Mihrî Hatun'un halk ağzına yakın, rakibe beddua eden gazeli; kirpik okunun temrenleri, kem göz, kepeği tükensin ilencesi ve emeğini yele veren âşık.
Ceyhun, Nil ve Fırat'ın yanına Karabağ'ın Aras'ı girer; gönlün çanı kervanı yola çağırır, ariflerin elinde şahin, zahitlerin elinde ise bir sinek vardır.
Sevgiliyi yaylaya göçer gibi gönülden göze çağıran gazel: kül olsa da ayrılmayan âşık, göz kulak kesilen bahçe ve baht gülü açılsın diye sevgiliden bir gülüş isteyen mahlas.
Cûdî'nin şaka karışık gazeli: tatlı sohbetten sonra rüyada bal denizine dalan şair, bal dudaklı yalancı sevgili, karanlık mağara ve rüyada dize getirilen dikbaşlı talih.
Şehzade Bayezid'in muzari vezinli tek murabbası: gül seyrinde görülen bir güzel ve "Meh-rûy serv-kâmet ü gül-bûy lâle-had" nakaratıyla tek mısralık bir portre.
Münîrî'nin yalnız Vatikan nüshasında kalan gazeli: yel gibi koşan ya da felç olan gönül, eşiğin tozu, bir öpücüğe satılan can ve Ye'cûc'ün kılavuzu rakip.
Mihrî Hatun'un "ġayri" redifli gazeli; sevgiliye yalnız kemerin, kadehin ve seher yelinin yaklaşabildiği bir dünya, müşteri tevriyesi ve taş dudak nüktesi.
Eflâtun ile Aristo'yu öğrencisi sayan bir fahriye; ama övünmenin dayanağı soydur, söz gücü Câmi‘u'l-kelim olan Peygamber'den gelir ve şair kırk yaşındadır.
Gözdeki yansımayı pınarda su içen iki ceylana benzeten gazel: nalına gümüş çivi olan Ülker, kızıl Mecnun diye bağlanan gül demeti ve hayranlıktan ağzını açan zülüf ucu.
Cûdî'nin ipek böceği ile örümceğin tartışmasını anlatan fabl mesnevisi: Öklid'in hocası olduğunu söyleyen örümcek, Sevr mağarası, evlerin en zayıfı ayeti ve cennet ehlinin ipek giysisi.
Şehzade Bayezid'in yalnız iki bentten oluşan, mahlassız murabbası: "geçmek" fiilinin her mısrada başka anlam kazandığı bent ve eksik kalmış olabilecek bir şiir.
Münîrî'nin rindane gazeli: kanını içmesi mubah sayılan muğbeçe, gül mevsiminde kadeh, boşanıp yeniden nikâhlanan asma kızı ve kutsal âlemin şahiniyle uçan gönül.
Mihrî Hatun'un sevgilinin yüzünü gül bahçesine benzeten gazeli; cennetten üstün tutulan güzellik, canda yuva kuran gamze oku ve sevgilinin eteğini tutma dileği.
"Mı var" redifi zahide aynı soruyu iki, üç, dört kez sorar ve cevap hiç gelmez; tekerleme gibi iç kafiyeler listeyi sevda, dilek ve tevellâ ile kapatır.
"Şekil" redifi her şeyi başka bir biçime sokar: âşık ağlayan buluta, çiy dişe, kaş berat başlığına döner. Cennetten kovulan tavus da yeniden kapıya kapıcı olur.
Cûdî'nin arıları bir medeniyet örneği olarak öven manzumesi: kanatları tambur olan şair arılar, İngiliz kraliçesi olan kral, düzenli kovan şehri, Nahl suresi ve balı çalan insan.
Şehzade Bayezid'in "Hüsnüni zîbâ iden itdi sana şeydâ beni" nakaratlı murabbası: aşkı alın yazısına bağlayan bentler ve devlet eşiğinde "günah sayma" ricası.
Münîrî'nin, Ersoy'un şairin âşıkane gazellerine örnek gösterdiği gazeli: secdeden alnı morarmış menekşe, kıl uçlarından yükselen zikir ve elest bezminin sarhoşluğu.
