadır.

11. Hepsi rahmeti senden umar; güçsüzler yardımı senden ister.

12. Ey Kerîm, ey Rahîm, ey yaratıp besleyen Rab, senin rahmet denizinin kıyısı yoktur.

13. Âlemin halkı senin adını dilinde anar; mümin olan da senin birliğine şükreder.

14. Hikmetinle taştan su akıtırsın; kudretin kuru kamıştan şeker çıkarır (şeker kamışına işaret).

15. Senin emrinle bu gök durup dinlenmez; hikmetinle gece ve gündüz gelir.

16. Senin başlangıcının sonu da yoktur; ey Allah, ilk de sensin son da sensin.

17. On sekiz bin âlemin (bütün evrenin) her türlü eksiklikten uzak Rabbisin; yaratılmışların hepsinin sultanısın.

18. Bütün yaratıkların hâlini, işlerinin nasıl geçtiğini bilirsin.

19. Âlemi zahmetsizce sen yarattın; Âdem'i duraksamadan sen yarattın.

20. Dünyada ne kadar insan varsa hepsi senden rahmet diler.

21. Âlemin halkı senin kudretine "hayır" diyemez; senin dergâhına kimse "benimki daha yüce" diyemez.

22. Hepsine hareketi veren sensin; hepsi bağışları senden umar.

23. Akl-ı kül (en yüksek akıl) bile çabalasa gücü tükenir de senin nasıl olduğuna dair bir söz söyleyemez.

24. Senin özünün ne olduğunu kimse bilmez; sen her şeyi bilensin, hikmetini de sen bilirsin.

25. Bir ağaçta hem gülü hem dikeni bitirirsin; topraktan güzel yüzler yaratırsın.

26. Yıllar ve aylar senin hikmetinle gelir; bu dünya sarayı senin kudretinle ayakta durur.

27. Dönen felek ve gökyüzü senin hikmetinle var oldu; Satürn (Keyvân, en yüksek kat gökteki gezegen) senin kudretinle göğün bekçisi oldu.

28. Senin dergâhın dertlilerin ilacıdır; kalıcı olan sensin, bütün âlem ise fânidir.

29. Ortaksız ve vezirsiz bir padişahsın; parlak güneş senin emrinle yolunda yürür.

30. Hepsi senin kulundur, padişah sensin; bu dünya sarayı senin hükmün altındadır.

31. Kavrayış, senin kudretinin sırrına erişemez; senin hikmetini düşünen akıl onu bir yere oturtamaz.

32. Bu eşya âleminde ne varsa "senden başka yaratıp besleyen yoktur" der.

33. Bu kesinlik kazanmış, doğruluğu sabit olmuş bir gerçektir: Tanrı birdir, ondan başkası yoktur.

34. Eğer ortağı olsaydı bu âlem kıyamete dek hiçbir düzen bulamazdı (Enbiyâ suresi 22. âyete işaret).

35. Şimdi bak, o nasıl bir padişahtır ki bütün gözler açılıp onu gözler.

36. O padişah bütün kulların hükümdarıdır; o bir tek İlah herkesin yöneldiği amaçtır.

37. Hepsi onun bilgisi karşısında cahildir; hepsi onun emri karşısında hayrandır.

38. Hepsi onun birliğini kabul eder; onu inkâr eden herkes kâfir olur.

39. Çünkü her şeyde, Celîl olan Rabbin şüphesiz bir olduğunu gösteren bir delil vardır.

40. Bütün âlem Allah ile doludur; sen de kalbini "illallah" (ancak Allah) sözüyle temizle.

41. Ey Mihrî, eğer amacına ermek istersen, her nefeste tapındığın Rabbi an.

"İllallâh" Nakaratlı Tevhid

42. Bütün varlıkların birlemesi "illallah"tır; bütün yaratıkların amacı "illallah"tır.

43. Bütün var olanların secde ettiği "illallah"tır; "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

44. Bu söz sana daima Hakk'ı arayan biri olmayı öğretir; nefsini Hak'tan başka her şeyin bağından kurtarır.

45. Günahın yıktığı kalbini tevhid ile yeniden onarır; "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

46. Her fırsatta Hakk'ı an, bir nefes bile anmadan geçirme; gerçeği bilen biriysen başka söze gerek yok, sözü kes.

47. Bütün dillerde yalnız "Hû, Hû" tesbihi olsun, bu yeter; "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

48. Tevhid güneşinin ışığıyla dilini nurlandır; her an "illâ Hû" sözünü kendine durmadan rehber edin.

49. Bu zikri candan ve gönülden dilinde ezberle; "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

50. Kalbini nefsinin vesvesesiyle aldanmaya bırakma; gönül aynasını pas içinde kalmaya bırakma.

51. Bu sözü her nefeste ihlâsla dilinde an; "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

52. Ey Mihrî, kör değilsen gözünü aç da Hakk'ı tanı; "illâ Hû" sözüyle kendini gaflet uykusundan uyandır.

53. Her seher vakti bin özürle yüzünü dergâha çevirdikçe "Yâ Hû" diye haykırarak her an "illallah" de.

Na‘t

54. Ey cömert olan, Allah'ın nurunun göründüğü yer, peygamberlik ülkesinin şahı Mustafa.

55. Ey peygamberlik ülkesinin padişahı, ey şeriat tahtının taç sahibi.

56. Ey Allah'ın sevgilisi, ey resullerin tacı; Hak seni herkesten önce kabul etti.

57. Sen bütün peygamberlerin sultanısın; sen bütün müminlerin sevgilisisin.

58. Senin temiz ruhunu Hak kendine sevgili edinmiştir; günah hastalığına yakalananların hekimi sensin.

59. Allah âlemi var etmeden önce seni ruhlar âleminin şahı kıldı.

60. Ey Resul, insanların atası gerçi Âdem'dir, ama varlıklar asıllarını seninle buldu (Nûr-ı Muhammedî inancına işaret: her şey onun nurundan yaratıldı).

61. Ey dini temiz olan, bu eşya âlemi kesin olarak var olmadan önce sen ruhların atası idin.

62. Senin lütuf suyundan bir damla erişti de Hızır'ın içtiği ölümsüzlük suyunun pınarı ortaya çıktı.

63. Senin güzel ahlakının rüzgârından bir koku alınca bu dünyanın her yanı, çölleri bile gül bahçesi oldu.

64. Mucizen, şeref burcunda parlayan bir güneştir; davetin, göğün doruğunda bir ay ışığıdır.

65. Senin ravzanın (kabrinin bulunduğu bahçenin) Sidre ağacı, sabah akşam seçkinlerin ruhları için bir selâmet yurdudur (cennettir).

66. Ey karanlık gecenin dolunayı, senin Beyt-i Ma'mûr'un (meleklerin tavaf ettiği gökteki Kâbe) bütün günah hastalıklarının şifahanesidir.

67. Ey cömert olan, ey âlemlere rahmet olarak gönderilen, peygamberlerin başı ancak sensin.

68. Hak seni peygamberlerin seçkini kıldı; senin hak dinin her derde şifa oldu.

69. Senin hakkında "resullerin en hayırlısı" dendi; akıl sahipleri bunu içtenlikle kabul etti.

70. Sen olmasaydın bu dünyanın hiçbir işi düzeni olmazdı; sen gelmeseydin bu gece ve gündüz gelmezdi.

71. Şeriatının yol göstericiliği bir set gibi önünde durmasaydı, âlem sonsuza dek küfür içinde kalırdı.

72. Senin emrin her akıl sahibine öncüdür; şeriatın her basiret sahibine yol göstericidir.

73. Sana kim eziyet ettiyse sen ona vefa gösterdin; sana kim kötülükle karşılık verdiyse sen ona layık olan iyiliği yaptın.

74. Ey vefa madeni, her bağış sana layık olduğu için senin âdetin hâline gelmiştir.

75. Ey güneş, senin heybetini görünce bulut her an sana gölgelik olurdu (yolculukta onu bir bulutun gölgelediği rivayetine işaret).

