"Benem" tekrarıyla açılan gazel: pervane ve susuz yanan âşık, Leylâ'nın devesi ve kervan çanı, benlik perdesi, hazır bir meclis ve göğüs sayfasına işlenen nakış.
Nisabı aşan güzellik zekât vermelidir; Nigârî kendini fakirlik üstüne fakirlik, sevgiliyi nisap üstüne nisap sayar ve borçlunun sevgili olduğunu söyler.
Hekime "zahmet çekme" diyen gazel: sevda derdinin dermanı olan ölüm, hâlini soran belalar ve sormayan sevgili, rakibe aşk bedduası, eğri gidişli felek.
Kapıdan kovulan ağyara ahtan şimşekler atılır, ciğer şaraba kebap olur ve övgüsünü bir şehnâme gibi bölüm bölüm yazan şair, sevgiliden saray şairi gibi câize ister.
"Ey tabîb" redifli gazel: hekime anlatılan aşk derdi, yarılan göğüste toplanan can ve kan, Lokman'ın bile çare bulamadığı hastalık ve tek derman olan la'l dudak.
Gençlik bitmiştir ama himmet atı sevda meydanında hâlâ koşar; şarapsız sarhoşluğu anlatan gazel, sofuyu uyku sarhoşu, kendi sarhoşluğunu uyanıklık sayar.
"Ey bana benden karîb" hitabıyla duaya dönen gazel: şah damarından yakın olan, kendi ayağıyla gelen şarap, Azerbaycan Türkçesi biçimleri, bülbül ve pervane.
Kafiyeler "-ağlar" sesinde birleşir ve çoğu iki anlamlıdır: dağ ve yara, ağlamak ve tuzak ağı, bıçak ağzı ve karga; "çekilüp" redifi Türkçenin deyimleriyle oynar.
Sevgilinin tekliğini söyleyecek cüretli âşığı arayan gazel: lezzeti feryadında olan bülbül, can denizinden nasip, "âh ey tabîb" ve yakında açılacak perde.
Kerbelâ susuzları aşkına dolaşan kadehi isteyen gazel: şarap üstüne şarap ve kebap üstüne kebap, kadehsiz arınmayan kalp, rindin kötü adı ve aşk şehidine verilen cevap.
"İtdim taleb" redifli arayış gazeli: yanan can, yele verilen ev, yağmaya bırakılan varlık, terk ü tecrid, mağara ve çöl; sonu "ayıldım" mı "ağladım" mı belli olmayan bir yolculuk.
Vaize "ey kitapsız" diyen gazel: âşıkların mushafı, görme bahçesi, Mesih meşrepli tecerrüt, bağlılık kadehini reddeden rint, Elburz meskeni ve rebapsız zevk.
Nigârî'nin mahlasını "sana can verdim" diye açıkladığı gazel: Hüsameddin'in aktardığı "Dûzahu'l-‘uşşâk" beytinin tamamı, iki denizin buluştuğu yer ve Çalap kelimesi.
Dudaksız ve kadehsiz içilen sevgi badesini anlatan gazel: azalara işleyen sarhoşluk, ihlastan açılan bin kapı, cezbe ve titreme, sevgilinin köpeklerinin dostunu öpen âşık.
"Ahrâriyem" diyen on bir beyitlik gazel: Ubeydullah Ahrâr ve Muhammed Ma‘sûm'a işaret olabilecek silsile, "yâ Rab"a "lebbeyk" cevabı, anasız babasız çocuk ve "men" tekrarı.
Yüzün mushafını tabiatının aynasından kitaba geçiren şairin gazeli: söz şerbeti olan dudak, âlemi yıkabilecek bakış, vefa olan cefa ve cevap zahmeti çekmesin diye susan âşık.
Peçesiz gezen üzüm kızıyla biten gazel: aşkla yananlara azap olmaması, ağzı kuru zahidin suya yazılan vesvesesi, sâkînin başına ve kadehine dolanan âşık.
Sevgiliyi hüzün kulübesine çağıran gazel: Yakup'un hüzünler evi, nabzına dokunan eli yakacak dert, "kanına girmek" deyimi, sarhoş bülbül ve yakındaki yakınlık devleti.
