Rubâ'iyyât bölümü de divan gibi hamdle açılır, ama Arapça: "ni'me'l-mevlâ", her şeyi avucunda tutan en yüce, "hasbî" ve ahiret ile dünyada Allah'a bırakılan iş.
Cûdî'nin Farsça yakarış rubaisi: üç kez tekrarlanan "bârî Hudâ" hitabı, kalpten ve dilden ayrılmayan ad, bugün rahmetle var edilen kulun yarın için rahmet dileği.
Rubailerin ilk Türkçesinde kul düşe kalka kapıya gelir; umudu, bir üfleyişle topraktan Âdem ile Havva'yı var eden kudrete ve günah derdine deva olan lütfa dayanır.
Cûdî'nin Peygamber'e hitap eden rubaisi: Âdem'in oğlu iken Âdem'i doğuran nur, yaratılışın Fâtiha'sının besmelesi ve ceza gününün sonundaki âmin.
Dağda başlayan vahiy, "onun sözü ancak vahiydir" ayeti ve yeryüzünün sabit dağlarını birer minbere çeviren imge: Peygamber'e seslenen Arapça dörtlük, yeri döşeyen Allah'ı anar.
Peygamber'in ruhundaki hayret veren kuvvet, "Kur'an'ı almaya nasıl dayandın?" sorusu ve Arapça "ahsente, bûrikte, bin maşallah" tebriki: vahyin ağırlığı üzerine bir rubai.
"Veccehtu" ile başlayan bir yöneliş, teslim ve salât; güneşin ve dolunayın boy ölçüşemediği bir güzellik. Peygamber'e ikinci Arapça rubainin son mısraı kesinleşmez.
Cûdî'nin Kur'an ile İncil'i karşılaştıran rubaisi: kendini dirilerden sayan Kur'an ve hadis, "İsa diridir" sözüne karşı ne İncil'i ne kendisi meydanda olan bir miras.
Yıldıza tapmayan şair, Yıldız suresini okuyup yere kapanır: Necm suresinin secde ayeti, Arap ileri gelenlerini mest eden i'câz ve sure rubailerinin başlangıcı.
Cûdî'nin Necm suresine ikinci rubaisi: vahiy göğünde yanan bir kandil olan sure, müşriklerin bile secdeye kapandığı i'câz ve müminin saygı alnını yere sürmesi gerektiği sonucu.
Bakara'nın tek bir aşrındaki hikmet on levhaya sığmaz: inişiyle Tevrat'ın yere düştüğü sure ve Musa'nın yere attığı levhalar arasında kurulmuş bir sayı oyunu.
Cûdî'nin Tâhâ suresine yazdığı rubai: yüceliğine hayret edilen sure, "âyet-i kübrâ" sözü ve dinlerken göğe uçan ruh ile yere inen gökler arasında kalan bir hayret.
Tertemiz sahifeler, elçi meleklerin elleri, yalnız temiz ellerin dokunduğu ve şerefli yazıcıların nurla yazdığı kitap: Mushaf'ı öven Arapça rubai Abese ayetlerini yankılar.
Cûdî'nin rubailer arasındaki tek beyti: Yaratan varken halka sığınmanın anlamsızlığı, hâlık ile halk ses yakınlığı ve sığınağı harap olanlara dair kısa bir tecrübe sözü.
İsa'nın mucizesi gözleri açmıştır, Kur'an ise belagatiyle gönül gözünü fetheder: Âl-i İmrân suresine yazılan rubai, i'câz düşüncesini bir göz imgesiyle kurar.
Cûdî'nin Yâsîn suresine yazdığı rubai: gönle ve cana gıda olan nur, "Kur'an'ın kalbi" hadisi ve o kalbin ağırlığını taşıyan Cebrail'in kanadına yöneltilen övgü.
Lâhût âleminden insanlara armağan, Levh-i Mahfuz'un süsü: Kur'an'a seslenen rubaide kitap yere inince yeryüzü göklerin kıskanacağı bir yere dönüşür.
Cûdî'nin Türkçe ve Arapça mısralardan kurulan tek beyti: iman ile keşfedilen ön ve ard, Allah'a yönelip O'ndan başkasına sırt çeviren bir tevbe ve teslimiyet sözü.
