Aşka yeterince heveslenmiş gönül, kara kâkül sevdasının sonu, yumuşak bir gözyaşıyla temizlenen geçmiş ve bütüne hüküm veren güzel son: gönle bir tövbe öğüdü.
Fatih'in 886'da Anadolu'ya geçtiği ve Rebiülevvel'in dördüncü perşembe günü Maldepe çayırında ikindi vakti vefat ettiğini anlatan bâbda can güneşinin batışı üzerine üç beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: yaya yürüyen sevgiliyi tek ayak üstünde bekleyen servi, gözyaşı incilerinden gerdanlık, "sāde" kelimesinin cinası ve zahidin küçümsediği güzellik.
Mihrî Hatun'un "-ile" sesine bağlanan gazeli; tuzağa düşen gönül kuşunu, ney gibi delinen ciğeri ve güzellerin cevriyle yoğrulmuş bir yaratılışı anlatır.
Renkli bir eve sevinen çocuk gibi âşığın kanına sevinen sevgili: "hoş" kelimesiyle kurulan göz kafiyesi, ciğerden sadak, sırmalı mum ve Kâsım Paşa'nın zeminine bir nazire.
Baharı dört mevsimin en şereflisi sayan sâkî rubaisi: işret vakti, meyhanenin nisar gibi saçılması, şarap ve sevgiliyle süslenen mevsim ve neşirde başlıksız kalan dörtlük.
Kulak ile ses, göz ile ışık, burun ile koku, nimeti nimetle değerli kılan Allah ve gıdadan önce yaratılan iştah: yaratılıştaki uyum üzerine bir kıt'a.
Fatih öldüğünde oğullarından Bayezid'in "taht-ı Ertana", Cem'in "taht-ı Yunan" hâkimi olduğu, Keklik Mustafa'nın haberi Bayezid'e götürdüğü bâbda Âşıkî mahlaslı altı beyit.
Münîrî'nin "ġonca" redifli Farsça gazeli: sevgilinin dudağından iz taşıyan, sırrı için ağzını mühürleyen, içindekini saçı yapan ve ciğer kanıyla açılan gonca.
Mihrî Hatun'un "unutma" redifli gazeli; âşık sevgiliden yırtılan yakayı, yıkılmış gönlü ve verilen sözü unutmamasını, sonunda Mihrî'yi anmasını ister.
Redifteki "varmış" her beyte bir keşfin şaşkınlığını katar; yaşlı âşık bahtının genç olduğunu anlar, kıl ucu kadar ağzı bulur ve uzun zülfü uzun bir ömre yorar.
Re bölümünü açan şiir savunması: "şiirin bir kısmı hikmettir" hadisi, Allah'ın sır hazinesi olan şair gönülleri, Kâbe'ye taş atan ve yardıma yetişen hayrü'l-beşer.
Sevilmediği için ağlayan güzel gözlü bir kıza yazılmış güfte: "ağlasın" redifiyle ağlaması gerekenleri sayan teselli ve gözyaşıyla ağırlaşmış mahmur nergis göz.
Karaman sefihlerinin kışkırtmasıyla Cem Sultan'ın Bursa'ya gelip padişahlık ilan ettiği, yalancı müneccimlerin onu padişah sandığı bâbda takdirin yazdığına boyun eğmek üzerine dört beyit.
Münîrî'nin "müje" redifli Farsça gazeli: âşığın kirpikleri ateşten mil, cennet süpürgesi, gül dikeni ve göz kuşunun kanadı olur; ağlayan göz her beyitte yeni bir imgeye döner.
Mihrî Hatun'un "üstine" redifli gazeli; mum ve pervane imgesiyle çerçevelenir, arada kadı, müftü, müderris ve zahidi güzellik karşısında alaya alır.
Bu gazelde kafiyeleri neredeyse hep Türkçe kelimeler taşır: diş, kiriş, kamış, kış. Gonca çiyden dişlerle diş biler, şeker hırsızının parmağına da kamış sokulur.
Hüsameddin'in aktardığı "Felek ser-geşte-i zülf-i mutarrâ" matlaının tamamı olan naat: Yusuf'u av eden güzellik, tuğra meşk eden rint ve teberrâ ile tevellâ terimleri.