76. Kalem (kader kalemi) Levh'e (Levh-i Mahfuz'a) önce senin adını yazdı; sen olmasaydın bu âlem yokluk olurdu.

77. Sen olmasaydın kâinat olmazdı; dikenden gül, kamıştan bitki (şeker) olmazdı.

78. Sen dünyaya gelip göründüğünde dünyanın yüzünü din ile aydınlattın.

79. Her kula senden yardım erişmeseydi bu âlem küfürle dolmuş olurdu.

80. Bütün âlem sayısız günah işlese bile, senden zerre kadar yardım erişirse hiç gam yoktur.

81. Ey Resul, ümmetinin günahkârlarına şefaat eden sensin; onlar niçin üzgün olsun?

82. Peygamberlik başta sana verildi (ruhların yaratılışında ilk peygamber sendin); yine senin varlığınla sona erdi.

83. Gerçi her peygambere bir kitap indi, ama hepsine kapının açılması Kur'an'la oldu.

84. Gelip dünyayı din ile aydınlattın; insanlar, cinler, vahşi hayvanlar ve kuşlar senin hak olduğunu bildi.

85. Senin dininin güneşi (mihr) gelip dünyayı nurlandırdı, küfrü dağıtıp her yanı aydınlattı.

86. Seni candan seçen kişi iki dünyada da mutlu olacaktır.

87. Senin uğrunda dünyada zehir içen kişiye o zehir panzehir olur; öyleyse ne gam.

88. Seni sevenler eziyet çekmesin, sana uyanlar belaya uğramasın.

89. Her an işi senin temiz övgünü söylemek olan kişi sonsuz mutluluğa erdi.

90. Dünyada kime elinden tutup yardım edersen, o iki âlemde de itibarla yer bulur.

91. Ey cömertlik madeni, günahla hasta düşmüşüm; derdime şefkatinden ilaç umarım.

92. Kim içtenlikle sana yöneldiyse, sonunda senin şefkatinden ümitsiz kalmaz.

93. Sen bol cömertlikli, peygamberlerin sonuncusu olduğuna göre beni günahımla baş başa bırakma.

94. Günahımı anladım, bana şefaat et; ya Resulallah, işte sana sığındım.

95. Bütün hâlim senin huzuruna sunulduğunda, mahşer gününde beni ayaklar altında bırakma.

96. Bu günahkâr Mihrî'nin elinden tut; onun ibadeti yok, günahı ve isyanı çoktur.

97. Gerçi bin bin günah işlemiştir, ama senin katında bütün kusurları silinip yok olsun.

98. Onu Hak huzurunda utandırma, ona yardım dile; günahla kapına düştü, onu geri çevirme.

Na‘t Kasidesi

99. Ey peygamberlerin seçkini, lütuf ve vefa kaynağı; ey yüce Allah'ın elçisi, Allah'ın sevdiği ve aradığı.

100. Senin emrin adaletin temelini sağlamlaştırdı; şeriatının güneşi zulmü yok edip ışığını gösterdi.

101. Ey yüzü dolunay olan, varlığın nur olduğuna göre gölgenin yere düşmemesine şaşılır mı (gölgesinin yere düşmediği rivayetine işaret)?

102. Gerçi senin temiz varlığın âleme en son göründü, ama mana bakımından dünyaya herkesten önce sen geldin.

103. Ey Resul, insan henüz yokken, yer ve gök var olmadan, sen sırrın gizli harem dairesinin mahremi olmuştun.

104. Senin güzel huyunun meltemi âleme her an eriştiği için sabah akşam esen saba rüzgârı ferahlamıştır.

105. O Kerîm (Allah), izzet ve yücelikte kimi sana denk kıldı? İki âlemde de peygamberler arasında kimi sana benzetti?

106. Mahşer gününde günah ehline şefaatçi olman için seni şefaat madeni, bağış kaynağı yaptı.

107. Her nefeste yücelerin yücesine öyle yöneldin ki en yüce Arş ile yerin en dibi senin için bir oldu.

108. Ey Hakk'ın sevgilisi, feleğin tepesine ayak bastığında, İsrâ gecesinde (Mirac'ta) Hak her dileğini yerine getirdi.

109. Bu dünya senin şeriatının mumuyla aydınlanmıştır; senin şefkat sofrandan bütün ruhlara gıda erişmiştir.

110. Ayağının toprağını göze sürme yapan kişinin gözü iki dünyada da sonsuza dek aydın oldu.

111. Günahkârların derdine iki âlemde hekim sensin; günahla çaresiz kaldım, senden deva umarım.

112. Senin âline ve sana uyanlara candan, gönülden yüz binlerce kez her an selam ederim, övgüyle anar ve senâ ederim.

113. Rahmân, senin kapını rahmete dayanak yaptığı için yüzü kara Mihrî senden şefkatini umar.

Şairin Kendine Öğüdü

114. Şimdi ey çaresiz günahkâr, beri gel; dünyada ne yaptın, öteye ne götürdün?

115. Ne yaptın, ne ettin, ne kazandın? Hakk'a layık nasıl bir tedbir aldın?

116. Kalbinde Hakk'ın korkusu var mı? Nefsinin şeytanı ölüp gitti mi?

117. Her an bildiğinle amel eden biri misin, yoksa bilgisiz, eli boş (soysuz) bir cahil misin?

118. Hep kötülüğü emreden nefse mi uydun? Kıyamet günü hiç aklına gelmedi mi?

119. Kendini her an gaflete verdin; Allah'ın huzurunda nasıl cevap vereceksin?

120. Gece gündüz günah işleyip usanmadın; o Allah'tan bir nefes bile utanmadın.

"Saña" Redifli Şiir

121. Ey gönül, günah ve isyan sana huy olduğu için kötülüğü emreden nefse uydun da hiç korku duymadın.

122. Ey gafil, tevhid bilgisini bir nefes bile dilinden eksik etme; çünkü bilirsin, sonunda sana gereken budur.

123. İşte bu fâni dünyaya geldin, elbet göçüp gideceksin; vay hâline, eğer son nefeste Hû (Allah) sana merhamet etmezse.

124. Hak'tan utanmadın, her günahı işledin; ey yüzü kara, öleceğini hiç düşünmedin, yazıklar olsun sana (tû saña: "tuh sana").

125. Ey Mihrî, ömrün bu dünya evinde günahla geçti; sana verdiğim nasihati dinlemedin.

Tövbe ve Ümit

126. Cennete ulaşmak istersen tövbeyi bir nefes bile dilinden bırakma.

127. Ey Mihrî, onun rahmetinden ümidini kesme; o Allah, âlemlerin en merhametlisidir.

128. Ayıpları örten (Settâr) ayıbını örtsün; günahları bağışlayan (Gaffâr) günahını affetsin (başlıktaki Zümer suresi 53. âyete, "Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin" sözüne işaret).

Münacat

129. Ey Allah'ım, ey cömert ve yok olmayan, ey merhametli, her şeye gücü yeten ve kemal sahibi olan.

130. Sen o benzersiz, adil padişahsın; bu dünya sarayının tamamı senin hükmün altındadır.

131. Dönen felek, gök katları, yer ve gökyüzü, on sekiz bin âlem ve bu dünya,

132. bütün yaratıklar, bu cennet ve cehennem, bu âlemde ne varsa hepsi,

133. şüphesiz senin lütuf denizinden bir damladır; hepsinin padişahı apaçık sensin.

