Basîrî'nin kendini Mecnun'un kan kardeşi, Ferhad'ın adaşı saydığı gazeli: yol kesen göz ile kaş, unvanı "rind ü kallâş" olan mektuplar ve bir âhla açığa çıkan aşk.
Basîrî'nin "için" redifli gazeli: nakkaş dilber için söylenen gazeller, yara ile yarar yoldaş oyunu, yoldaki taşa hasret baş ve köpeklerine kardeş olan âşık.
Basîrî'nin "itsem gerek" redifli gazeli: safran tarlasını lale bahçesine çeviren kanlı gözyaşı, sivrisinekle Anka avı ve güneş yüzü örten toz bulutu.
Basîrî'nin "senin" redifli gazeli: zihgir olan göz, suyunu hayat çeşmesinden içen kılıç, ateşteki Halil gibi ben ve şeyhin tespihine karşı divanenin zinciri.
Basîrî'nin "-eb" kafiyeli kısa gazeli: yanak ile saçtan ayrı kalınca bir olan gece ve gündüz, meşrep tevriyesi, güneş yanında doğan yıldız ve Çin hokkası göz.
Basîrî'nin harf benzetmeleriyle örülü gazeli: zülfe uzun lâm, ağza kısa mim diyen mana ehli, Mutavvel ile Muhtasar tevriyesi ve yüzde buluşan güneş ile kamer.
Basîrî'nin ikinci yemek gazeli: kalyenin kokusunu sabah rüzgârına, salmanın yaprağını gül yaprağına benzeten ve paluzeyi sevgilinin yerine koyan şakacı bir şiir.
Basîrî'nin "sana" redifli gazeli: sevgilinin şerefine "dolu sana" diye kaldırılan kan kadehi, karşısına çıkamayan güneş, Mecnun gibi çöle düşen âşık ve ceylan göz.
Basîrî'nin yemek gazeli: pirincin kulu, kalyenin dervişi olan şairin bulgurdan, çorbadan ve lahana çorbasından kaçtığı, aşk dilini mutfağa taşıyan şakacı bir şiir.
Basîrî'nin Türkçe şiirleri arasındaki tek kaside: Sultan Selim Şah'ı göklerle öven, tecdîd-i matla ve aşk bölümüyle kurulmuş, Yavuz'a sunulmuş olması gereken on dokuz beyit.
Basîrî'nin câize vaat edip vermeyen kazasker Zeyrekoğlu'na söylediği kıt'a: ilmi okyanus gibi övülen kişinin vaatten başka bir damla bile vermemesi.
Basîrî'nin "eyledün" redifli sitem gazeli: üst üste açılan yaralar, ben gibi kara talih yıldızı, gül gibi yırtılan sabır yakası ve güneşin adını alan yanak.
Basîrî'nin tezkirelerin aktardığı matlaıyla açılan gazeli: yanak bahçesinde açmış iki nergis göz, dikende bile gül bitmeyen virane gönül ve Tatar miski kokan zülüf.
Basîrî'nin kazasker Zeyrekoğlu'na yazdığı ilk kıt'a: kaside sunan şaire câize yerine lütuf ve vaat veren hamiyi tek bir mısrada iğneleyen kısa bir hiciv.
Basîrî'nin Edirne darüşşifasının başhekimi Nasûhî için söylediği hiciv: onun şerbetini içen hastaların sağlığa "tevbe-i nasûh" ettiğini söyleyen iki beyitlik kıt'a.
Basîrî'nin ayrılıktan ağlayan gözlerini Karadeniz'e benzettiği müfredi: göz, aynı ve kaynak anlamlarıyla "ayn" tevriyesi ve gözyaşının denize benzememesi.
Basîrî'nin kendisine görev vermeyen kazasker Müeyyedzâde için söylediği matla: makam dilekçesinin diliyle kurulmuş, sevgiliyi Müeyyedzâde'den de merhametsiz bulan bir nükte.
