Cûdî'nin bir genç kızın süslerinden yola çıkan kıt'ası: ışık giyinmiş taç, altın perçem, elmas değil donmuş bakış nuru olan parıltı ve ezelden hurilerle tanışık bir ruh.
Cûdî'nin görünüş ile öz üzerine kıt'ası: uzaktan güzel, yakından hoş görünen ama tamamen açılınca içinden ısırgan çıkan bir çiçek ve sözdeki acı anlam.
Cûdî'nin "Allâhu Ekber" redifli "Namâz" gazeli: tekbir, kıyam, rükû, secde ve oturuşa yüklenen tasavvufi anlamlar, eğilen gökler, fena ve beka, ödenen borç olarak namaz.
Cûdî'nin ömrü ve ölümü kimya ve dilbilgisi terimleriyle anlatan gazeli: çözülen bileşik, sirkeye dönen şarap, illetli harf olan insan ve kınını atıp sıyrılan ruh kılıcı.
Cûdî'nin şaka karışık gazeli: tatlı sohbetten sonra rüyada bal denizine dalan şair, bal dudaklı yalancı sevgili, karanlık mağara ve rüyada dize getirilen dikbaşlı talih.
Cûdî'nin ipek böceği ile örümceğin tartışmasını anlatan fabl mesnevisi: Öklid'in hocası olduğunu söyleyen örümcek, Sevr mağarası, evlerin en zayıfı ayeti ve cennet ehlinin ipek giysisi.
Cûdî'nin arıları bir medeniyet örneği olarak öven manzumesi: kanatları tambur olan şair arılar, İngiliz kraliçesi olan kral, düzenli kovan şehri, Nahl suresi ve balı çalan insan.
Cûdî'nin "Şatahât" başlıklı vecd gazeli: bir zerreyi bile yabancı saymayan şair, tuzağı olan gökler, pervanesi olan yıldızlar, kadehi olan güneş ve "ne görürsen benim efsanemdir".
Cûdî'nin Hz. İbrahim'in yolunu anlatan manzumesi: batan yıldız, ay ve güneş, "Ben en yüceyim" diyen Firavun ile Nemrut, putların önündeki Âzer ve aklın tanıklık ettiği tevhit.
Cûdî'nin dinlerin ortak kökü üzerine manzumesi: tabiata ve akla nakşedilmiş ilk vahiy, Âl-i İmrân 64'teki ortak söz çağrısı ve dinleri çıkar hâline getiren riya üzerine karamsar bir sonuç.
Cûdî'nin Makedonya'daki Karaferye (Veria) kasabasını anlattığı kaside: nazın yatağında uzanan genç kız gibi bir kasaba, yeşil dağlar, şelaleler, Hızır'ın seçtiği yer ve ilham iklimi.
Tevrat'a yönelik polemik kaside "Tevârî-i Tevrât" tarihî bir belge olarak: hurafe eleştirisi, kelâmdaki tahrif tartışması, yaratılışın altı günü ve dayanaksız önyargılar.
Cûdî'nin Ebu'l-Alâ el-Maarrî'nin bir şiirine eklediği Arapça beyit ve bütünün Türkçe tercümesi: "Ya aklı var da dini yok, ya dini var da aklı yok" ve buna eklenen üçüncü sınıf.
Cûdî'nin 1904-1905 Rus-Japon Savaşı üzerine manzumesi: mağaradan topa uzanan silah tarihi, savaşın bedeli, Kore'yi çengelle çekmek isteyen Rus amiral ve kof çıkan Moskof hicvi.
Cûdî'nin Nâilî-i Cedîd'in bir gazelini tahmisi: küpedeki elmaslar, kulak memesinde ezel sabahı, Leylâ ile Züleyha'dan üstün sevgili ve sevgilisiz içilen Cem kadehinin safasızlığı.
Cûdî'nin Nâilî'nin gazeline nazire gazeli: dördün ay gibi küpe, hilalin ucundan sarkan Zühre, omuz rahlesinde kudretin mushafı olan yüz ve dalgalı saçta coşan kara sevdalar.
Cûdî'nin güzellerin türleri üzerine gazeli: ceylan gibi bakış ve ürküten gamze, güneşe gece perdesi gibi saç, çiçek demeti beden ve Kays ile Ferhat'ın farklı güzelleri.
Cûdî'nin "diñler" redifli gazeli: Elest şevkinin tercümanı olan şiir, sarhoş olan melek, ayrılığa düşenlere okunan birlik ezanı ve her yaştan insanın dinlediği aşkın iffet şarkısı.