134. Ey yaratan, âlemlerin Rabbi sensin; herkes seni kesin bir bilgiyle bir bilir.

135. Birsin, ama yeri göğü doldurmuşsun; senden ulu kimse yoktur, ulu olan sensin.

136. Kalp gözünde ışık ve parıltı olan kişi senden başkasına bakmaz.

137. Onun kulağına masal (boş söz) işlemez; dili de başka düşünceleri dile getirmez.

138. Ey Hak, hepsine yol gösteren sensin; doğru yürümeyen senden ayrı düşer.

139. Gerçi dış dünyada gözden gizlisin, ama iç âlemde her zaman apaçıksın.

140. Ey her şeye gücü yeten, ne yapsan ona kudretin vardır; bütün varlıkların hâlinden haberdar olan sensin.

141. Ey Allah'ım, ne bir kimse ne de dönen felek ve yer varken yalnızca sen vardın.

142. Ey seven (Vedûd), sen dileyince yokluk senin emrinle bütünüyle varlık buldu.

143. Bu yüce gök çadırını açıkça kurunca her meydan ve her diyar güzelce süslendi.

144. Hem dokuz kat gök kemerini hem yedi kat yeri yarattın; kimini döşek (yer), kimini Arş (göğün en yükseği) yaptın.

145. Her diyarı lale bahçesi yaptın; dağlarda ve kırlarda pınarlar akıttın.

146. Her yanda sulardan ırmaklar yaptın; her taşın üstünde ağaçlar bitirdin.

147. Gereken her rengi yarattın; yerde insanı, gökte meleği yarattın.

148. Kimini her an açıkça ortaya getirirsin, kimini bir anda alıp götürürsün.

149. Yoksulluk sıkıntısının derdine çare sensin; hiç kimseyi bir an bile aç bırakmazsın.

150. İnsanı, cinni, cenneti ve cehennemi sen yarattın; hepsi senin birliğine tanıktır.

151. Topraktan gümüşü ve altını yaratırsın; kuru bir kamıştan şeker bitirirsin.

152. Göklerde nice şaşılacak şeyler düzüp toprakta goncalar ortaya çıkarırsın.

153. Kimi zaman gökte güneşi gösterirsin, kimi zaman yere ay ışığını parıldatırsın.

154. Damlalardan denizler akıtırsın; zerrelerden güneşi gösterirsin.

155. Kimi zaman parlak güneşi gözler önüne serersin, kimi zaman bulutu ona perde yaparsın.

156. Her yanda sular akıtırsın; sudan gül şerbetleri yaratırsın.

157. Kimi zaman kışı, kimi zaman baharı getirirsin; kimi zaman sonbaharı, kimi zaman lale bahçesini var edersin.

158. Kimi zaman her diyarı gülle süslersin, kimi zaman dikeni goncaya gölge arkadaşı yaparsın.

159. Kimi zaman gülü bülbüle can yoldaşı edersin, kimi zaman bütün yapraklarını rüzgâra verirsin.

160. Kimi zaman nergise altın külah giydirirsin (nergisin sarı taç yaprağı), kimi zaman laleye kara bir yara izi vurursun (lalenin ortasındaki kara leke).

161. Kimi zaman gül bahçesinde güle gülüş verirsin (gülün açılması), kimi zaman bülbülü inletirsin.

162. Kimi zaman menekşeye varlık bildirirsin ki senin hizmetinin ayağına secde etsin (menekşenin başı eğik durur).

163. Kudretinin altınından erguvanı yaptın; sana hamd etsin diye zambağa dil verdin (zambağın dil biçimli yaprakları).

164. Kimi zaman bu yeri yeşillikle örtersin, kimi zaman kokulu otlara güzel koku verirsin.

165. Kimi zaman yerin üstüne çimeni halı gibi serdin, kimi zaman sümbül, servi ve yasemin bitirdin.

166. Kimi zaman kuşları tatlı dilli yaparsın; onlar her zaman senin birliğine hamd ederler.

167. Var olan her şey senin emrinle oldu; ey yaratıp besleyen Rab, hepsi senin sanatındır.

168. Ey Allah'ım, hepsinin yaratıcısı sensin; ey padişah, mülk de senindir kul da senindir.

169. Ey Mihrî, ağzında dilin kımıldadıkça her zaman Hakk'ın kudretini öv.

170. Seni yoktan var eden, bir avuç topraktan ortaya çıkaran odur.

171. Sen bugün bu fâni gül bahçesine bakıp aldanma; mevsimi çabuk geçer, yarına kalmaz.

"Ög" Redifli Şiir

172. Eğer övmek istiyorsan gül bahçesindeki bülbülün ah ve iniltisini öv; gel, bu dünyanın kalıcı olmayan gül bahçesini övdüğün yeter.

173. Akıllıysan bu dünya dostlarından elini çek; onlar da dünya gibi vefasızdır, hiç değilse bir yararını öv. Beyit iki türlü okunabilir: dünyanın övülecek bir yararı yoktur anlamında alaycı bir söz, ya da "dünyayı öveceksen bari bir işe yarar yanını öv" öğüdü.

174. Bu fâni âlemde yanağa ve bene (güzelliğe) değer verme; o kalıcılık ülkesindeki (cennetteki) güzellerin yüzünü öv.

175. Allah seni dört unsurdan (toprak, su, hava, ateş) yarattığına göre kendi varlığının şehrini hiç övme, onun mimarını öv.

176. Bir avuç topraktan el ayak yaptı ve can verdi; öveceksen her an onun kudretinin işini gücünü öv.

177. Hakk'ın, "Sen olmasaydın (felekleri yaratmazdım)" dediği güzel sevgilisini öv; peygamberlerin başı olan seçilmiş Ahmed'i öv.

178. Ahirette Mustafa'nın sana şefaatçi olmasını dilersen her an onun âlini, ashabını ve dört halifesini öv.

179. Kâfirin inkârına kulak verme, çünkü o cehennemliktir; müminin "Kâlû belâ"da (ruhlar âleminde Allah'ın "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" sorusuna "Evet" dediği gün) içtenlikle verdiği ikrarı öv.

180. Senin nefsinin akbabası leşe doymaz; dilini tut artık, bu dünyanın pisliğini övdüğün yeter.

181. Haber ver bakalım, günahtan başka ne kazandın? Ey Mihrî, şimdi halkın eserlerini övdüğün bize yeter.

İnsanların Hâllerine Dair Münacat

182. Ey Allah, ey yaratan ve yetiştiren Rab; bilen, her şeyden haberdar olan, gören ve hep var olan.

183. Var olan her şeyi kimse bilmez, sen bilirsin; her gizliyi sen açığa çıkarırsın.

184. İnsan yokken sayısız insan yarattın; kudretinin sonu ve sınırı yoktur.

185. Her birini bir işe yönelttin ve onunla gönlünü hoş ettin.

186. Kimini yüce Allah'ın elçisi kıldın, kimini velilerin velisi yaptın.

187. Kimine sayısız velilik verdin, kimine durmaksızın hidayet ettin.

188. Kimini büyük bir padişah yaptın; ey Allah'ım, kimini de ona kul ettin.

189. Ey Allah, kimini âlim yarattın, kimini gösterişsiz bir zâhid yarattın.

190. Kimine devleti (mutluluğu, makamı) bol bol verdin, kimine sıkıntıyı takdir ettin.

191. Kimisinin hükmünü yürürlükte kıldın, kimini her zaman hükmedilen kıldın.

192. Kiminin dilindeki vird, münacat (Allah'a yakarış) oldu; kiminin yerini meyhane ettin.

193. Kimine güzel yüz, yanak ve ben verdin; kimisini perişan hâlli yaptın.

194. Kimisini inleyen bir âşık yaptın, kimini eziyet eden bir sevgili.

195. Kimini ayrılıkta inlettin, kimini kavuşmada sevindirdin.

196. Kimine her an fildişi taht verdin; kimisi ise sıkıntı köşesinde bir hasır bile bulamaz.

197. Kimisi zahmetsiz hazine kazanır; kimisi hazine ararken sıkıntı buldu.

198. Kimisi her yükte (her hâlde) şükreder; kimisi mümindir, kimi de inkâr içindedir.

199. Ey Allah'ım, insan, cin, vahşi hayvanlar ve kuşlar, âlemde ne var ettiysen,

200. iyisi kötüsü hepsi senin kulundur; senin lütfuna sığınıp yüzlerini sana çevirirler.

