"Cûdî, şiir söyle" diyenler, öyle bir hayal isteyen şair ve dokunduğu her hayalin hakikat şekline girmesi: şairin kendi şiir anlayışını anlatan bir kıt'a.
Eserin sonradan eklenmiş görünen kısmında, Memlûk zulmüyle harap olan Çukurova halkının feryadının II. Bayezid'e ulaştığını anlatan bâbda güneş ve ışık imgesiyle kurulmuş üç beyit.
Münîrî'nin II. Bayezid'e övgüyle biten Farsça gazeli: gözyaşı ordusu, ülkelere sığmayan ayva tüyü, iki dudağın şahitliği ve mahlastan sonra gelen iki övgü beyti.
Mihrî Hatun'un "aşkına" redifli gazeli; Yusuf kıssası, Kâbe yolu ve dergâh imgeleriyle sevgiliye yalvarır, sonunda çabuk öldürülmeyi bile ister.
Her beytin ikinci mısraı herkesin bildiği bir hükmü söyler. Sarraf cevhere düşkündür, hırsız mehtaptan kaçar; kanı galip gelen göze de sevgilinin hünnap dudağı gerekir.
Her beyit "eylemedim dir" ile biter, konuşan değişir: pişman gönül, günah işlemediğini söyleyen nefis, harap etmediğini söyleyen sevgili ve dergâha yakınlık bulmayan can.
Ağlasın denen hazanîler, gülsün denen rebîîler ve her an taze ilahî ayetler olan, anlamlarını bütün yaratılışın açıkladığı bahar insanları.
Bayezid'in kulunun Niğde'den Adana'ya inmesiyle zalimlerin kaçtığı, Külek, Alnakşan, Millen kaleleri ile Tarsus ileri gelenlerinin teslim olduğu ve boyların itaat ettiği bâbda sekiz beyit.
Münîrî'nin "-i mey" redifli Farsça şarap gazeli: kana dönen kadeh, utanan Kevser, yanakta görünen sır, elbisesini rehin bırakan gül ve üzüm perdesindeki şarap kızı.
Mihrî Hatun'un "Allah Allah" redifli gazeli; kısa bir vezinle sevgilinin vefasızlığına ve gönlün vazgeçmezliğine şaşıp kalan bir yakınmayı dile getirir.
Nigârî dünyayı iki kapılı bir hana benzetir, zahidin fareli hücresine karşı ceylanlı ve "Yâ Hû" sesli bir deliler yurdu kurar ve gazeli Yûsuf'a dayanan bir mahlasla bağlar.
Fitilde gül açan mum eve misafir geleceğini haber verir; Câfer Çelebi bu ev inancını bahara bağlar ve "olsa şem‘" redifiyle çiçekleri mumların yerine yakar.
Mantık ve selim aklın gömüldüğü tekke, sade gönüllüleri zehirleyen baba sözü, bileşik cehalet ve "şeyhten ve şeytandan Allah'a sığındım": tekke şeyhine bir hiciv.
Kili ve Akkerman'ın fethinden sonra münafık kâfirlerin Karaboğdanoğlu'nu çağırıp gece merdivenle hisara çıkardığı, gazilerin sabaha dek kırdığı bâbda hilenin sonu üzerine iki beyit.
Münîrî'nin yedi beyitlik Farsça gazeli: sâkîye çağrı, gönle ekilen sevgi tohumu, aya ayna tutan güneş, ayrılıkta ölmemenin utancı ve aşk şehidinin cenaze namazı.
Mihrî Hatun'un merhametsiz sevgiliye yazdığı altı beyitlik gazel; gamla yoldaş olan can, rakibe sunulan şarap, kana kana içilen ciğer kanı ve aşk ateşinde yanan şair.
Kimi gün meyhanede, kimi gün tekkede oturan bir Nakşibendî şeyhi, aklı bozan meyhane pirini över ve sevgilinin yüzüne bu dünyada bakabilmeyi asıl hüner sayar.
Bir bahar sabahı gül, sabah içkisi meclisi için çiçeklerden kandil yakar; gazelde eski Türkçe "-dığınlayın" eki iki kez geçer, ilkbahar da lâleye dağ üstüne bağ verir.
