Mihrî Hatun'un zahide seslenen tasavvufi gazeli; mecazi aşktan hakikate miraç, kanaat ve açlıkla nefis terbiyesi, hacılar ile Haccâc cinası ve dervişin palası.
Hokka mürekkeple dolu bir cahildir, kalem her gün içine dalıp sırrını öğrenemez; hayal çarşısı, rüyada dolu kadeh ve meyhanenin geniş meşrebi aynı gazelde.
Cûdî'nin "sandığımız" redifli rubaisi: gam kaynağı olan gönül, ibret bakışına ağlayan gül ve mahiyeti düşünülünce kanlı su çeken gül ile şarap.
Te harfli gazelleri açan naat: Peygamber'i vasfeden Mushaf, İncil, Zebur ve Tevrat, mucize olarak Kur'an, zerreleri aydınlatan güneş, şiirin cevheri ve berat olan söz.
Geçiş dönemi üzerine beş beyit: Mehmed Çelebi'nin ölümü kırk bir gün saklanır, hekim Gûrdüzen ölünün eliyle sakalını sıvazlatır, Murad'ın gelişi beklenir.
Kitabın son manzumesi: okuyana feyiz ve sâlike aşk vadeden, münkire hazır cevap barındıran eser ve “Oḳu Âdâbü'l-müeddeb” diye biten tarih beyti.
Münîrî'nin "ne-bāşed" redifli Farsça gazeli; aşkı bilmeyen gönül yolunu şaşırır, gönül gözü açık olan her zerrede güzelliği görür, sevgilisiz cennet ahmakları avutur.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; gözyaşına boğulan âşığın denizi ile karası birbirine karışır, sonunda taç ve tahtı aşk uğruna bırakıp ahının alevini altın taç sayar.
Mihrî Hatun'un bir önceki gazelle aynı zeminde yazdığı aşk şiiri; sevgilinin eteği taç, yanaklar satranç tahtası, dudak güllaç, kan dökücü göz ise bir Haccâc olur.
Bütününü sevgilinin söylediği, Nâbî'ye nazire bir gazel: elmadan şeftali uman âşıkların "eyvâ"sı, ay ışığına yenilmeyen keten ve kıskançlıktan kana dönen misk.
İnsan dünyaya eli ayağı bağlı, aklı ve dili olmadan gelir; Allah ona akıl, ayak ve dil verir, o ise ölümün kapısına yine eli boş varır. Farsça rubailerin ilki.
Meyhane pirine hizmet eden gönle övgü: şahlıktan yüce kulluk rütbesi, yarının gamını Allah'a havale, iyi ya da kötü bir ad edinme öğüdü, dolaşan kadeh ve hoş vakit.
Musiki imgeli beş beyit: Murad Bursa'da tahta oturur; Mehmed Çelebi'nin cesedi görünür görünmez İzmiroğlu ile Menteşeoğlu kıpırdanır, elçilerle yatıştırılır.
Münîrî'nin "ne-şod" redifli Farsça gazeli; meyhanede yıl geçirmeyen şarabın sırrını bilemez, gamdan yıkılmayan gönül hazineye layık olmaz, pervane ateşten vazgeçmez.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; ayrılık ateşini cehennemden üstün tutar, sevgiliyi dünyanın sedefindeki tek inci sayar ve kendini o şahın kapısındaki eski kul diye anar.
Beyit başlarındaki harflerden "Süleymân" adı çıkan muvaşşah gazel; Mihrî Hatun'un Şehzade Süleyman'a sunduğu kabul edilen, "ancak" redifli altı beyitlik övgü.
Ayrılık yükü altında iki büklüm olan âşık namazının son oturuşuna varır; usul ile fürû, sarığı ağır zahit ve batıdan doğan güneş bu gazelin malzemesidir.
Cûdî'nin zaman üzerine Farsça rubaisi: dünya bahçesinin ağaçları üzerinde gidip gelen testere, iki dişi gece ve gündüz olan ömür testeresi ve ağır uykudaki efendi.
