Cûdî'nin "Âdem'e secde tarikatın sırrıdır" diyenlere cevabı: emrin yalnız meleklere yöneltildiği Bakara 34 ayeti, o gün var olmayan insanlar ve "lil-melâike" sözündeki tahsis.
Ek kısımda, Fatih'in Kayıtbay'a gönderdiği elçinin hürmet görmediği ve Mısır sultanının karşılık olarak bir muhtesip yolladığı bâbda Âşıkî mahlaslı üç beyit.
Münîrî'nin Türkçe-Farsça mülemma‘ gazeli: üzüm kanının tuttuğu meclis, ikinci Hızır sevgili, bozkırlı Türk misk ve "men ṭaleb" sözüyle kapanan vuslat.
Kaş yayı ve kirpik oklarıyla yaralanan âşığın hikâyesini Türkçe fiil kafiyeleriyle anlatan, cefayı bir seçilmişlik sayan altı beyitlik sade bir gazel.
Kâkül gibi kıvrım kıvrım gazeller, vaiz olmayan şair ve "baht-ı hümâyûn"dan sonra gelen bir itiraf: mahlastan sonraki beyit bütün övünmeyi ilâhî lütfa bırakır.
Matlada yüze gölge salan zülüf, mahlas beytinde güneşin "hem-sāye"si, yani komşusu olur ve baş eğmez; arada gözyaşı denizinde yüzen bir timsaha dönüşür.
Cûdî'nin Âdem'e secde tartışmasını sürdüren kıt'ası: Mesih'e tapanlar örneği, kâmil insan olan İsa, ümmetine secde emretmeyen Peygamber ve "Müslüman evladısınız" öğüdü.
Düşmana varmak için er gerektiğini söyleyen üç beyit; Bayezid'in Alâeddevle'ye verdiği sancak eri Horman'da kazanır, Malatya derbendinde pusuya düşer.
Münîrî'nin garip âşık gazeli: toprağın çektiği mahalle, beş günlük bülbül, eline hatibin kılıcı geçse cemaati vuracak vaiz ve Hintli hekime benzeyen kaş.
Mihrî Hatun'un "kâşkî" redifli sitem gazeli; değerinin bilinmeyişinden yakınan şair, Türklük ve keşli tarhana beytiyle cahilliğin itibar gördüğü bir dünyayı alaya alır.
Sevgilinin kaş oynattığı, göz süzdüğü yerler Hâfız'ın Musallâ gül gezintisini kıskandırır; mahlasın içindeki "nigâr" resmi gönle kalemsiz ve levhasız yazar.
Nişancılık yapmış bir şair, ayva tüyünü güzellik beratına çekilmiş tuğra olarak görür. Kara zülfün altındaki yeşil tüy bir Hindistan papağanı, dişler zerreye gizlenmiş Ülker'dir.
Cûdî'nin Şeyh Bedreddin isyanı ile Şah İsmail arasında bağ kuran kıt'ası: Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal, bir asır önce atılan Kızılbaşlık tohumu ve tarihçilere itiraz.
Düşmanından gafil olanın başını boşuna verdiğini söyleyen üç beyit: Adana'daki Osmanlı askeri sohbete dalar, Mısır ordusu Bakraz dağını aşıp gelir.
Münîrî'nin "-üp" ekiyle kafiyelenen gazeli: mahşerde de sevgiliyi arayan âşık, köpeğin izine yüz süren gözyaşı, şahin gibi inen gönül ve onarılan şişe.
Mihrî Hatun'un "yetişdi" redifli kavuşma gazeli; sevgilinin gelişi hasta gönle derman, harap gönül tahtına sultan, âşığın gözüne saba yeliyle gelen İsfahan sürmesi olur.
"İle oynar" redifine ikinci dönüş: gönül aktar dükkânındaki tarçın ve kakule gibi kâkülle oynar, zülfün teli haber getirir, gül ile bülbül sırayla oynaşır.
Hekimi geri çeviren âşığın gazeli: beden yerine can hekimi, şerbet yerine şarap ya da dudak, ciğer kanından içki takımı, kazaya kurban olan can ve derdi taşımaya yetmeyen kısa ömür.