"Sakın" redifli siyasi bir kıt'a: başka milletlere güvenilmemesi ve ahitle güven vaat edilse bile silah teslim edilmemesi uyarısı, dönemin polemik diliyle.
Cem'in Mekke dönüşü Karamanoğlu Kasım Beg'le Ankara'ya yürüdüğü, Cem'e kaçan hain sancakbeyini Amasya askerinin Ankara yöresinde öldürdüğü ve Cem'in denize açıldığı bâbda iki beyit.
Münîrî'nin yalnız Viyana nüshasında bulunan "ez-müje" redifli Farsça gazeli: dolap gibi akan kanlı yaş, sarı yüze kakılan la'ller, kasap çengeli kirpikler ve uykusuzluk.
Mihrî Hatun'un Necâtî'ye nazire olan "ile" redifli gazeli; son beyitte kendini dilenciye, Necâtî'yi padişaha benzeterek ustasının üstünlüğünü kabul eder.
Câfer Çelebi Arapça "kıssacı kıssacıyı sevmez" atasözünü vaiz ile meclis şarkıcısına uygular; sevgilinin beni mercimeğe yazılmış bir İhlâs sûresine benzer.
Tabiatı bile ölçülü olan şairin gazeli: mevzûn kelimesinin boy ve vezin anlamları, mahzûn içindeki hazine, gizli hazine kudsî hadisi ve saklı inci olarak Nigârî.
Eski bir körüğe benzeyen göğüs, kara katran yerine beyaz süt isteyen hasta ve ilacı yukarı kaledeki sütçü yörükten gelen şair: öksürük için doğaçlama bir kıt'a.
II. Bayezid'in Edirne'de gazaya hazırlandığı, sefer ertelenince Fatih'in Tuna kıyısında yıktığı kaleleri yeniden yaptırdığı bâbda gazilerin ganimeti üzerine üç beyit.
Münîrî'nin "būse" redifli Farsça gazeli: can bağışlayan ama can korkusu veren öpücük, kan bedeli, mushaf gibi öpülen yüz, yeri öpen güneş ve ayak izini öpen gözyaşı.
Mihrî Hatun'un gemi yolculuğu ve gurbet gazeli; gamı denize atıp yelken açmayı anlatır, Mehmet Arslan onu şairin İstanbul'a gitmiş olabileceğine bağlar.
Bütün kafiyeler Arapça ḍād harfiyle biter ve şair kelimelerini bu dar listeden seçer; gül mevsiminin kısalığı bir uyarıya, var denen ağız ile yok denen bel bir tartışmaya döner.
Şarabı reddederek açılıp meyhane sahibi gibi konuşan şair, ihtiyar başla şarap isteyen gönül, harfsiz söz, velilerin kubbeleri ve hesap sormayan teslimiyet.
Akla yatkın ama sebatı sarsamayan sözler, "mü'minim billâh" ve kesin bilginin kaynağı olarak "Allah dedi, Resul dedi" sözü: tabiatçılara karşı bir iman beyanı.
II. Bayezid'in 889'da Kili ve Akkerman'ı aldığını anlatan, eserin S nüshasında 26 Receb 890 tarihli kapanış kaydından hemen önce gelen ve padişaha dua eden Âşıkî mahlaslı beş beyit.
Münîrî'nin kısa kafiyeli Farsça gazeli: ayva gibi sararan ya da güzelleşen yüz, yaranın üstüne basılan dağ, kirişin "zih" sesi ve büyük küçük tanımayan aşk.
Mihrî Hatun'un "içinde" redifli övgü gazeli; sevgilinin boyunu, yanağını ve dudağını över, sonunda aşk defterinde ilk sırada Mihrî'nin yazılmasını ister.
Noktaları yazıdan önce konmuş bir sayfaya benzeyen yanak: hat ve nokta oyunu, "hayır ortadadır" sözü, hattat Yâkut tevriyesi, ırmak ile ırak ve Ahmed Paşa'ya nazire.
Redif "var" der, ama gönlün elemden başka bir şeyi yoktur: hüzünle yıkılmış Yakub haremi, Yusuf güzelliğinin verem gibi erittiği bağır ve ihsan sayılan ciğer yarası.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.