Redif "var" der, ama gönlün elemden başka bir şeyi yoktur: hüzünle yıkılmış Yakub haremi, Yusuf güzelliğinin verem gibi erittiği bağır ve ihsan sayılan ciğer yarası.
Her beyit "eylemedim dir" ile biter, konuşan değişir: pişman gönül, günah işlemediğini söyleyen nefis, harap etmediğini söyleyen sevgili ve dergâha yakınlık bulmayan can.
Nigârî dünyayı iki kapılı bir hana benzetir, zahidin fareli hücresine karşı ceylanlı ve "Yâ Hû" sesli bir deliler yurdu kurar ve gazeli Yûsuf'a dayanan bir mahlasla bağlar.
Kimi gün meyhanede, kimi gün tekkede oturan bir Nakşibendî şeyhi, aklı bozan meyhane pirini över ve sevgilinin yüzüne bu dünyada bakabilmeyi asıl hüner sayar.
Karadağ'dan gelen kırmızı başlı lale, Sîmurg'a uçan gönül Hüdhüd'ü ve "Mîr Nigârî idi, Karabağlıdır" diye biten bir mahlas: şair memleketini adının yanına koyar.
Bezm-i elestte içilen ezel şarabıyla açılan gazel, makam kelimesinin üç anlamında oynar ve aşk delilerini Mecnun'un değil Ehl-i Beyt sevgisinin çölünde toplar.
Ceylanların ve perilerin uğradığı misk kokulu bir konak, gece zülüf ve sabah dudak şarabı ve bilgisi yalnız "nazarî" kalan, nazar ehline karışan bir vaiz.
Gayb meyhanesinden perdesiz gelen sevgilinin görünmeyen ağzı için En'âm suresinden bir ayet okunur; gazel, vaize hizmet etmesi öğütlenen mahalle köpeğiyle kapanır.
"Akçe makçe", "vâ‘iz ü mâ‘iz" gibi konuşma diline yakın ikilemelerle cer toplayan vaizi alaya alan bir gazel; şair seyyid atası Ağa Bâlî'yi de anar.
İki kez arıtılmış "kand-i mükerrer" gibi tekrar tekrar anılan dudak, Tûr'da bir zerre ışık isteyen gönül Mûsâ'sı ve kadehimi kırarsan kırılırsın diye vaize kısa bir uyarı.
Sevgilinin yanağı ezberlenen bir Mushaf, adı ism-i a‘zam, ayağının toprağı simyanın kızıl kükürdüdür; vaiz ise zümrüt kadehi görünce kör olacak bir yılandır.
Bir hamlede bin Hayber fetheden önder, zülfün zinciriyle Mîr Hayder silsilesi arasında kurulan bağ ve şairin tatlı kalemli yaradılışına hücum eden ilâhî sırlar.
Sitede tek başına yayımlanmış bir beytin bütün gazeli: neşirdeki "hergiz" okuması beytin öznesini gönle çevirir, Mecnun Leylâ'sını bulur ve melâmet bir şaraba dönüşür.
Vaize cenneti bırakıp meyhaneyi kendine alan âşık, misk ile miskin arasında kurulan oyun ve sırrını saklamayan her âşığı bir Hallâc sayan sert bir hüküm.
Meclise gelen cefakâr sevgili Bağdat'a giren Hülâgû'ya benzetilir; ama geliş misk, gâliye ve yasemin kokusuyla haber verilir ve sonunda gelen şairin kendisi olur.
"Bî-hâr", "bî-mâr", "bî-nâr" kafiyeleri birer atasözü gibi kurulur: dikensiz gül bahçesi, yılansız hazine olmaz; gönül ise put evinde can verip tersâlığa yönelir.
"Bilmezler" redifi iki topluluğu ayırır: gizli hazineyi bilmeyen fakih ve zahitler ile âyin, mezhep ve ar bilmeyen aşk sarhoşları; şair kendini Mecnun'un yanına koyar.
Gönül sürahinin kulkul sesiyle, zülfün teliyle ve konaklarla oynar; Gazneli Mahmûd'un kölesi Ayâz'la oynadığı aşk âleminde sultan bile bir oyuncağa döner.