201. Kapıcıların sanatı hata etmektir; sultanların âdeti ise bağışlamaktır.

202. Ey Allah, kulların ne kadar hata etse de varacakları yer senin kapındır.

203. Bunlar madem bir avuç topraktır, Mevlâlarıyla ne tartışmaları olabilir?

204. Ey Hak, bunlar bir avuç toprak iken onlara göz, kulak, el ve ayak verdin.

205. Gerçi kullarının eksiği çoktur, ama senin rahmetinin sınırı ve sonu yoktur.

206. Lütfedip onların isyanına bakma; bu günahkârların eksiklerine takılma.

207. Ey Allah, rahmetin çoktur, sen Rahîm'sin; günahkâr kulların senden umar.

208. Kullarının günahkârları gerçi değersizdir, ama sen Kerîm'sin, onlara cömertlik et.

209. Ey Allah'ım, bin bir adının hürmeti için bunları durmadan günah işler hâlde bırakma.

Tevhid

210. Ya Rab, lütfunla hayat vermesen diri gönüller günahla ölür.

211. Her düşmüşün elinden sen tutmasan günah ehli ateşten kurtuluş bulamazdı.

212. Gönül sayfasına dersi sen yazmasan zorluklar hiçbir zaman çözülemezdi.

213. Kötülük de iyilik ve ihsan da, günahlar da, hiç kimsenin işi senden gizli değildir.

214. Sana sığındık; o an elimize (kurtuluş) beratı sunulurken bizi kınama.

215. Ey Allah'ım, Mihrî öldüğünde bütün iman ehliyle birlikte ona rahmet et.

Nefsin Acizliğini Bildiren Münacat

216. Şimdi ey bilen, gören Allah, hepsinin hâline tanık olan sensin.

217. Kalıcı olan sensin, hepsi yok olucudur; hepsinin hâli sana malumdur.

218. Ben yüzü kara biriyim, işim suç ve günahtır; benim gibi bahtı kara biri yoktur.

219. Gerçi kullarının günahı çoktur, ama âlemde benim gibi günahı çok olan yoktur.

220. Senin dergâhına layık bir iş yapmadım; hep bozgunculuk ve kusur işledim.

221. İyi bir işi âdet edinmedim; farzlarına bir an bile itaat etmedim.

222. Her nefeste suç ve hata işledim; her bozgunculuğu kendime uygun gördüm.

223. Ben dünyada çok günah işlemişimdir; ey ayıpları örten, sen bana sığınak oldun.

224. Bana yakışan ne varsa işledim, dünyada yüz binlerce yüz karası.

225. Ben, bana yakışana razı oldum; ey Allah, sen de sana yakışanı yap.

226. Bu kader benim seçimimle olmadı; uğursuz nefsim bunu gerektirdi.

227. Şimdi işte çaresiz ve aciz kaldım; ne yapacağımı, nasıl edeceğimi bilmiyorum.

228. İşlediğim isyanları düşündükçe gözlerimden yaş yerine kan akıtırım.

229. Bu düşünce içimi kurt gibi yer; yerin (toprağın) beni kabul etmeyeceğinden korkarım.

230. Halk yerden baştan başa kalkınca (kıyamette dirilince) beni hangi yandan dirilteceğini bilmiyorum. Beyit iki türlü okunabilir: "beni hangi zümreden dirilteceğini" ya da "hangi yere götüreceğini".

231. Eyvah, haşir günü gelip de eğer yerimi toprağın en dibi (cehennem) yaparsa vay hâlime.

232. Hakk'ı her zaman anıp şükretmedim; bu ömrümün sonunu hiç düşünmedim.

233. Dünyanın sevinci bana gurur verdi, sonunda beni ahiretten uzaklaştırdı.

234. Vaizin öğüdü bana etki etmedi; kalbime zerre kadar sakınma duygusu gelmedi.

235. Şimdi ey lütfu bol, âlemi yaratan Allah, halk içinde benim gibi günahkâr yoktur.

236. Bunca günahla sana döndüm, yardım et; ben günahkârım, sen Rahîm'sin, beni geri çevirme.

237. Gerçi günahkârlar bin bin günah işler, ama onların arkası ve sığınağı yine sensin.

238. Hepsinin her eksikten arınmış Rabbi ve sultanı sensin; sen hükümdarken bunlar başka kime yalvarsın?

239. Günahlar denizi beni boğdu; lütfunla elimden tut, bana kurtuluş ver.

240. Yüzü kara, günahı bol ve dermanı kalmamış olan sonunda yine senin dergâhına ulaşır.

241. Ey her şeyden müstağni olan, beni benliğimle baş başa bırakma; yardım et, kendini bana daima göster.

242. Bu dilimden kınamayı ve aldatmayı kes; her nefeste beni tövbeye ve senin yardımına eriştir.

243. Gönül levhası günahla bakır gibi kararmasın; kalbimin aynasına pas gelmesin.

244. Hayırlı işi bana daima huy edin ki her an "Allah Hû" diyeyim.

245. Seni her an Kur'an ile andır; son nefeste beni imanla yoldaş et.

246. Dilimi istiğfardan (bağışlanma dilemekten) ayırma; gönlümü her türlü pislikten çevir.

247. Kabirdeki sorguda sıkıntı çekersem dilimi şaşırtma, cevabı kolaylaştır.

248. Beni hasmım karşısında kınanır hâle düşürme; ayıbımı ört, beni pişmanlık içinde bırakma.

249. Her yanda günahkâr başlar açıldığında (kıyamette herkesin hâli ortaya döküldüğünde), haşir günü sırrımı halka ifşa etme.

250. Ey Kerîm, huzuruna vardığımda hasımlarım (hakkını isteyenler) çok olacak; hepsini hoşnut eyle.

251. Defterimi elime gizlice sun; hâlimi sen bilirsin, yine sen bil.

252. Sırlarımı kimseye ifşa etme; yoksa evimi taşla yıkarlar.

253. Bütün gizli işlerimin sana açık olması, bu utanç bana her zaman yeter.

254. Ey Allah'ım, bu yüzü kara ben teraziye vardığımda (günah) kefemi ağır getirme.

255. Habersizce Sırat köprüsünden geçerken beni düşürüp altüst etme.

256. Beni cehennem ateşinden emin kıl; sen Rahîm'sin, ben de ancak sana sığındım.

257. Ey bütün insanların Rabbi, Mihrî'yi affet; onun ağır günahını kıyamet gününde ortaya dökme.

258. Ben günahkâr, eksik ve değersiz biriyim; elimde sana layık bir amel yok.

259. Senin dergâhında bu yüzüm karadır; bütün emrine boyun eğmişim, söyleyecek sözüm yok.

260. İster kabul et, ister reddet; kul Mevlâ'sına ne diyebilir?

"Meded" Redifli Şiir

261. Ey sultanım, ben günahkârına yardım etmezsen canım cehennem ateşinde sonsuza dek yanacak; yardım et.

262. Dünyada sana layık hiçbir amel işlemedim; zerre kadar hayrım yok, isyanım çok; yardım et.

263. Ey hikmet sahibi (Hakîm), işte günah hastası olarak dergâhına geldim; rahmetinden derdime deva ver, ey dermanım, yardım et.

264. Ey müstağni olan, rahmetine muhtacım, kapına geldim; ey Rahmân'ım, Mihrî'yi rahmetinden geri çevirme, yardım et.

265. Ey cömertlik madeni, yakamı cehennem bekçilerinin elinden kurtar; mahşer gününde yakamı onların elinde bırakma, yardım et.

Bağışlanma Dileyen Münacat

266. Ey Allah'ım, yüzümü kapına çevirmişim; gece gündüz gözümü kapına dikmişim.

267. Aciz, çaresiz, hüzünlü ve hor biri olarak işte kapına düştüm; beni uzaklaştırma.

268. Senin kapından tek bir kişi bile eli boş dönmedi; ya Rab, beni de geri çevirme.

269. Ey Allah'ım, temiz zâtının hakkı için, sıfatlarının hakkı için,

270. ey Allah'ım, bin bir adının hakkı için, adaletin ve bağışın hakkı için,

271. ey Allah'ım, peygamberlerin sana nazlı yakarışlarının hakkı için, velilerin sırlarının hakkı için,

Peygamberler, Halifeler ve Ehl-i Beyt Hakkı İçin

272. o kişinin hakkı için ki o yokken onu ilk adımda var ettin (Âdem),

273. o mübarek cisme can verdiğinde hamd ederek gözünü açtı ve açılışa (feyze) erişti;

274. melekler saf saf dizilip geldiler, senin emrinle ona secde ettiler.

