Münîrî'nin, bir nazire mecmuasında "Münîrî-i Kâdî" başlığıyla kaydedilen "-ûd" kafiyeli gazeli: kıskanç göz, gül dalına zarar veren âh dumanı ve yas tutan menekşe.
Mihrî Hatun'un gözden kaybolan sevgiliyi aradığı, sözlüklerde başka örneği bulunmayan "ḳanda iki" ifadesini redif yaptığı altı beyitlik gazeli.
Gönlün her sevinci bir kaynağa bağlanır: Âl-i Abâ, Hayber'i açan Ali, Nakşibend'in Bahâ'sı ve Peygamber; satranç diliyle de anlatılan bir manevî soy kütüğü.
Bir cinayet soruşturmasıyla açılan gazel: saçta öldürülen gönüllerin şüphelisi olarak ortadan kaybolan ağız, ateş böceği gönül, aksin bile kıskanılması ve gözyaşından çamur denizi.
Tevrat'a yönelik polemik kaside "Tevârî-i Tevrât" tarihî bir belge olarak: hurafe eleştirisi, kelâmdaki tahrif tartışması, yaratılışın altı günü ve dayanaksız önyargılar.
Münîrî'nin yalnız Viyana nüshasında kalan harf oyunlu gazeli: göz, boy ve zülften oluşan "ṣād" kelimesi, karabiber ben ve gönül levhasını dolduran elif, lâm, mîm, ṣād.
Mihrî Hatun divanının son gazeli; "ehli" redifiyle aşkı din diliyle anlatır, güzellik mushafını ezberden okuyan âşık sevgiliden ihsan bekler.
Medrese tartışmasından sonuç çıkmaz, arayan ancak bir reh-nümâ ile varır: el öpülür, selvi boyludan himmet alınır ve dua ehli gönlün okları vaize yönelir.
El öpmeye yetişemeyip ayak öpmek için izin isteyen âşığın gazeli: kargayla kafese konmuş bülbül, ayva tüyünden hüküm, kesilen zülfe karşı uzun emel ve Necâtî'ye ilk nazire.
Cûdî'nin Ebu'l-Alâ el-Maarrî'nin bir şiirine eklediği Arapça beyit ve bütünün Türkçe tercümesi: "Ya aklı var da dini yok, ya dini var da aklı yok" ve buna eklenen üçüncü sınıf.
Münîrî'nin harflerden kelime kuran gazeli: göz ve zülften yazılan "ṣad" (yüz), dişler ve zülften bağlanan "cesed" ve ihlasla okunan "Allāhü'ṣ-ṣamed".
Mihrî Hatun'un divanındaki tek müstezat; konuşan âşık değil sevgilidir ve her bent "Olsun begüm olsun" nakaratıyla âşığına buyruklar sıralar.
Kâmet, kıyamet, makam, ikamet ve istikamet aynı kökten gelir; Tûbâ ağacı utançla başını eğer, kumru selviyi bırakır ve melâmet sonunda selamete döner.
"Beyciğim" redifli, kısa vezinli ve şarkıya yakın bir gazel: kul senindir bana ne diyen âşık, al giyip al etmenin üçlü oyunu, zaman böyle kalmaz öğüdü ve bahane olan şiir.
Cûdî'nin 1904-1905 Rus-Japon Savaşı üzerine manzumesi: mağaradan topa uzanan silah tarihi, savaşın bedeli, Kore'yi çengelle çekmek isteyen Rus amiral ve kof çıkan Moskof hicvi.
Münîrî'nin "-dan leziz" redifli gazeli: candan tatlı dudak, gam zehrini şerbet sayan gönül, gözyaşıyla olgunlaşmayan ham vaat ve ayrılıkta tek lezzet olan âh.
Mihrî Hatun'un Nizâmî'ye ait bir beyti nakarat yaptığı "dürüst" redifli murabbaı; ayı kuşatan hâle benzetmesi Amasya'nın dağlarına kadar uzanır.
Saç teli sabâyla değil gönül neyinin nağmesiyle oynar; insana gönül adlı bir bela verilmiştir ve mahlasın ardındaki beyit aşkta şehitliği Kerbelâ'dan kalan bir miras sayar.