Her beyti "Âbâd olsun" duasıyla açılan gazel, Karabağ'da sevgilinin kara kaşına kurban olunan ve nûrun ‘alâ nûr görülen yeri gurbetten anar.
Kâkül gibi kıvrım kıvrım gazeller, vaiz olmayan şair ve "baht-ı hümâyûn"dan sonra gelen bir itiraf: mahlastan sonraki beyit bütün övünmeyi ilâhî lütfa bırakır.
Sevgilinin kaş oynattığı, göz süzdüğü yerler Hâfız'ın Musallâ gül gezintisini kıskandırır; mahlasın içindeki "nigâr" resmi gönle kalemsiz ve levhasız yazar.
"İle oynar" redifine ikinci dönüş: gönül aktar dükkânındaki tarçın ve kakule gibi kâkülle oynar, zülfün teli haber getirir, gül ile bülbül sırayla oynaşır.
Aynı yerleri ateş olarak anan ikiz gazel: andıkça ciğer kebap olur, Çin çölü utanır, en acı hatıra da sevgilinin elini Mîr Nigârî'nin elinden çektiği yerdir.
Rintler meclisine gelen sofu yüz kadehle kanmayan şairi görür; Tebbet ile İhlâs surelerinin sırası bir nükteye döner ve kürsüden inen vaize bir parça yem ikram edilir.
Mesnevî vezniyle yazılmış bir naat: erganun ledün denizinin Hızır'ı, ney hikmet neyidir; tecrit tacı babadan kalır ve bütün şiir tek bir bakıştan doğar.
"Her Ahmed'e bir Ebû Cehil" sözüyle açılan kısa mısralı gazel, yem yiyen vaizi ve riyakâr zahidi hedef alır, sırları bir sefinede yadigâr bırakmak ister.
Altı beyitlik gazel kebap ile şarapla açılır, ama içki gözün göremediği kadehsiz bir şaraptır; harâbâtta harap âşıklar ve sultan kapısı ile tekke arasında bir dergâh.
Yol gösterici Ebû Bekir ile Hayber fatihi Ali'yi yan yana anan hece ölçülü gazel, Nigârî'nin Râfızîlik suçlamasına karşı tutumunu tartışma havası taşımadan dile getirir.
Şair kendi divanını bir aşk ayeti, sevda Mushaf'ı sayar; kaş mihrap, boy minber olur, zahide "eşekten aşağı" denir ve hece ölçülü gazel bir naatla biter.
Âye, pîrâye, mâye, sermâye, dâye ve sâye aynı sesle birleşir; aşk çocuğunun dadısı olan şairin taçsız başının üstünde selvi boylunun gölgesi durur.
Hece ölçülü bu gazelde şarap asmanın kızıdır, mihr hem güneş hem sevgidir; seyyid şair melih sözünü ve aşırı sevgisini Hayrü'l-beşer'den kalan bir miras sayar.
Saç teli çalgı teline döner, gözyaşı koğuculuk eder, aşk dersine geceden başlanır; mahlastan sonraki beyitte Hâfız-ı Şîrâzî şairin şiir çocuğuna dadılık eder.
"Var" redifi bir servet dökümü gibi yaraları ve şekeri sayar; şair kendisini sorgulayan hocaya Allah'ı ispattaki hünerini hatırlatır ve Hâfız'ı kendine ölçü alır.
Bitmiş bir alışkanlığı anlatan geçmiş zaman redifiyle kurulmuş bir hasret şiiri: sevgili yarım gülümseme ve yarım bakışla hâl sorardı, şimdi şair o zamana ne oldu diye sorar.
Şairin tabiatı bir şiir çocuğuna gebedir; karanlık gecede ateşi gören Mûsâ'nın kıssası tersine döner ve benliğini bırakıp "Erinî" diyen âşığa sevgili görünür.
"Ağlar" redifi gözü, çalgıcıyı ve yolunu kaybetmiş kervanın kervancısını ağlatır; sevgili kin güden Rüstem'dir ve mahlastan sonraki beyitte Kerbelâ ateşi yükselir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.