Basîrî'nin esrarkeşin ağzındaki köfteleri Boğaz Hisarı'nın toplarına benzettiği latife beyti: top ve boğaz kelimelerinin çift anlamı ve Sehî Bey'deki rivayet.
Basîrî'nin limon ve turunç dururken ağaç kavununu açık saçık bir benzetmeyle küçümsediği hezl beyti: meyve adlarıyla kurulan tenasüp ve meclis latifesi.
Basîrî'nin bir terzi oğluna söylediği matla: can parçası ile kumaş parçası arasındaki tevriye, "gök" kelimesinin belirsiz anlamı ve döne döne avare olan âşık.
Basîrî'nin Latîfî, Âşık Çelebi ve Âlî'nin aktardığı matlaı: Mesih nefesli sevgilinin âşıklarını öldürmesi ve aynı yazılan "öldürür" ile "oldurur" kelimelerinin cinası.
Âlî'nin Basîrî'ye, Sehî Bey'in Mevlânâ Emîrî'ye verdiği övgü beyti: bilginleri besleyen cömertlik, huzur ehline feyiz veren himmet ve aidiyet tartışması.
Kurnaz'ın yayımladığı, divan nüshasında bulunmayan Basîrî gazeli: güzellerin bile tutkun olduğu sevgili, huri anlatan vaize cevap ve meclisin nevâsız nağme düzeni.
Kurnaz'ın yayımladığı "mi var" redifli hikmetli gazel: devlete ihtiyaç duymamanın devleti, dağa resim çizen Ferhad'dan büyük âşık ve arz-ı hâcete hâcet olmayan Mevlâ.
Kurnaz'ın yayımladığı "eyleme yâ Rab" redifli yakarış gazeli: açlıktan ve muhtaca muhtaç olmaktan korunma dileği, takva elbisesi ve istenmeyen hükümdarlık tacı.
Kurnaz'ın yayımladığı Basîrî gazeli: serviyi sevgilinin boyuna benzettiği için cezalanan bahçıvan, iki yüzlü mektup ile iki dilli kalem ve ak ile karayı seçemeyen âşık.
Basîrî'nin kendisine görev vermeyen kazasker Müeyyedzâde'nin minderi altına bıraktığı Farsça kıt'a: kanaat öğüdü ve "rızık Allah'tandır" diyen Arapça son mısra.
Basîrî'nin Latîfî, Âşık Çelebi ve Âlî'nin aktardığı Farsça matlaı: sevgilinin ayak toprağı gözden gidince denizi aşan gözyaşı ve "gerd" kelimesinin iki okuyuşu.
Basîrî'nin Âşık Çelebi'nin aktardığı Farsça matlaı: gönlünce tek gül açmayan bir bahar, "bin" ile "bülbül" anlamlarını birlikte taşıyan hezâr kelimesi ve âşığın feryadı.
Basîrî'nin şair Revânî'nin cimriliğini Pinti Hamîd'le karşılaştırdığı kıt'a: "revân" kelimesiyle oynanan tevriye, Kur'an iktibasları ve tezkirelerdeki atışma.
Basîrî'nin Kanûnî'nin Belgrad fethine düşürdüğü tarih: göğü padişahın eşiği sayan övgü, Cebrail'in hâl diliyle medhi ve 927 yılını veren "Bilâd-ı Üngürüs" mısraı.
Latîfî'nin Basîrî ile Revânî hikâyesinin başında verdiği, aidiyeti belirsiz kıt'a: şaire şiir götüren, bostancıya tere satan ve Hindistan'a biber taşıyan ahmağa benzer.
Basîrî'nin Revânî'yi adını anmadan hicvettiği kıt'a: bir zamanlar cimrilikle anılan Pinti Hamîd'in temize çıkması ve suçun daha büyük bir cimriye geçmesi.
Basîrî'nin Revânî'nin mutfağında açlıktan köpük kusan hizmetkârı anlattığı hiciv kıt'ası: oruç ve cimrilik anlamlarıyla imsâk tevriyesi ve bedava lokmayla bozulan oruç.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.