Mihrî Hatun'un "eyle arz" redifli gazeli; Hızır gibi karanlıkta bengisu arayan âşık, kâfir ayva tüyü, selvi boy, çene elması ve gözyaşından nisar.
İsa'nın mucizesi gözleri açmıştır, Kur'an ise belagatiyle gönül gözünü fetheder: Âl-i İmrân suresine yazılan rubai, i'câz düşüncesini bir göz imgesiyle kurar.
Sâhib'in eski hekimlik diliyle örülü gazeli: kırık saran ama kendi karalığından kurtulamayan mumya, göze sürülen tutya ve yaşlı âşığa değnek olan naz fidanı.
"Ahrâriyem" diyen on bir beyitlik gazel: Ubeydullah Ahrâr ve Muhammed Ma‘sûm'a işaret olabilecek silsile, "yâ Rab"a "lebbeyk" cevabı, anasız babasız çocuk ve "men" tekrarı.
Hanlarla dostluk üzerine iki beyit: Karaman seferinden önce Mehmed Çelebi İsfendiyar'dan asker, Germiyanoğlu'ndan azık ister; Germiyan'dan azık bol gelir.
“Aġlarız” redifli altı beyitlik gazel: murakabe bölümünün ortasında mürîdlerin ortak hasreti, gizli yara, kıskanç rakip ve baş açık yalın ayak yalvaran şair.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; dudağın zekâtı istenir, sevgili "lâ" der ve bu "belâ" olur, âşığın âhı iç ateşini rüzgâr gibi büyütür.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; padişah şair kendini sevgilinin eşiğinde kapıcı yapar, bu hayalle sultan olur ve yaralı göğsünü taze bir gül bahçesine çevirir.
Mihrî Hatun'un "hat" redifli dokuz beyitlik gazeli; sevgilinin yüzünde beliren ayva tüylerini yazı, bulut, çayır, ordu ve ayna tozu olarak işleyen tevriyeler.
Cûdî'nin Yâsîn suresine yazdığı rubai: gönle ve cana gıda olan nur, "Kur'an'ın kalbi" hadisi ve o kalbin ağırlığını taşıyan Cebrail'in kanadına yöneltilen övgü.
Sâhib'in Necîb'e nazire olarak yazdığı gazel: berber kelimesinin tekrarlanan harfleri ile Mısır'ın mükerrer şekeri, kuru su ile yaş ateş ve başını ayak eden kalem.
Yüzün mushafını tabiatının aynasından kitaba geçiren şairin gazeli: söz şerbeti olan dudak, âlemi yıkabilecek bakış, vefa olan cefa ve cevap zahmeti çekmesin diye susan âşık.
Karaman'a yedi beyitlik yergi: Mehmed Çelebi Konya ovasında Karamanoğlu Mehmed Beg'i ve oğlu Mustafa'yı tutup barışır, Karamanoğlu ise "adâvetüm tâ kıyâmete degin bâkîdür" der.
Murakabe bölümündeki “bu makama uygun” gazel: saba rüzgârına seslenen âşık, pula satılmaya razı kul, susuz ağaca dönen gönül ve darağacından dönmeyen şair.
Münîrî'nin yalnız Vatikan nüshasındaki "-i çend" redifli Farsça gazeli; çeng gibi bükülen boy, nefes ortağı ney, dirhem saçan göz ve saba yelinin taşıdığı toprak.
Adlî'nin "ne edeyim" redifli sekiz beyitlik gazeli; şahın kapısından sürülen kul, doğmayan talih güneşi, kısalmayan rakip eli ve kara baht üzerine bir yakınma.
Mihrî Hatun'un "haz" redifli beş beyitlik gazeli; Necâtî Bey'in aynı zemindeki gazeline nazire olarak yazılmış, acıdan ve kayıptan bile zevk alan âşığın sesi.
Lâhût âleminden insanlara armağan, Levh-i Mahfuz'un süsü: Kur'an'a seslenen rubaide kitap yere inince yeryüzü göklerin kıskanacağı bir yere dönüşür.