Cûdî'nin muhkem ve müteşâbih ayetler üzerine polemik kıt'ası: açık hükümleri tevil eden, kapalı ayetleri vehimlerin oyuncağı yapan bir yöntem ve Âl-i İmrân 7 ayeti.
Neşrin "Ek" kısmında, Hersekoğlu Ahmed Paşa'nın aç ve yalın askerle Adana'ya yardıma gittiği bâbda başlıksız gelen, menkıbelerin burada kalmasını dileyip hanedana dua eden dört beyit.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin kıl gibi ince belini bir medrese meselesine çevirip "kılı kırk yararak" çözdüğü, mahlasıyla oynayan şakacı tek beyti.
Âkif'in Allah'a seslenen rubâîsi: lütufla bülbül gibi öten, kahırla semender gibi ateşte yaşayan gönlün korku külhanı ile ümit gül bahçesi arasındaki hâli.
Şehzade Bayezid'in, "garaz" redifli bir Celâlî gazeline yazdığı beş bentlik tahmis: gül, bülbül, servi ve çınar imgeleriyle her şeyin asıl amacının sevgiliyi görmek olduğu.
Münîrî'nin güneş yüz gazeli: peçeyi yakan ışık, toprakta tecelli, kaş hilalini görmek için tepelere çıkan güneş ve gül yüzü uykudan korunacak sevgili.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın oğlu Mehmed'e 957 (1550) yılında Amasya'da hoca tayin edilmesi üzerine "İclāl ü 'ömr bāḳī" mısraıyla düşürdüğü tarih manzumesi.
Mihrî Hatun'un "seni" redifli öğüt gazeli; güzelliğin geçiciliğini hatırlatan şair, sevgiliyi bedduadan sakındırır ve feleğin güzellik padişahını yarın dilenci edeceğini söyler.
Aynı yerleri ateş olarak anan ikiz gazel: andıkça ciğer kebap olur, Çin çölü utanır, en acı hatıra da sevgilinin elini Mîr Nigârî'nin elinden çektiği yerdir.
Gonca açılmamıştır, bülbülün iniltisinden gül dalının ödü patlamıştır: gazel "sanma" kalıbıyla görünen olayları reddedip yerlerine şiirsel sebepler koyar.
Cûdî'nin pîri ve Ali'yi ilahî sıfatlara yükseltenlere rubaisi: ölmeyen, uyumayan Hay ve Kayyûm olan Allah'ı çağırma öğüdü ve müstensihin verdiği daha yumuşak ikinci son.
Ek kısımda padişahların ömür ve hutbe yıllarını sayan, Çelebi Mehmed'in hutbesinin bir süre Amasya'da okunduğunu yazan ve Fatih'in ölümünü anlatan bâbda sekiz beyit.
Mustafa Vâzıh'ın damı akan eski evini "gök rütbeli" ilan edip gök gibi damladığını söylediği, yoksulluğuyla şakalaşan tek beyitlik müfred şiiri.
Âkif'in bir dua rubâîsi: mutlak hükümdar Allah'tan gizli kullar zümresine katılmayı ve şeriatla su verilmiş dil kılıcıyla Hak davasının damarlarını açmayı dileyen dörtlük.
Şehzade Bayezid'in "Kankı birin eydeyin bin dürlü derdüm vardur" nakaratlı murabbası: ayrılık, felek, dostların gamı ve sevgiliye "kanım boynunda kalır" uyarısı.
Münîrî'nin sünbül peçe gazeli: bulutla örtülen güneş yüz, rahmet ayeti sayılmayan ayva tüyü, "em" isteğine "ölüm" cevabı ve Ersoy'un zihaf örneği sabah meclisi.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki maiyetinden Behrâm'ın 957 (1550) yılında silahdar olması üzerine Merih anlamındaki adıyla oynayarak yazdığı tarih manzumesi.
Mihrî Hatun'un aşkın alametlerini anlatan gazeli; ney gibi inleyen gönül, def olan göğüs, çeng gibi bükülen boy ve felek yerine talihten yakınan bir mahlas beyti.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.