Cûdî'nin edebiyat ile hayat arasındaki uyumsuzluk üzerine kıt'ası: yiyip içmeyen hayalî insanlar yaratan yazarlar, melek gibi kahramanlar ve dışarıdaki kötü huylu, kötü yüzlü suretler.
Cûdî'nin münacatı: Allah'ın ilminde gizli kalmak isteyen kul, ağaran sakalın perdesi, amel yerine rahmete bağlanan umut ve ölmeden önce uyandırılmak isteyen gönül.
Cûdî'nin bülbül ile gül üzerine bahar gazeli: gülün ağzına uzanan baharın gagası, gülün sessiz gülüşünü sese çeviren bülbül, dikenlikte bulunan safa ve tarak gibi açan seher yeli.
Cûdî'nin evlat ve nesil üzerine şüpheci kıt'ası: zamanın belası için yetiştirilen çocuklar, sevgiden değil tabiatın zorlamasından doğan nesil, şahitli nikâh ve kabileler arası güç yarışı.
Cûdî'nin gençlere yönelik açık sözlü öğüt kıt'ası: değeri bilinmeyen tohumu yere eken çocuklar, nişan almadan boşalan tüfek benzetmesi ve bir muallimin dönemin sağlık anlayışıyla uyarısı.
Cûdî'nin Selanik'ten görünen Olimpos dağına yazdığı sabah manzumesi: karlı zirvede güneşin kızıllığı, suya dalan ak saçlı ihtiyar, efsanelerin dağı ve doğuşunun jeolojik hikâyesi.
Cûdî'nin Olimpos dizisinden gün batımı manzumesi: yaldızlı bulutlarda görülen adalar, mezar taşları, aslanlar, timsahlar, şah sofrası, balo ve vaaz kürsüsü ve hiç tekrarlanmayan akşam.
Cûdî'nin Olimpos dizisinden gün batımının kızıllığını anlatan manzumesi: dağın ardına çekilen huysuz at gibi güneş, kan tufanı, ufukta yangın ve kırmızı çuhalı salona dönen körfez.
Cûdî'nin Olimpos dizisinden ay ışığı manzumesi: Kays'ın bahtını ağartan gece Leylâ'sı, gümüş tarak ve sapsız balta gibi ay, Hortaç'tan Olimpos'a ışık yolu ve süt kardeş deniz ile hava.
Cûdî'nin ay ışığı manzumesine zeyl olarak eklediği gazel: gücenmiş bir güzel olan ay, göğün yüzüne atılan tarak, kâkül altında seher gibi alın ve dört beyti ezberleyen bülbül.
Cûdî'nin bir kadının yürüyüşü üzerine gazeli: endamında başka olan hareket, hayat suyunun fıskiyesi gibi boy, güz görmüş ihtiyarın akşamında gülen bahar sabahı ve çarşaflı bir yürüyüş.
Cûdî'nin medrese yıllarını anlatan otobiyografik kasidesi "Dakk-ı Müdik": ders kitaplarıyla kelime oyunları, eski hikmet ve kelâm eleştirisi, İslam âlimlerine övgü ve liyakatsizliğe sitem.
Cûdî'nin 1904 Dogger Bank olayı üzerine Rusya'ya seslenen kıt'ası: Karadeniz'e sığmayan kibir, Osmanlı'ya burun şişiren Rusya ve şimdi İngiltere'ye "aman" demek zorunda kalan bir güç.
Cûdî'nin çocukların gözünden ramazanı anlatan manzumesi: kandil asılan minareler, mahya, ramazan pidesi, seyyar satıcılar, Karagöz ile Hacivat, sahur davulu ve evde ağlayan bir anne.
Cûdî'nin yetişkin erkeklerin orucunu anlatan hiciv gazeli: gündüz melek olduğunu sanan oruçlu, öğle vakti açlık ejderhası, saate bakılan ikindiler, baklava hazretleri ve süse meyleden insan.
Cûdî'nin şarkıcılar üzerine gazeli: güzel sesleriyle şiiri kemiren hânendeler, ikinci cahil sayılan şarkıcı, bir kişide pek az toplanan iki nimet ve ölçüyle kurulan dünya sofrası.
Cûdî'nin kar yağışını anlatan iç kafiyeli manzumesi: ayın tozu, tıraş olan feleğin kılları, kışın çiçeği, muhallebiye dönen yer, aya ortak olan yerküre ve açılmış sayfalar gibi düşen kar.
Cûdî'nin Rahmân suresinin "Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlarsınız" ayetini nakarat yapan Arapça manzumesi: beden ve ruh, kayadaki kurdun rızkı ve mahlası Cûdî'ye yağan cömertlik.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.