Sâhib'in "ne ... ne" kalıbıyla kurulan gazeli: âşığın yapamadıklarının dökümü, sürme ve tutyaya dönüşemeyen beden tozu ve ispat edilemeyen bir aşk davası.
Peçesiz gezen üzüm kızıyla biten gazel: aşkla yananlara azap olmaması, ağzı kuru zahidin suya yazılan vesvesesi, sâkînin başına ve kadehine dolanan âşık.
Çarkın fitnesine yanan altı beyit: Mehmed Çelebi Yergöğü'nü yaptırıp Eflak'ı haraca bağlar, İsfendiyar'ın oğlu Kasım Beg babasına dönmez, Osmanlı hizmetinde kalır.
Olumsuz fiillerle kafiyelenen on beyitlik gazel: her külahlının mürşid olmadığı uyarısı, Allah'ın kılıcı olan aşk, Kaf dağının kaldıramadığı ağırlık ve Mecnun eleştirisi.
Münîrî'nin "mī-pervered" redifli Farsça gazeli; dert canda, Yusuf kuyuda, misk ceylanın göbeğinde, şarap küpte, inci gözyaşı denizinin sedefinde beslenir.
Adlî'nin altı beyitlik gazeli; âşığın gözleri nisan bulutundan cömert, sevgili kendi bülbüllerini sayar, ayva tüyünü öven şairin yazıları dünya defterini doldurur.
Mihrî Hatun'un redifsiz, altı beyitlik gazeli; sevgilinin geri dönen eziyeti, kan içen gamze ile kurtaran göz ve talihe bağlı vuslat üzerine sade bir şikâyet.
Cûdî'nin Türkçe ve Arapça mısralardan kurulan tek beyti: iman ile keşfedilen ön ve ard, Allah'a yönelip O'ndan başkasına sırt çeviren bir tevbe ve teslimiyet sözü.
Arapça ve Farsça kelimeler Türkçe "-cik" ekiyle kafiyelenir: firîbcik, rakîbcik, andelîbcik; çiy ile güneş ve külhanda yatan hasta garipçik. Yalnız T. 738'de.
Sevgiliyi hüzün kulübesine çağıran gazel: Yakup'un hüzünler evi, nabzına dokunan eli yakacak dert, "kanına girmek" deyimi, sarhoş bülbül ve yakındaki yakınlık devleti.
Değişim üzerine dört beyit: Şehzade Murad Amasya'dayken kâfirler Samsun'u yakar; Mehmed Çelebi Merzifon üzerinden inip Müslüman Samsun'u Hızır Beg'den teslim alır.
Murakabeler bölümünün sonundaki tek beyit: harap olsa bile gam yenmeyen felek değirmeni, içinde tek tanesi olmayan derviş ve dünyaya bağlanmamanın benzetmesi.
Münîrî'nin "şod" redifli Farsça gazeli; gönül yarı boğazlanmış bir kuştur, gözyaşı Allah için bir şey dileyen dilenci gibi akar, gönül levhasında yalnız sevgili kalır.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; göğe ulaşan ah oku, durmayan gözyaşı seli, zülf zinciri ve rakip köpeği arasında âşığın feryadının hiç dinlenmeyişini anlatır.
Mihrî Hatun'un nevruz vaktinde bağa ve meclise çağıran beş beyitlik gazeli; bahar sofrası, gönül kebabı ve "bıçak kemiğe dayandı" deyimiyle biten bir vuslat isteği.
Âşığa her beyitte başka bir şey olmasını buyuran "ol" redifi: servinin boynuna sarılan asma, ucu yarık misvak, yırtık kafes ve dünya malını kir gibi silkip döken tellak.
Namazda Hakk'a yönelip halka sırt çeviren saflar kalbe taşınır: içte de Allah'a dönük topluluklar, geride kalan yabancıların safları ve cemaate benzetilen bir gönül.
Ceylan sütüyle büyüyüp nefesinden misk saçan şairin gazeli: meclise yayılan ciğer kebabı kokusu, gül suyu kokan şarap, perde açan şiir ve yıkılan akıl meyhanesi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.