"Ayrıldım" redifli bir kayıp listesi: bal dudaktan ve gül yanaktan ayrılan âşık, "bakın nelerden ayrıldım" ünlemi, Ülker gibi akan gözyaşı ve melek huylu bir insandan ayrılan deli gönül.
Cûdî'nin Nâilî-i Cedîd'in bir gazelini tahmisi: küpedeki elmaslar, kulak memesinde ezel sabahı, Leylâ ile Züleyha'dan üstün sevgili ve sevgilisiz içilen Cem kadehinin safasızlığı.
Münîrî'nin sade Türkçe kafiyeli kısa gazeli: benleri dinleyen zülf, imadan anlayan zahit, rakibin ölüm haberi sanılan kulak çınlaması ve "öñin añlamayan ṣoñın ṭañlar".
Mihrî Hatun'un güzellerin vefasızlığından yakındığı beş bentlik murabbaı; her bent "Fiġân güzeller elinden ki bî-vefâlardur" nakaratıyla biter.
Yasak meyli artırır, Leylâ'nın zülfünün sevdası mezata çıkar; Amasya'daki şair Karabağ'ın gül gezintisini hayalinde dolaşır ve sevgiliye bağlı güzel bir ad diler.
Şair gül ile bülbülün sevgili ve âşıktan kinaye olduğunu gazelin içinde açıkça söyler. Kafiyeler Arapça tefa‘‘ul kalıbındandır: taḫayyül, tefe’’ül, tevekkül, teġāfül.
Cûdî'nin Nâilî'nin gazeline nazire gazeli: dördün ay gibi küpe, hilalin ucundan sarkan Zühre, omuz rahlesinde kudretin mushafı olan yüz ve dalgalı saçta coşan kara sevdalar.
Münîrî'nin gazeli: süvarinin atına kirpikten çivi, göz bebeğinin sulu meyveleri, gözyaşı gözcüleri, tecelliye dayanamayan dağ ve türbede kırmızı mum gibi duran ok.
Mihrî Hatun'un Eğribük'te Şeh Süleymân'ın meclisinde seyrettiği ip canbazı Haydar'ı anlattığı altı bentlik murabba; yalnız M nüshasında bulunur.
Padişah kapısında seherde çalınan nöbet, sevgilinin kapısında âşığın sabah feryadı olur. Âşığın ahı yıldızları üzerlik gibi yakar; zemin Sultan Cem'in gazelidir.
Cûdî'nin güzellerin türleri üzerine gazeli: ceylan gibi bakış ve ürküten gamze, güneşe gece perdesi gibi saç, çiçek demeti beden ve Kays ile Ferhat'ın farklı güzelleri.
Münîrî'nin "dedim-dedi" biçimindeki gazeli: hasta gözün incitmesi, var mı yok mu dudak, gizlenmesi istenen aşk ve âşığın canını sözü edilmeye değer bulmayan sevgili.
Mihrî Hatun'un Şehzade Ahmed'in lütfuyla gördüğü Lâdik yaylasını, Elmalı Bahçe'yi ve Yeni Hamam'ı övdüğü yirmi beş bentlik şehir methiyesi murabba.
"Kimdür dimezem" redifli bir sır saklama gazeli: tarak gibi yarılan beden, mum gibi yakılan âşık, sopa yarasından kana boyanan gömlek ve kulağı küpeli sevgilinin adını vermeyen Ca'fer.
Cûdî'nin "diñler" redifli gazeli: Elest şevkinin tercümanı olan şiir, sarhoş olan melek, ayrılığa düşenlere okunan birlik ezanı ve her yaştan insanın dinlediği aşkın iffet şarkısı.
Münîrî'nin "-ıdur" redifli gazeli: gökteki güneşi yansıması sayan yanak, gönül evinin iki kapısı, gözyaşı denizinde kabarcık beden ve güzellik kitabını ezberleyen şair.
Mihrî Hatun'un "Āh elinden felegüñ" nakaratıyla talihin zulmünden, dönen göğün cefasından, rakibi güldürüp âşığı ağlatan felekten yakındığı sekiz bentlik murabba.
Kızıp gidiveren bir sevgiliyle açılan gazel: kâh sitem kâh naz eden ruh halleri, bir kıl etmeyen bin söz, paralel kurulmuş eşsizlik beyti ve bir kez görmekle her şeyini yitiren âşık.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.