Zahidi meyhaneye davet eden gazel: meyhaneden verilen salâ, dönen daire, rüyetsiz bir cennetin zindan oluşu, astronomi âliminin derslikte bulamadığı hikmet ve "illet" kelimesi.
İzmiroğlu Cüneyd'e seslenen dört beyit: Bayezid oğlu olduğunu söyleyen Düzme Mustafa Rumeli'yi kendine çevirir, Bayezid Paşa onun elini öper, sonra Sazlıdere'de öldürülür.
Münîrî'nin "sūzed" redifli Farsça gazeli; gül yanak bahçede gülü ve laleyi yakar, kurunun yanında yaş da yanar, aşk ateşi damara vurulan neşteri bile tutuşturur.
Adlî'nin "itdüm" redifli beş beyitlik gazeli; kaş için hilale dönen beden, gönül levhasına çöken gam tozu, atın ayağında toza dönen beden ve ölümle dirilme arasında aşk.
Mihrî Hatun'un "kimsenüñ" redifli dua gazeli; ney gibi inleyen âşık, Kâbe'ye benzetilen eşik, zalim güzellik padişahı ve bulut içinde kalan ay imgeleriyle kurulur.
Kâbe'nin avlusunda mihrap aranmaz; Sâhib bu fıkıh bilgisini öpücüğe uygular ve "neylersin" redifiyle asıl dururken gölgesiyle uğraşanı tartar.
İskender'in uzun kılıcı kısa ömrünü uzatmamıştır; dünyanın huzuru Hicaz'dan gelir, barış uzun tedbirle kurulur. "Dırâz" kelimesini üç kez kafiye yapan Farsça bir hikmet.
Neşirde matla beyti eksik kalmış dört beyitlik gazel: sevgilinin miraç yerine kılavuzsuz ulaşılamaz, perdeli gonca, gözün kadehindeki şarap ve bin cana değen ayak öpüşü.
Yalan üzerine dört beyit: Tokat hapsinden çıkarılan Mihaloğlu yazarı Elvan Çelebi tekkesinden yanına alır; Hacı İvaz Paşa'nın sahte mektubuyla Düzme Mustafa ile İzmiroğlu kaçar.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire on bir beyitlik Farsça gazeli; vuslat müjdesiyle açılır, gül devrinden güze geçer ve Sultan Bayezid'in yüzünü öven bir duayla kapanır.
Adlî'nin "benüm" redifli, yalnız T nüshasındaki gazeli; külhan ile gülşen, dost ile düşman, sabrın acısı ve maktada "yakadan geçirmek" deyimiyle sevgiliyi hak evlat sayan âşık.
Mihrî Hatun'un "bu kerîmüñ" redifli gazeli; bir ağıt gibi açılır, ama yüzü tüylenip güzelliği bozulan bir sevgiliye yazılmış şakacı bir mersiye olarak da okunabilir.
Kıl gibi ince bel kıyamet gününün Sırat köprüsüne benzer; ayrılığın şubatı, vuslatın nevruzu ve dudak sofrasının başındaki sevgili bu gazeldedir.
Cûdî'nin gurur üzerine Farsça rubaisi: gurur yerinde bulanık şarap, aydınlanmayan şişe ve kendini bilen kör karşısında kendini göremeyen gururlu gözün körlüğü.
Amel, kurtuluş ve sevap kelimelerini meyhaneye taşıyan gazel: rintçe amel, göğüsteki Lât ile Menât, temkin meyhanesi, sebat badesi ve kadehe bağışlanan can.
Murad'ın ağzından dört beyitlik niyaz: Düzme Mustafa Biga kadısına filori verip geçer, Gelibolu'da gemileri karaya çektirir; Murad Lapseki'de iki deniz arasında kalır.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; gözyaşı eskisi gibi akar, gönül ülkesinde sevgilinin hayali hüküm sürer, toprak olan âşığın aşk kederi bile değişmez.
Adlî'nin yalnız T nüshasındaki gazeli; ikinci beyti Sehî'de Hadîdî'ye verilir, kılıç gibi kirpikler, şişeci dükkânını kıran sarhoş gözler ve kadehe dönen dudak aksi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.