Namazda Hakk'a yönelip halka sırt çeviren saflar kalbe taşınır: içte de Allah'a dönük topluluklar, geride kalan yabancıların safları ve cemaate benzetilen bir gönül.
Cûdî'nin ölümün eşitleyiciliği üzerine Arapça rubaisi: hükümdarlar, peygamberler, Hakk'a tapanlar ve Ye'ûk ile Yeğûs'a tapanlar; zamanın yün gibi didip yere serptiği bütün bir insanlık.
Zamanın kucağına düşen de kucağından düşen de ağlar: dünyaya selam ile veda aynı gözyaşında birleşir; rubaiye göre bu dünyada gelen de giden de ağlar.
Cûdî'nin insanın üç yetisi üzerine rubaisi: iyiliği isteyen ruh, doğruyu arayan akıl, güzele bakan his ve ruh ile akıl olmadan güzeli bile göremeyen göz.
Coşkun ilhamlı bülbül, açmayan fütûh gülü, gözyaşları saçılan ibret geçidi ve yaralı gönle yâr olması istenen ruh: her mısraı "ağla" diye biten bir yas rubaisi.
Cûdî'nin "sandığımız" redifli rubaisi: gam kaynağı olan gönül, ibret bakışına ağlayan gül ve mahiyeti düşünülünce kanlı su çeken gül ile şarap.
İnsan dünyaya eli ayağı bağlı, aklı ve dili olmadan gelir; Allah ona akıl, ayak ve dil verir, o ise ölümün kapısına yine eli boş varır. Farsça rubailerin ilki.
Cûdî'nin zaman üzerine Farsça rubaisi: dünya bahçesinin ağaçları üzerinde gidip gelen testere, iki dişi gece ve gündüz olan ömür testeresi ve ağır uykudaki efendi.
İskender'in uzun kılıcı kısa ömrünü uzatmamıştır; dünyanın huzuru Hicaz'dan gelir, barış uzun tedbirle kurulur. "Dırâz" kelimesini üç kez kafiye yapan Farsça bir hikmet.
Cûdî'nin gurur üzerine Farsça rubaisi: gurur yerinde bulanık şarap, aydınlanmayan şişe ve kendini bilen kör karşısında kendini göremeyen gururlu gözün körlüğü.
Ta'ayyün meclisinde kurulan her bağ ayrılığa çıkar; dünya bir alışveriş yeridir ve sonunda kâr eden yoktur. Farsça rubai bütün ticareti "teğâbün", karşılıklı aldanış sayar.
"Bâş", ol, emriyle biten Farsça bir öğüt dizisi: dünya işleri içinde kenarda durmak, şakacının sözünden uzak kalmak, ümit dizginini bırakmamak ve Allah korkusunu yoldaş edinmek.
Nûr ayetini Farsçaya taşıyan dörtlük: göklerin ve yerin nuru, aradaki her şeyin de o nur oluşu ve kendimizi görüp Allah'ı görmeyişimize dair cevapsız bırakılan soru.
İlahî terazi imgesi: oluşun ruhunu bulan ezelî hükümler, her ruhun kendi belirlenme üslubu ve tarttığı her şeye güzellik ve denge veren kusursuz meşiyyet terazisi.
Ehl-i Sünnet inancı dört mısrada: sonradan olan arazlar ve maddeler, onları var eden Yaratan, kudrete imkânsız olmayan iş ve adîm kelimesiyle kurulan cinas.
Şah damarından yakın olanın cehaletle uzak sanılışı; gönülde olduğunu bilmek ve bu bilginin görmeye dönüşmemesi üzerine Farsça bir dörtlük ve kısa bir soru.
Vücûdiyye inancının özeti: taşan varlık feyzi, boya göre biçilmiş kabiliyet elbisesi ve "îcâd"ı yokluğun yok edilmesi olarak tanımlayan ince bir formül.
Kişisel bir itiraf: verilen en güzel ses ve ün, şaşkın ve suskun geçen bir ömür ve bu kubbede kalan seslerden küçücük bir sesçik bırakma dileği.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.