275. O kişinin hakkı için ki ona kurtuluş verdin ve bin yıl ona ölüm göstermedin (Nuh),

276. tufan geldiğinde ona yardım ettin, bütün düşmanlarını hemen suya boğdun.

277. O kişinin hakkı için ki canını bıraktığında cenneti herkesten önce o gördü (İdris),

278. hurilerin ve cennet gençlerinin arasında cennet elbiseleri giydi, cennet ehli arasında itibar buldu.

279. O kişinin hakkı için ki onu ateşe attılar da ateş o anda ona gül bahçesi oldu (İbrahim),

280. Nemrud'un ateşi ona zarar vermedi; o lanetli ise bunu görüp altüst oldu.

281. O kişinin hakkı için ki senin emrine hemen uyup yolunda canını kurban etmeye kalktı (İsmail);

282. ey Hak, sen dilediğini yapan olduğundan bıçak onun boğazını kesmedi.

283. O kişinin hakkı için ki nice nice yıl gözlerinden kanlı seller akıttı (Yakub),

284. sıkıntı köşesinde gam onun can yoldaşıydı, bir anı bile bin belayla geçerdi.

285. O kişinin hakkı için ki onu sevimli kıldın, güzellikte herkesten sevgili yaptın (Yusuf);

286. kimi zaman köle, kimi zaman hür kıldın; kimi zaman Mısır'ın ve Bağdat'ın hâkimi yaptın.

287. O kişinin hakkı için ki sabah akşam dert yüzünden uyku ona haram olmuştu (Eyyub);

288. her hâline her nefeste şükrederdi, dünyanın durumuna bakmazdı.

289. O kişinin hakkı için ki nağme okuduğunda insanları ve cinleri hayran bırakır (Davud);

290. onun yüksek sesini işitenler akıllarını yitirir, kendilerine gelemez.

291. O kişinin hakkı için ki insanlar ve cinlerin hepsi apaçık ona boyun eğmişti (Süleyman);

292. sabah akşam onun emrine uyarlardı; seçkin de sıradan da hepsi onun kuluydu.

293. O kişinin hakkı için ki ona bağışta bulunup asasını ejderha yaptın (Musa);

294. Tur dağını ona daima makam kıldın, onunla bin bir kez konuştun.

295. O kişinin hakkı için ki ondan razı oldun, ona göklerin üstünde yer verdin (İsa);

296. o hem peygamberdir hem dünyadan el etek çekmiş temiz biridir; şimdi onun meskeni göklerdir.

297. O kişinin hakkı için ki peygamberlerin tacıdır, Allah'ın kelâmı (Kur'an) ona indi (Hz. Muhammed);

298. onu hem sevgili hem peygamber edindin; o senin katında hepsinin en üstünü oldu.

299. Şimdi onun nurdan Burak'ının hakkı için, dergâhına duyduğu özlemin hakkı için,

300. ona gönderdiğin Kur'an'ın hakkı için, ona bildirdiğin imanın hakkı için,

301. ey Allah, onun miracının hakkı için, eşlerinin hakkı için,

302. ey Allah, onun evlâdının hakkı için, ona uyanların hakkı için,

303. o kişinin hakkı için ki o sadıktır, her işi dergâhına layıktır (Hz. Ebubekir);

304. onun zühdü ve takvası gösterişsizdir; Mustafa'nın dört dostunun ilki odur.

305. O kişinin hakkı için ki işi adaletti, din yolunda başını koymuştu (Hz. Ömer);

306. lanetli İblis onu hangi yerde görse orada duramazdı.

307. O kişinin hakkı için ki yumuşak huyluluk ve hayâ baştan beri onun âdeti olmuştu (Hz. Osman);

308. göğsü Kur'an ile nur doluydu, marifetle (Allah bilgisiyle) daima şenlikliydi.

309. O kişinin hakkı için ki o temiz dinli (Peygamber) ona kesin bilgiyle "Senin etin benim etimdir" dedi (Hz. Ali);

310. o veli cömertlik madeninin kaynağıdır, bütün velilerin ilki odur.

311. O kişinin hakkı için ki amansız düşmanı ona zehir içirip hemen öldürdü (Hz. Hasan);

312. o anda canı tenden çıkınca meskeni Me'vâ cenneti oldu.

313. O kişinin hakkı için ki çok eziyet çekti ve sonunda Kerbela şehidi oldu (Hz. Hüseyin);

314. şimdi orada verilen canların hakkı için, Kerbela'da dökülen kanların hakkı için,

315. gazilerin hakkı, şehitlerin canı için, Hasan'ın zehri, Hüseyin'in kanı için,

316. senin yolunda canını bırakanların hakkı için, senin doğru yolunda gidenlerin hakkı için,

317. hakikat ehlinin takvası için, tarikat ehlinin ahireti için,

318. hem nurlu yüce Kâbe'nin hakkı, hem arı duru Merve ve Zemzem'in hakkı için,

319. hem mübarek Beyt-i Ma'mûr'un hakkı, hem pak Ravza-i Nûr'un (Peygamber'in kabrinin) hakkı için,

320. hem Harem'de geçen anların hakkı, Ravza'ya yüz süren insanların hakkı için,

321. Kubbetü's-Sahra'daki taş için, Mescid-i Aksa'ya (secdeye) konan baş için,

322. o Allah'ın peygamberi, Rahmân'ın dostu (Halil İbrahim) için, onun sofrasında yenen ekmek için,

323. seni bir bilen kulların hakkı, gece gündüz sana hamd eden dillerin hakkı için:

324. Ben Mihrî günahkârım, bütün işim günahtır; ey Allah'ım, bütün yaptıklarım sana malumdur.

325. Bütün hâlimi, kim olduğumu sen bilirsin; günah ehlinin hepsinden daha aşağıyım.

326. Sultan sensin, biz hep kullarız; zengin sensin, biz hep yoksullarız.

327. Biz hep hata ettik, sen lütfunla muamele et; günahkârların suçunu bağışla.

Gazel Biçimli Yakarış

328. Ey Allah, yüzümüzü dergâhına çevirdik; çok bozgunculuk, çok hata etmişiz.

329. Yüzü kara, günahı bol, baştan başa kusuruz; yine de senden af ve bağış umarız.

330. Ey herkesin elinden tutan ve yol gösteren, bizi isyanın karanlığında bırakma.

331. Müflis, hor, hakir ve değersiz dilenciler olarak kapına gelip sığındık.

332. Ey Allah, o Habîb'inin (Peygamber'in) hürmeti için bütün isyan ehline yardım et.

333. Uğursuz nefis boynumuzu bağlamış, bizi derde düşürmüştür.

334. Sen Rahîm'sin; bütün İslam ehliyle birlikte Mihrî'ye cehennemi reva görme.

Dünyanın Geçiciliğine Dair Öğütler

335. Şimdi ey gafiller, gözlerinizi açın; kendinizi gaflete vermeyin. İkinci mısradaki "iñende" sözü açık değildir; "inlerken" ya da "(ölüm) inerken" diye okunabilir.

336. Ölüm size yakındır, uzak sanmayın; kabrinize varmadan hazırlık yapın.

337. Madem her nefse sonunda ölüm erişir, ansızın ölüm gelmeden hazırlığını yap.

338. Yolcuya hazırlık şarttır; "bir günlük yol için bin yıllık azık gerek" demişler.

339. Günahtan uzak olmaya çalışın; çünkü dünyanın bir sonu olduğunu bilirsiniz.

340. İşte bu fâni dünyaya geldik, ne yaptık? Kârımızı zarara verdik, ne yaptık?

341. Kendi kendimize yüz karası işledik; hiç günahın çaresini aramadık.

342. Öleceğiz, ama ölümümüzü anmadık; işin sonunun ne olacağını düşünmedik.