Mihrî Hatun'un hiç elif harfi kullanılmadan yazılan gazeli; ebced muammasıyla Süleymân adını gizleyen, Ali ve Hamza'ya benzetilen bir memduha sunulmuş övgü.
Dudaktan güller, gözden lal ve inci, gamzeden kan dökülür; ayna sevgiliye kendi zulmünü gösterir, Arş'a ateş düşmesinden korkulur ve gönül küpünden şarap akar.
Cûdî'nin "Şatahât" başlıklı vecd gazeli: bir zerreyi bile yabancı saymayan şair, tuzağı olan gökler, pervanesi olan yıldızlar, kadehi olan güneş ve "ne görürsen benim efsanemdir".
Şehzade Bayezid'in "Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni" nakaratlı murabbası: divanın murabbaları arasında sevinçle söylenmiş tek şiir ve bir kavuşmanın şükrü.
Münîrî'nin "-ı ‘īd" redifli bayram gazeli: kurban olmaya hazır âşık, vuslatsız geçen hasta bayram, tövbe bozdurmayı buyuran bayram ve kan ile yakılan kına.
Mihrî Hatun'un Mânî'nin bile çizemeyeceği bir güzelliği anlattığı ve kırık bir gönlü ziyaret etmeyi hac sevabına denk tuttuğu beş beyitlik gazeli.
Zülfe takılan çene kuyusuna düşer, gazel okumak Nigârî'ye düşer; son beyitte ise kaplan huylu Moskof ile erkekçe savaşmak Dağıstan aslanına düşer.
Cûdî'nin Hz. İbrahim'in yolunu anlatan manzumesi: batan yıldız, ay ve güneş, "Ben en yüceyim" diyen Firavun ile Nemrut, putların önündeki Âzer ve aklın tanıklık ettiği tevhit.
Münîrî'nin mecmualara da giren gazeli: "âmennâ"nın medli elifi gibi boy ve kaş, çene kuyusundan güneşi gözetleyen gönül, keçeli derviş ve nazara karşı üzerlik.
Mihrî Hatun'un aşkı zararlı bir alışverişe, âşığı da sevgilinin zülfünden gerilmiş ipte yürüyen bir cambaza benzettiği, sofuyu iğneleyen gazeli.
On bir beytin dokuzunda şair "dedim" diye sorar; yerin ve göğün kaçındığı emaneti âşıklar yüklenir, sevgili apaçık ama gözden gizlidir ve vaiz anıranlardan sayılır.
"Görmemek müşkil seni görmek daḫi āsān degül" mısraını taşıyan gazel: can ile canan, suya dönmüş kanlı temrenler, ayrılık ateşinden küçük cehennem ve feleğin ağzındaki hilal parmak.
Cûdî'nin dinlerin ortak kökü üzerine manzumesi: tabiata ve akla nakşedilmiş ilk vahiy, Âl-i İmrân 64'teki ortak söz çağrısı ve dinleri çıkar hâline getiren riya üzerine karamsar bir sonuç.
Münîrî'nin, Ersoy'un matlaını kafiye örneği olarak verdiği gazeli: nazara karşı üzerlik gibi benler, zülf ipinden tırmanan gönül, lal mühürlü ağız ve şeker gibi şiir.
Mihrî Hatun'un Necâtî'nin "beni" redifli gazeline yazdığı nazire; kan içen gözler, inleyen su dolabı ve ölümü kurtuluş diye isteyen bir âşık.
Sabah akşam dolaşan rüzgâr, kendini süsleyen dünya güzeline nazar ehlinin cevabı, Mevlâ'nın gölgesindeki ezel Leylâ'sının divanesi ve hangi denizden çıktığı bilinmeyen inciler.
Her beyit birine "gel" der: gönül Ferhat'ın hizmetine, zahit mürşide, padişah gönül tahtına çağrılır. Son beyitte çağıran ses, kendisine "gel" denmesini bekleyen âşığa dönüşür.
Cûdî'nin Makedonya'daki Karaferye (Veria) kasabasını anlattığı kaside: nazın yatağında uzanan genç kız gibi bir kasaba, yeşil dağlar, şelaleler, Hızır'ın seçtiği yer ve ilham iklimi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.