Ceylan sütüyle büyüyüp nefesinden misk saçan şairin gazeli: meclise yayılan ciğer kebabı kokusu, gül suyu kokan şarap, perde açan şiir ve yıkılan akıl meyhanesi.
Attâr'ın Hüdhüd'ünü anan gazel: Mantıku't-tayr ve Simurg yolu, konuşan papağan ve anlamayan karga, kitapsız ders veren bülbül, vaizlere sert bir benzetme ve iki neşir farkı.
"Yâ Rab" redifli on bir beyitlik münacat: ya sevgili ya ölüm, azat fermanı isteyen kul, Kâbe'ye gönderilen can, divanı için dua eden şair ve minnetsiz rızık dileği.
Be harfini kapatan sâkî rubaisi: te harfinin "-ât" sesini önceden duyuran kafiye, hayretle mat olan âşık, âb-ı hayat ve işe yaramayan Fırat suyu.
Sâkîden "zat badesi" isteyen rubai: dudak suyunun gölgesinden gelen hayat, bakışın iltifatından gelen kurtuluş ve be harfini kapatan rubai çiftinin ikincisi.
Te harfli gazelleri açan naat: Peygamber'i vasfeden Mushaf, İncil, Zebur ve Tevrat, mucize olarak Kur'an, zerreleri aydınlatan güneş, şiirin cevheri ve berat olan söz.
Meyhane pirine hizmet eden gönle övgü: şahlıktan yüce kulluk rütbesi, yarının gamını Allah'a havale, iyi ya da kötü bir ad edinme öğüdü, dolaşan kadeh ve hoş vakit.
Zahidi meyhaneye davet eden gazel: meyhaneden verilen salâ, dönen daire, rüyetsiz bir cennetin zindan oluşu, astronomi âliminin derslikte bulamadığı hikmet ve "illet" kelimesi.
Neşirde matla beyti eksik kalmış dört beyitlik gazel: sevgilinin miraç yerine kılavuzsuz ulaşılamaz, perdeli gonca, gözün kadehindeki şarap ve bin cana değen ayak öpüşü.
Amel, kurtuluş ve sevap kelimelerini meyhaneye taşıyan gazel: rintçe amel, göğüsteki Lât ile Menât, temkin meyhanesi, sebat badesi ve kadehe bağışlanan can.
"Rum'da oyalanma, Bağdat toprağına yönel" diyen gazel: Hâlid-i Bağdâdî ve Fuzûlî'nin şehri, meyhanede irşat, bir ad edinme öğüdü ve uyanıklık ile zulüm arasında cinas.
"Elbet" redifli umut gazeli: gelecek olan gül renkli atlı, müjde getiren taçlı kuş hüdhüd, Yusuf suresinin öğrettiği sabır, saba rüzgârı ve elinde avla dönecek ikbal avcısı.
Tabiatına "kalemi al, sırları şiirle bildir" diyen gazel: eş‘âr ile iş‘âr arasındaki bağ, salınan keklik, şekerle susan papağan, inciye dönen gözyaşı ve Habib hürmetine dua.
"Ey dost" redifli yakarış: akıl cefası yerine çöl avareliği, "canımızı al ama yüzünü gizleme" ayrımı, yarım bir bakış dileği ve Yunus Emre'den bilinen Dost hitabı.
Şiirinin Şiraz ehlince beğenilmesini dileyen gazel: Hâfız ile Sa'dî'nin şehri, "naz edeceksen bari biraz et" pazarlığı, deliler arasında seçkinlik ve hazırlanan meclis.
Susuzluk ve su imgeleriyle kurulan "ey dost" redifli gazel: bal suyu, pınar başı ve can bağışlayan damla, en büyük nimet olarak yüzün açılması ve inci saçan şair.
"-lığıma rahm it" kalıbıyla kurulan yakarış: çılgın, yalnız, yersiz ve rüsvay âşık, yaşlı bir lala, pervane ve son beyitte geri dönen ilk mısra.
Zülfle geçen geceyi Kadir gecesine benzeten gazel: yeni bir berat, kâkülden misk alan seher yeli, güzelliğin sadakası, tecelli ve sonunda yüz açan ayna.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.