“Baña” redifli beş beyitlik gazel: aynasında kimsenin insan demediği şair, fakr hırkası, kefen olacak ihram, yakıcı aşk ateşi ve kem gözle bakılmama dileği.
Kırk iki beyitlik en uzun bâb: ehadiyyet, maiyyet, akrabiyyet murakabeleri, velâyet-i kübrâ ve ulyâ, vehbî fenâ ve bekâ ile dört seyrin manzum anlatımı.
“-ilen” redifli sekiz beyitlik gazel: söze, yazıya, fıkha ve tefsire sığmayan aşk, zikrin sınırı ve rabıtayı sevgilinin kaşı imgesiyle anlatan beyit.
Şairin şeyhi Mustafa İsmet'i andığı gazel: fakrla padişahlık, İbrâhim b. Edhem gibi dergâha baş koyma, sülûku İsmet'te tamamlama ve herkesten yüz çevirip Allah'a dönüş.
“Ölmeden önce ölünüz” bâbı: fenâ ve bekâ basamakları, yükselişten halkın arasına iniş ve en kâmil velînin halka en cahil görünmesi üzerine bir mesnevî.
Evliyaya ikinci kaside: hazine, dalgıç ve ayna olarak velîler, mukallit ve riyakâr sofuya eleştiri ve İsmet, Nakşibend ile Geylânî hürmetine dua.
Pîrlerin kemâlâtı ve şeyhin risalesi bâbı: Peygamber'den Mustafa İsmet'e silsile, Mevlânâ Hâlid ve Abdullah Mekkî övgüsü ve İsmet'in Risâle-i Kudsiyye'si.
Mustafa İsmet Efendi'ye Farsça medhiye: “‘İṣmet” redifinin iki anlamı, ay ışığı ve Allah'ın kılıcı olarak şeyh, Süleyman'ın mülkü tevriyesi ve silsile beyti.
Mustafa İsmet Efendi'nin 1289'daki ölümüne düşülen tarih: Bistâmî'ye benzetilen şeyh, Necm suresindeki yakınlık, bir mürîdin yası ve tarih mısraı.
Mustafa İsmet Efendi'ye seslenen “etdim” redifli gazel: aşkla eğri dinden doğru dine dönüş mazmunu, kaş-mihrap imgesiyle rabıta ve melâmeti izzet sayan şair.
Şeyhi Mustafa İsmet'e bağlılığı anlatan gazel: âlemden önce gelen şeyh sözü, zâhide açılmayan sır ve Mekke-Medine yerine en büyük ev sayılan şeyhin türbesi.
“Var sînede” redifli altı beyitlik gazel: kirpik okundan yara, anlatılmaz hasret, nasihatçiye nefret ve bir diyarda iki padişah olmayacağı gibi gönülde tek şeyh İsmet.
Mesnevî içinde bir münacat: affa sığınan itiraf, “bu risâlem tam ola” duası ve Mustafa İsmet ile on altısında ölen oğlu Bahâeddîn için yakarış.
Şeyhzâde Abdullah Bahâeddîn'in 1292'deki ölümüne tarih: ölen gencin ağzından konuşan beyitler, İsmet'in dergâhı ve gencin kimliği hakkındaki tartışma.
“Aġlarız” redifli altı beyitlik gazel: murakabe bölümünün ortasında mürîdlerin ortak hasreti, gizli yara, kıskanç rakip ve baş açık yalın ayak yalvaran şair.
Murakabe bölümündeki “bu makama uygun” gazel: saba rüzgârına seslenen âşık, pula satılmaya razı kul, susuz ağaca dönen gönül ve darağacından dönmeyen şair.
Olumsuz fiillerle kafiyelenen on beyitlik gazel: her külahlının mürşid olmadığı uyarısı, Allah'ın kılıcı olan aşk, Kaf dağının kaldıramadığı ağırlık ve Mecnun eleştirisi.
Murakabeler bölümünün sonundaki tek beyit: harap olsa bile gam yenmeyen felek değirmeni, içinde tek tanesi olmayan derviş ve dünyaya bağlanmamanın benzetmesi.
Kitabın ahreb kalıbıyla yazılmış tek gazeli: bir yola tutunma, pîrlerin himmetiyle pîr olma öğüdü ve mahlası “aynaya bak, Allah orada görünendir” diye açan beyit.
Müellifin kendini tanıttığı bölüm: medrese okumadığını, Kur'an'ı hatmetmediğini, yazısının kötü olduğunu söyleyen ve şeyhliği bile reddeden bir tevazu beyanı.
Kitabın son Türkçe gazeli: “siyâh etdim siyâh etdim” tekrarıyla ağırlaşan itiraf, tövbe ve dünyadan da ahiretten de yüz çevirip Allah'a sığınma.
Kitabın neden yazıldığını söyleyen bölüm: şeyhi İsmet, oğlu Abdullah Bahâ ve şairin anne babası için dua, Amasya'ya emirle gelişi ve kitabın yazılış amacı.
Eserin bitişine düşürülen iki beyitlik tarih: ihvana yadigâr bir kitap, “mir'ât dedim târîḫ” ifadesi ve hicrî 1296'nın miladî karşılığı üzerine bir düzeltme.
Kitabın son manzumesi: okuyana feyiz ve sâlike aşk vadeden, münkire hazır cevap barındıran eser ve “Oḳu Âdâbü'l-müeddeb” diye biten tarih beyti.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.