343. Bir gün bile Allah'ın emrine uymadık; bir an bile Habîb'in (Peygamber'in) şeriatını anmadık.

344. Sonu gelmez haksız işler işledik; ölçüsü olmayan çok hatalı söz söyledik.

345. Bu fâni âlem, gelenin geçtiği bir yerdir; konanın göçtüğü bir misafirhanedir.

346. Bu dünyada istersen bin yıl yaşa; ey paşa, burası iki kapılı bir evdir.

347. Gelen, sonunda gafil ve habersizken birinden girer, öbüründen çıkar.

348. Nice kişi "bu dünya benim" derken, saltanat düşüncesi içindeyken can verdi.

349. Nice kişi "âlemi ele geçirdim" derken öldü; dünyanın sevinci tek bir gamına değmedi.

350. Gerçi her derde çare aranır, ama kalıcı bir ömre ulaşmanın hiçbir yolu yoktur.

351. Sultan olan ölüme çare bulabilseydi, Süleyman sonsuza dek yaşardı.

352. Lokman hikmetle (ölüme) galip gelebilseydi canı hasretle göçüp gitmezdi.

353. Ruh âlemde ömürle kalıcı olabilseydi Nuh dünyanın yüzünde kalıcı olurdu.

354. Her biri tanesini (rızkını) tüketince, sanki bunlar dünyaya hiç gelmemiş gibi oldu.

355. Bu dünyaya gelen mutlaka gider; ister emir ister dilenci olsun, dünya onu toprak eder.

356. Kişi yedi iklime (bütün dünyaya) şah olsa bile sonunda kara toprak olacaktır.

357. "Ben falancanın oğluyum" diyenlerden âlemde hiçbir iz kalmadı.

358. Kişi dünyada bin yıl safa sürse, sonunda rüzgâr onun toprağını dağıtır.

359. Dünya kime taht ve baht verdi de sonunda bir tahtayı (teneşir tahtasını ya da tabutu) ona taht etmedi?

360. Kimi taç sahibi yaptı da sonunda dünyayı ona dar etmedi?

361. Kimi Sâm Süvar (İran destanlarındaki ünlü süvari Sâm) gibi bir pehlivan yaptı da sonra o, miskinlik içinde can vermedi?

362. Kimi bu dünyada padişah yaptı da sonunda onun tahtını yıkmadı?

363. Kimse devletle (güçle, servetle) âlemi tutamaz; insanoğlu ölümü savmanın çaresini bulamaz.

364. Kimse dünyayı mühürle (Süleyman'ın mühründe olduğu gibi hükümranlıkla) elinde tutamaz; dünya nice Anka kuşlarını (nice ulu kişileri) kahrıyla uçurup götürdü.

365. Dünya, saltanat tahtındayken başları ansızın ayaklar altına düşürür.

366. Bu kalımsız dünya hiç imiş; olgun biriysen ondan vefa umma.

"Hîç İmiş" Redifli Şiir

367. Ey gönül, fâni dünyanın hiç olduğunu bildiğine göre, o seni terk etmeden sen onu terk et; o hiçmiş.

368. Dünyanın bir sevincinde bin gamı varmış; öyleyse aldanma, yalancı sevinç hiçmiş.

369. Kısacası onu Hakk'ın rızası yolunda harcamazsan, bu sıkıntı yurdunda ömrün ebedî olsa da hiçmiş.

370. Gel, bu hilekârın (dünyanın) malına alıcı olma; çünkü bu malın kârı da zararı da sonunda hiçmiş.

371. Ecel sana gözünün akıyla karasından daha yakın olduğuna göre bu eşyayı ve bahtı bırak; dünyada muradına ermek hiçmiş.

372. Dünya sonunda zevkini zehre, balını kana çevirirmiş; öyleyse onun bir iki günlük hayatı hiçmiş.

373. Ey Mihrî, dünyanın lezzetini şöyle teşhis ettim: (değerli olan) ilimle birlikte oruç ve namazmış, gerisi hiçmiş.

Öğütlerin Devamı

374. Bu kalımsız dünya hiç imiş; olgun biriysen ondan vefa umma (366. beytin tekrarı).

375. Bizim eşyamızı da bir gün toplayacaklar, bizim defterimizi de dürecekler.

376. Bir zaman gelecek, bizim kaydımızı da silip yiyecek; dünyaya hiç gelmemiş gibi olacağız.

377. Dünya bir yalancıdır, sözüne inanma; akıllıysan güler yüzüne bakma.

378. Ayaklar altında çiğnenip yer (toprak) olacağız; unutulmuşlarla bir olacağız.

379. Bu dünyada kimse kalıcı olmadı; o gidenler sanki buraya hiç gelmedi.

380. Bütün mülkün sahibi Allah'tır; ne mutlu, zikri "illallah" olan dile.

"Olmadın" Redifli Şiir

381. Ey dilim, dilsiz kalmadan, ölüm ve ecel gelip kabre konmadan önce gel, her nefeste Hakk'ı an.

382. Her an ah ve inilti ile boyunu iki büklüm et; kamış gibi zayıflamadan (ya da: inleyemez hâle gelmeden) önce içini ney gibi daima inlet.

383. Münker ve Nekir (kabirde sorgu yapan iki melek) öfkeyle kabrine gelmeden, sen o hâle düşmeden önce cevaba hazır ol.

384. Nefsinin şeytanı dünyada senin için Deccal olmadan önce, (Allah'ın) yardımıyla isyan ordunu öldür.

385. Ey Mihrî, mahşerde cehennem ateşi boynuna halka olmadan önce yakanı zebanilerin elinden kurtarmaya bak.

Dua

386. Şimdi ey dostlar, iyi kötü hepimiz gelin, ellerimizi duaya kaldıralım:

387. bütün halkın yaratıcısı olan, o benzeri olmayan, bütün düşmüşlerin elinden tutan,

388. herkesin gönlündeki sırrı bilen, herkesin her işte muradını veren,

389. kullarına her nefeste ihsan eden, açık ve gizli işlerini örten (Allah'a dua edelim),

390. bu ten bu cana kafes oldukça, dünyada can nefes alıp verdikçe,

391. bizi rızasından ayırmaması için, günahlara düşürmemesi için,

392. kulları için onu şefaat madeni kıldığı o Habîb'inin hakkı için,

393. onun âlinin ve ona uyanların ruhları için, dört sahabi dostunun ruhu için,

394. peygamberlerin ve velilerin hakkı için, Hak yolunda gösterişsiz olanların hakkı için,

395. o mutluluk kaynağı, arka ve sığınak olan, Rum tahtında padişah olan,

396. yani yedi iklimin hükümdarı Sultan Bayezid'in ömrünü haşre kadar uzatması için,

397. o nurlu yüzün daima doğması için, gam karanlığının göçüp gitmesi için,

398. işinin daima doğru olması için, iki âlemde azap görmemesi için,

399. âleme daima sancak (önder) olması için, dünyada gam görmemesi için,

400. daima dünyanın şahı olması için, ona ebedî ömür verilmesi için,

401. Allah'ın ona her muradını vermesi için, bütün dileklerini yerine getirmesi için,

402. sonsuza dek uzun ömür bulması için, her yoksulun elinden tutması için,

403. Zü'l-celâl'in ona ilham vermesi için, her hâlin ona malum olması için,

404. Mihrî'ye kimya gibi bakması için, bu kara toprağı altın etmesi için (padişahın iltifatıyla şairin talihini değiştirmesi dileği),

405. dünya halkı onun gölgesinde hoşça yaşar; ben güçsüz kul ondan mahrum kalayım, hâşâ.

406. Hem de devletin Tûbâ dalının (cennet ağacının) gölgesi olan, gönül hazinesinin sermayesi olan,

407. yani saltanat tahtındaki o sultanımız, Sultan Ahmed Han'ımızın,

408. bu âlem durdukça ömrünü yüz bin (yıl) kılması için.

409. O, biz yoksullara velinimettir; onun gölgesinde canımız rahattır.

410. Onun devletinin devrinde azap görmedik; ömrünü hesapsız kılması için.

411. Her şeyi yaratan o besleyip yetiştiren, yeri göğü yaratan o tek Rab,

412. her güçsüzün elinden tutan odur; küçük büyük herkes onun kuludur.

