Dert ile şarap, şah ile dilenci birdir; kâkül ile sevdanın ebced değeri, mihnet ile muhabbetin imlâsı da: Sâhib "birdür" redifini yazının kendisinde doğrular.
Sâhib'in "çıkar" redifli gazeli: kırılan kemikten çıkan mumya ilacı, sürmeli göz yüzünden sessiz çıkan inilti, âhın ip cambazlığı ve sevgilinin bastığı topraktan çıkan tutya.
Sâhib'in "-em olur" redifli gazeli: yas evinin kapı halkasına dönen gözler, zemzem kuyusu olan çene çukuru, dirhem dolu kese gibi gözler ve toprağa mühür basan ayak izi.
Sâhib'in simya diliyle kurulan gazeli: ruh cıva, gönül pota, beden zırnık; kirpikler çivi ya da şiş, göz yüzün göğündeki Merih ve ayva tüyü güzellik kitabının tarih mısraı.
Sâhib'in deyimlerle örülmüş gazeli: gönlü kahve gibi yakıp kavuran aşk, pusudaki köpek rakip, gam kasırgasıyla güreşen çınar ve kendini taştan taşa vuran terazi kefesi.
Billur boyunda kuru su içinde ıslak ateş, baharda eşitlenen gece ile gündüz, yakut kutudaki inciler ve Çin'e gitmeye niyetli bir şair; redif "gösterir"dir.
Sâhib'in sevgiliyi bir şiir kitabı gibi okuyan gazeli: kaşlar beytin iki mısraı, sevgili yedi beyitlik bir gazel, ayva tüyü onun makta beyti, peçesizliği ise kendi peçesi.
Sâhib'in ebced eşitlikleriyle örülmüş gazeli: kandil ile pervane 264, sinek ile fil 120, sabah ile akşam 101, dert ile hicran 208, kavga ile barış 128; hepsi "birdir".
Sâhib'in tecâhül-i ârifle kurulan gazeli: kaş kemerine yuva yapan kırlangıç gözler, gönül çarşısının terazisine dönen kâkül ve Mecnun'la dost ceylanlara benzeyen benler.
Sâhib'in "mı var" redifli soru gazeli: gönül tandırından taşan Nuh tufanı, yüzde divan kuran güzellik hükümdarı, inci denizi olan göz ve "canım" diyecek canı kalmayan âşık.
Sâhib'in iç içe geçen şeyleri sayan gazeli: Rumi ve Arabi aylar idgamlı harf gibi kaynaşır, birbirine geçen parmaklar rahleye döner, su ile dolap birbirini gerektirir.
Gamın gidişinden bile incinen gönül, baksa da bakmasa da incinen sevgili, saba rüzgârına bir uyarı ve mühür yüzüğünde dikenden incinen gül nakşı.
Sâhib'in "budur" redifli gazeli: kadehi "yürüten" saki, aynada kendine âşık olacak sevgili, zahide örnek gösterilen pîr-i muğan ve ümitsizlikle düşen şairin "yetiş" çağrısı.
Sâhib'in "-âredür" redifli gazeli: güneşle yanmış yıldız gibi ben, beşik gibi sallanan gönül, yokluk meyhanesinde üzüm suyu olan varlık ve fanustaki mum gibi görünen hayal.
Sâhib'in "hep birdür" redifli kayıtsızlık gazeli: rintlere küfür ile İslâm, testi ile kadeh, tane ile tuzak, şeker ile zehir ve şöhret ile adsızlık hep birdir.
Kirpik kaza oku gibi geçer, kazaya rızadan başka çare yoktur; "geçen geçti" tesellisi, kabarcık kadar gök ve simya kadar sermaye isteyen vuslat "kadar" redifinde buluşur.
Sâhib'in "kadar" redifli kısa gazeli: Simurg'dan ve simyadan bile bulunmaz sayılan cömertlik ve gönül safası, gemiyi koruyan teslimiyet, imtilā öğüdü.
Sâhib'in yazı araçlarına ayrılmış gazeli: düşüncenin dili olan kalem, sürmedana benzeyen divit, merdivene dönen mıstar, lafız ile mananın beden ve can oluşu.