Sabah, akşam ve hayırlı vakit selamları, Fransızca "soir" ve "mon cher" kelimelerini düşündüren sözler ve Arap harfli okunamayan bir mısra: yarım okunabilen bir latife.
Padişahın Ali Beg'e Karaboğdan'a gündüz açıkça girmesini emrettiği ve Ali Beg'in yola çıktığı yerde, onu Hz. Ali, Zülfikar ve Burak imgeleriyle anan beş beyit.
Münîrî'nin "-evī" kafiyeli Farsça gazeli: Mesnevî'nin sözleriyle anlatılan aşk, Musa'nın koru, İsa'nın nefesi, Hüsrev'in tacı ve dünyevî ile uhrevî arasındaki tezat.
Mihrî Hatun'un yasemin kokulu zülfe sitemle açılan gazeli; gam evinde âh ile vâh, Mecnûn gibi dağlara düşen âşık ve ezelde yazılmış kadere sabırla teslim olan şair.
Karadağ'dan gelen kırmızı başlı lale, Sîmurg'a uçan gönül Hüdhüd'ü ve "Mîr Nigârî idi, Karabağlıdır" diye biten bir mahlas: şair memleketini adının yanına koyar.
Sözünden dönecek sevgili korkusu, matlaın sonunda Arapça bir duaya dönüşür. Muhibbî aynı mısraı kullanmıştır; gül ise sırrı çözmek için goncanın içinde halvete girer.
Aslında yok olan göreli varlık, mutlak alanda zalim ve mazlum ayrımının kalkması ve çarpışan dalgalar yüzünden suçlanamayan deniz: izafi varlık üzerine.
Ali Beg'in 890'da Boğdan'a girdiği, Karaboğdanoğlu'nun Lih iline kaçtığı ve Boğdan tahtının yakıldığı bâbda "Bu nasıl bir kâfirdir" sorusunun manzum cevabı olan on beyitlik mesnevi.
Münîrî'nin "-ī" redifli Farsça gazeli: kanla kızaran sarı yüz, mezarından raks ederek kalkan âşık, iksir yerine marifet, gönlün körlüğü ve basiret sahibi sevgili.
Mihrî Hatun'un yalnız noktasız harflerle yazdığı altı beyitlik gazel; farkına varmayan sevgiliye yakınan, ahının dumanı gökleri dolduran âşığın sade ve tekrarlı sesi.
Bezm-i elestte içilen ezel şarabıyla açılan gazel, makam kelimesinin üç anlamında oynar ve aşk delilerini Mecnun'un değil Ehl-i Beyt sevgisinin çölünde toplar.
Âşık ayva tüyünü yanakta boğulacak bir orduya benzetir, sevgili "Burada Musa yok" diye cevap verir; "yok" redifi ayı hilalsiz, bahçeyi tavussuz bırakır.
Vacip varlığın denizi, sonradan olan çarpışan dalgalar, denizi şerh eden bitişik dalgalar ve "O yaptığından sorulmaz" ayeti: deniz benzetmesinin açıklaması.
II. Bayezid'in eserlerini sayan ve Amasya'da bir medrese ile imaret, Osmancık'ta Kızılırmak köprüsü yaptırdığını kaydeden bâbda, padişahı cihanın halifesi olarak öven beş beyit.
Münîrî'nin divandaki son Farsça gazeli: yolculuğa çıkmış ve kimsenin misafiri olmayan sevgili, cihanı tutan hikâye ve hüzünler kulübesini aydınlatan mum.
Mihrî Hatun'un baştan sona hac kavramlarıyla örülmüş gazeli; Kâbe yüzlü sevgili, tavaf edilen mahalle, ihram olan aşk elbisesi ve dudağın zemzemiyle kurulan yedi beyit.
Ceylanların ve perilerin uğradığı misk kokulu bir konak, gece zülüf ve sabah dudak şarabı ve bilgisi yalnız "nazarî" kalan, nazar ehline karışan bir vaiz.
Ayrılık bu gazelde her beyitte bir iş görür: boyu yaya çevirir, bedeni mektuba sarılacak sarı bir ipe döndürür ve "sensiz ölürüm" sözünü yalana çıkarır.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.