413. O Habîb'inin hakkı için, ümmetinin tuttuğu dinin hakkı için,

414. kâmil mürşitlerin sırları için, ümmetinin hepsinin varlığı için,

415. ölenlerimize rahmet etmesi için, kalanlarımıza ömür vermesi için,

416. bizi Kur'an ile yoldaş etmesi için, sonra (öbür dünyaya) imanla göndermesi için,

417. şeytanın şerrinden korunmamız için, boş iftiradan saklanmamız için,

418. canımız günahkâr tenden çıkarken imanımızı ona yol arkadaşı etmesi için,

419. ölü bedenlerin hepsi kudretiyle yeniden can bulup dirildiğinde,

420. bizi o Habîb ile birlikte kaldırması için, onun ümmetiyle beraber olmamız için,

421. Habîb'inden uzak kalmamamız için, onun yanında yüzümüzü ak etmesi için,

422. biz eksiklerin hepsinin amacı olan tapındığımızın bizden razı olması için,

423. yolumuzda emek harcayanlar, onlarla zaman zaman ekmek ve tuz yediklerimiz (dostluğumuz olanlar)

424. bir an bile elem görmesin, iki âlemde gam çekmesin diye,

425. ey müstağni olan, bütün geçmişlerimizin meskeni cennet olsun diye,

426. adımızın iyilikle anılması için, Belâyî'nin (şairin babasının) ruhunun şad olması için,

427. dinin direği olan bütün âlimlere yüz bin yıllık kalıcı ömür verilmesi için,

428. (onların) geçmişlerine rahmet etmesi için, cenneti her an onlara nasip kılması için,

429. bir de bize harf öğretenler, bize sarf (dil bilgisi) dersi verenler,

430. onları ilimle (kıyamette) diriltmesi için, canları azap çekmesin diye,

431. hem Hakk'ın rızası için, çünkü Allah odur; hem de bu duanın kabul olması için,

432. bu zayıf, gönlü yaralı Mihrî'ye, bu aciz, çaresiz, nefesi kesilmiş kula,

433. o Allah'tan bir kapının açılması için, onun bu duasının kabul olması için (dua edelim).

434. Bu dua için kim el kaldırırsa Hak ona ilim ve amel nasip etsin.

435. Duadan sonra salavat getirenler cehennem ateşinden kurtuluş bulsun.

"Du‘âdur" Redifli Şiir

436. Bil ki gamlı gönülleri sevindiren duadır; bil ki ağlayan gözleri güldüren duadır.

437. Nice padişahlar beddua yüzünden esir düştü; nice kulları sultan yapan duadır.

438. Her an, rezil olacağın anda, Allah'ın lütfuyla senin ayıplarını gizleyen duadır.

439. Dünyada öldüğünde, karanlık kabrin içinde mekânını haşre kadar nurlu kılan duadır.

440. Hiçbir yoksula hor bakma, çalış da onun duasını al; çünkü zor işi kolaylaştıran duadır.

441. Ey Mihrî, yüzünü yere sürerek yoksulların duasını al; iki dünyada derdine derman olan duadır.

442. Her duada iyilikle anılmaya çalış; çünkü sana her muradını bağışlayan duadır.

Hâtime

443. İnsanların Rabbi yardım etti de, Allah'a hamd olsun, bu Tazarru-nâme'yi tamamladım.

444. Allah'a hamd olsun, aklım ve bilgim yerindeyken dilim bu ilahî sözleri nazma döktü.

445. Allah'a hamd olsun ki ecel bana mühlet verdi de bu Tazarru-nâme'yi ortaya koydum.

446. Okuyanlara faydası olsun, dinleyenlerin günahı kalksın diye,

447. elimden geldikçe ne varsa söyledim; sözü uzatmadım, kısa kestim.

448. Rahmet olsun o olgun kişinin canına ki okuyup eksiklerine dil uzatmaz,

449. eksiğini, ne varsa örter, ayıbını cahillere açık etmez;

450. her habersiz işitip kınamasın, Mihrî'nin kalbine keder gelmesin diye.

451. Kadınlar için "aklı eksiktir" derler; o hâlde onların her sözünü mazur görmek yerinde olur.

452. Ama duacınız Mihrî'nin kanaati şudur; şu sözü ancak aklı kemale ermiş, uslu kişi söyler. Beyit iki türlü okunabilir: ikinci mısra ya ardından gelen iki beyti haber verir ya da bir önceki beyitteki "aklı eksik" yargısını kimin söylediğini iğneleyerek sorgular.

453. Ehil (işinin ehli, layık) olan bir kadın, ehil olmayan bin erkekten daha iyidir.

454. Zihni temiz bir kadın, idraksiz bin erkekten daha iyidir.

455. Şimdi ey mutluluk ehli Müslümanlar, sizden tek dileğimiz şudur:

456. Siz değerli kişiler bu kitabı okudukça Mihrî'nin canına "rahmet olsun" diyesiniz.

457. Kim okursa ondan Mihrî'den duasını esirgememesini dilerim.

458. Sizden dileği, onu hayırla anmanızdır; çünkü kulu, kulun duası bağışlatır.

459. Onu kim hayırla anarsa, canı iki dünyada sıkıntı çekmesin.

460. Ya Rab, okuyanı yanında seçkin kıl; dinleyeni günahından kurtar.

461. Bunu nazma döken çaresize rahmet et; son vaktinde ona yardım et.

462. Ey yardım eden (Mu'în), bütün İslam ehliyle birlikte onun imanını şeytandan emin kıl.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Tażarru‘-nâme, "yalvarış kitabı" demektir ve Mihrî Hatun'un divanı dışındaki tek uzun eseridir. Hâtimedeki beyitlerde (443 ve 445) şair esere bu adı kendisi verir. Mehmet Arslan'ın neşrinde manzume 461 numarayla basılmıştır; ancak 246 numarası iki ayrı beyte verildiği için metin gerçekte 462 beyittir ve burada beyitler baştan sona sırayla numaralanmıştır. Gönül Ayan, Maştakova'nın 1967 tarihli neşrine dayanarak eseri 776 beyit olarak anar; bu sayı Arslan'ın dört nüshaya dayanan metniyle uyuşmaz ve denetlenebilir bir kaynağa bağlanamamıştır. Eser, Arslan'ın kullandığı dört yazmanın (F, M, S, Ü) hepsinde divanın başında, ilk yapraklarda yer alır.

Nazım şekli mesnevidir: her beyit kendi içinde kafiyelidir ve anlatı beyitten beyte ilerler. Ana vezin aruzun "Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün" kalıbıdır. Mihrî, mesnevinin akışı içine başka nazım şekilleri de yerleştirir. 42-53. beyitler, sonu "Na‘ra-i yâ hû ile her demde illallâh di" nakaratıyla biten dörder mısralık bentlerden oluşan bir tevhiddir. 99-113. beyitler "â" kafiyeli, on beş beyitlik bir na‘t kasidesidir. Metnin çeşitli yerlerinde "Şi‘r Īn-Maḥal" (bu yere uygun şiir) başlığıyla gazel biçimli parçalar araya girer; "saña", "ög", "meded", "hîç imiş" ve "olmadın" redifli parçalarda vezin dört tef‘ileli uzun kalıba geçer; "du‘âdur" redifli son parçada (436-442) ise "Mef‘ûlü Fâ‘ilâtün Mef‘ûlü Fâ‘ilâtün" kalıbı kullanılır.

Eserin bölümleri neşirdeki ara başlıklarla açıkça ayrılır: tevhid (1-53), na‘t (54-113), şairin kendi nefsine öğüdü (114-128), münacatlar (129-334), dünyanın geçiciliğine dair öğütler (335-385), dua (386-442) ve hâtime (443-462). Münacat bölümünün ortasında, Âdem'den Hz. Muhammed'e kadar on üç peygamber ile dört halife, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin birer başlık altında anılır; çoğu için ikişer beyit yazılmış, hepsi "Ḥaḳḳıçün anuñ ki…" (onun hakkı için ki…) kalıbıyla başlatılmıştır. Bazı ara başlıklar Rahmân, Enbiyâ ve Zümer surelerinden alınmış âyetlerdir; Arslan eserin "konuya uygun ayetlerle süslenen" yapısına bu yüzden dikkat çeker.