Kevkeb hem talih yıldızı hem yüzdeki bendir; sitem ateşli hastanın sayıklaması sayılır, sabah özlemi ise gecenin uzunluğuna bağlanır: "-ümdendür" redifli gazel.
Sâhib'in "kalmışdur" redifli gazeli: gülde, kadehte, satranç ve tavlada kalan erdemler, berber aynası gönül, gümüş ile amber benzetmesinin hamlığı.
Sâhib'in sofuları alaya alan gazeli: mır mır, hır hır, fır fır, dır dır, çır çır yansımalarıyla kedi, köpek, değirmen taşı ve çırçıra benzeyen sofular.
Sâhib'in karşılıklılık ekiyle kafiyelenen gazeli: mum ile pervane, güzellik ile aksi, zincir halkaları, gam seli ile dereler ve küp ile rintler birbirine karşılık verir.
Yalnız Ali Emîrî nüshasındaki teselli gazeli: güle dönen yara izi, kara bahttan çıkan gözbebeği, başı dik olan sabırlı kişi ve zamanın yeliyle dağılan düşmanlar.
Yalnız T. 738 nüshasındaki gazel: sevgilinin ağzını öpen tütün dumanını kıskanıp yarılan çubuk, gül bahçesinin yabancı otu sayılan ayva tüyü, sulanan fidanlar.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "yarılur" redifli gazel: fıstık, nar, kalem ucu ve çiy tanesinin kendiliğinden yarılması, her birine bulunan bir aşk sebebi.
Redif "geçer" her beyitte başka bir anlama bürünür: sayılmak, vazgeçmek, zamanın geçmesi; "aramızdan kıl geçmez" deyimi ayva tüyüyle gerçek anlamına döner.
Dudak ve ayva tüyü Reşehât ile Nefehât'ın adlarıyla övülür; kaş berat tuğrası olur, kestane patlar, satrançta şahlar yaya kalır. Gazel yalnız T. 738 nüshasındadır.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "bağlanur" redifli gazel: kuşanılan kılıç, güzellik gelinine bağlanan misk çember, iple bağlanan gül demeti, atın yerine bağlanan eşek.
Gökbilim, takvim, Arap dilbilgisi, maliye ve fırıncılık terimleri tek gazelde; ipekli güzellerle dolu konaklar Harîrî'nin Makâmât'ına döner. Yalnız T. 738'de.
İnleyen su dolabı, Rüstem'in bilmeden öldürdüğü Sührab, közü saklayan sincap kürkü ve yıldız sayan gönülden bir usturlap: "-âbdan kalmaz" redifli gazel.
Sâhib'in "-âşıyuz" redifli gazeli: tıraş gününe minnet duyan âşık, meclisin başı ve ayağı, taze vadide ceylan gibi beliren yeni gazel tarzına hayranlık.
Sâhib'in "olmaz" redifli gazeli: nasb ve ref' terimleriyle atanma ve azil kaygısı, tuzlu denizde biten inci, şeker kamışına dönmeyen ney ve baş ağrısını dindiren sandal.
Sâhib'in "-âra dek çekerüz" redifli gazeli: çekmek fiilinin yedi ayrı anlamı, inleyişin ticaret malına dönmesi ve hesap gününe dek sayılan yara tesbihi.
Âşığın titrek sureti aynayı cıva evine çevirir; ben özet, ayva tüyü ayrıntıdır; bâl hem akıl hem kanattır; mum, pervane tüyünden dokunmuş bir şal giyer.
Sâhib'in "itmege degmez" redifli gazeli: Uşşak, Şehnaz ve Dügâh makamlarının adlarıyla kurulan bir beyit, önsöz ve başlık sayfası olan ayva tüyü, taç ile külah.
Safran merhemiyle gülen yara, asma çubuğundan yapılmış beşik, ahtan tesbih ipi ve kaynağı yüksek olduğu için göğe uzanan fıskiye; eski inançlarla kurulan bir gazel.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.