Anlam ve Söz Sanatları

Arslan'a göre Tażarru‘-nâme tevhid, münacat, na‘t, niyaz, dua, pişmanlık, nefse öğüt ve hayat tecrübesinden çıkan nasihatlerle "ömrünün sonlarına gelmiş tam bir mümin kadının itiraf ve pişmanlıklarıyla dolu" bir manzumedir. Aynı araştırmacı TEİS maddesinde, divanın aşk şiirleriyle bu eser arasındaki farkı "sanki Dîvân ve Tazarru'-nâme'yi yazan iki ayrı kişiliktir" diye anlatır. Gülşen Kaya'nın divan tahlili de günah, tövbe ve ölüm kavramlarının en açık biçimde bu eserde işlendiğini, ölümün burada "gerçek boyutuyla" ele alındığını tespit eder. 216-260. beyitlerdeki itiraflar ("Bencileyin cürmi çoḳ ‘âlemde yoḳ") ile 340-344. beyitlerdeki birinci çoğul şahıs pişmanlık ("Geldük uş fânî cihâna neyledük") eserin en içten bölümleridir.

Na‘t bölümünde Peygamber, âlem yaratılmadan önce ruhlar âleminin şahı (59), "ruhların atası" (61) ve kâinatın varlık sebebi (76-77) olarak anılır; 177. beyitte Allah'ın Peygamber'e "Sen olmasaydın…" dediği bildirilen "Levlâk" sözüne açıkça telmih vardır. Ömer Yılmaz, bu beyitlerin tasavvufta "Nûr-ı Muhammedî" diye bilinen, Peygamber'in nurunun bütün varlıktan önce yaratıldığı düşüncesine dayandığını gösterir. Yılmaz, Mihrî'nin babası ve dedesinin Halvetî çevresinden gelmesini, eserdeki nefis eleştirisini ve tevhid zikrine verilen ağırlığı da bu bağlamda değerlendirir. Kaya ise Mihrî'yi mutasavvıf bir şair saymaz; ona göre şair "samimi bir Müslüman edasıyla" yazmıştır.

Söz sanatları açısından en belirgin olanı telmihtir. Kaya, divanda Hz. İsmail'in yalnız bu eserde anıldığını, Nuh'un bin yıllık ömrünün ise hem peygamberler bölümünde (275) hem de dünyanın geçiciliğini anlatan bölümde (353) kullanıldığını kaydeder. "Ḳâlû Belâ" (179), "Laḥmuke laḥmî" (309), Kubbetü's-Sahra ve Mescid-i Aksa (321), Halil İbrahim'in sofrası (322) gibi telmihler bilgili bir okuru varsayar. Yaratılış bölümünde (152-166) divan şiirinin çiçek mazmunları dinî bir amaçla kullanılır: nergisin "altın külahı", lalenin kara lekesi, başını eğen menekşe, dil biçimli yapraklarıyla hamd eden zambak ve gülle bülbülün birlikteliği, Allah'ın sanatının delilleri olarak sıralanır. Bu bölüm baştan sona tenasüp ve hüsn-i talil örnekleriyle örülüdür. Gazel biçimli parçalarda ise redif tekrarı anlamı taşır; "hîç imiş" redifli bölümde (367-373) dünyanın sevinci, malı, ömrü ve lezzeti tek tek tartılıp her birinin sonunda aynı hükme bağlanır. 85. beyitte "Geldi dînüñ mihri enver eyledi" derken "mihr" (güneş) sözü, şairin mahlasını da hatırlatır.

Eserin en çok anılan yeri hâtimedeki 451-454. beyitlerdir. Mihrî, kadınlar için söylenen "aklı eksiktir" yargısını önce aktarır, ardından ehil bir kadının ehil olmayan bin erkekten, zihni temiz bir kadının idraksiz bin erkekten daha iyi olduğunu söyler. Sabiha Gemici bu beyitleri şairin kadına bakışını ortaya koyan yerler arasında anar. Didem Havlioğlu, Osmanlı kadın şairlerinin edebiyat tarihindeki kenarda kalmış konumunu incelediği makalesinde aynı beyitleri örnek olarak verir. Ömer Yılmaz ise Abdurrahman Câmî'nin güneşin dişil, ayın eril sayılmasından hareketle kurduğu benzer bir sözü hatırlatarak bu tutumun tasavvuf kültürüne yabancı olmadığını belirtir. 452. beytin ikinci mısraı iki türlü anlaşılabilir; burada iki okuma da Günümüz Türkçesiyle bölümünde gösterilmiştir.

Tarihî Bağlam

Eserin ne zaman yazıldığı kesin olarak bilinmez. Arslan, "büyük bir ihtimalle Mihrî'nin ömrünün son yıllarında" yazıldığını düşünür. Metnin kendisi bu tahmini daraltan ipuçları verir. 386. beyitte başlayan duada şair, Rum tahtındaki padişah olarak Sultan Bayezid'in (II. Bayezid) ömrünün uzaması için dua eder, ardından "saltanat tahtındaki sultanımız" diye andığı Sultan Ahmed'i, yani Amasya sancakbeyi Şehzade Ahmed'i "velinimetimiz" olarak anar (395-410). Eser, Bayezid'in tahtta, Ahmed'in de Mihrî'nin hamisi olduğu yıllarda yazılmış olmalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre in‘âmât defterinde Mihrî'nin 1508'de divanını Bayezid'e gönderip ihsan aldığı kayıtlıdır ve sonunda Bayezid'in mührü bulunan Ayasofya 3974 numaralı nüsha (Arslan'ın S nüshası) büyük ihtimalle gönderilen nüshadır. Tażarru‘-nâme bu nüshanın da başında yer aldığına göre, bu teşhis doğruysa eser 1508'den önce tamamlanmış olmalıdır.

Duanın 426. beyti, şairin hayatına dair belgelerden biridir: "Hem Belâyî rûḥı şâd olmaġ içün." Arslan, Mihrî'nin babasının Belâyî mahlaslı kadı Hasan Amasyevî olduğunu gösterirken divandaki bir gazelin yanında bu beyti delil olarak kullanır. Beyitte babanın ruhu için dua edilmesi, onun eser yazıldığında hayatta olmadığını düşündürür. Eserin adı, Sinan Paşa'nın tanınmış mensur eseri Tazarru‘-nâme ile aynıdır; tezkireler Mihrî'nin adını Sinan Paşa'nın oğlu İskender Çelebi ile birlikte anar. Ancak iki eser arasında bir bağ kuran bir kaynak bulunmamaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Mehmet Arslan (hzl.), Mihrî Hâtun Dîvânı, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları (Kültür Eserleri Dizisi 576), 2018, s. 188-227, Tażarru‘-nâme (F 2b-22b, M 1b-23b, S 2b-23b, Ü 2a-17a); giriş s. 4 ve 12. ekitap.ktb.gov.tr

Akademik çalışmalar

• Gülşen Kaya, Mihrî Hâtun Divânı'nın Tahlili, yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2010. openaccess.firat.edu.tr
• Sabiha Gemici, Mihrî Hatun Divanı: Karşılaştırmalı Metin, Cümle Yapısı ve Cümle Türleri, doktora tezi, Uludağ Üniversitesi, 1990.
• Volkan Karagözlü, "Tazarru'-nâme'nin Söz Düzeni -II-", Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 18 (2017).

Kitaplar

• Mehmet Arslan, "Mihrî Hatun", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mihri-hatun.
• İsmail E. Erünsal, "Mihrî Hatun", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 30, s. 37-38. islamansiklopedisi.org.tr
• Ömer Yılmaz, "Amasyalı Halvetî Mihrî Hâtun'da Hz. Peygamber Sevgisi", Prof. Dr. Ethem Cebecioğlu'na Armağan, Ankara: İlahiyat, 2023, s. 229-244.
• Didem Havlioğlu, "On the Margins and Between the Lines: Ottoman Women Poets from the Fifteenth to the Twentieth Centuries", Turkish Historical Review 1 (2010), s. 25-54.
• Gönül Ayan, "Mihri Hatun ve Şiirleri", Erdem V/13 (1989), s. 23-30.

Çevrimiçi kaynaklar

• https://isamveri.org/pdfdrg/G01718/2023/2023_YILMAZO.pdf
• https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mihri-hatun
• https://dergipark.org.tr/tr/pub/devdergisi/issue/77486/1303884