Mihrî Hatun'un bahar gazeli; gül bahçesine gezinti çağrısı, def ile çeng gibi musiki terimleriyle anlatılan âşık acısı ve papağanı mat eden tatlı sözle biten yedi beyit.
Rüzgâr ahı duymasın, şimşir boy övgüsünü işitmesin, zahit iyi şarabın tadını öğrenmesin: gazelin her beyti bir şeyin gizli kalmasını diler, yoksa felaket doğar.
Ta'ayyün meclisinde kurulan her bağ ayrılığa çıkar; dünya bir alışveriş yeridir ve sonunda kâr eden yoktur. Farsça rubai bütün ticareti "teğâbün", karşılıklı aldanış sayar.
"Rum'da oyalanma, Bağdat toprağına yönel" diyen gazel: Hâlid-i Bağdâdî ve Fuzûlî'nin şehri, meyhanede irşat, bir ad edinme öğüdü ve uyanıklık ile zulüm arasında cinas.
Sahte şehzadenin sonu beş beyitte: Murad Ece Ovası'ndan bir kâfir gemisiyle Rumeli'ye geçer, Düzme Mustafa Kızılağaç Yenicesi'nde tutulur, Edirne'de burçtan asılır.
Münîrî'nin "şeved" redifli Farsça gazeli; sevgilinin yolunda toprak olanın her zerresi güneşe döner, meyhane pirine kul olunur, lal dudak karşısında Hızır suyu serap kalır.
Adlî'nin "sevmezin" redifli gazeli; güzeli sevmeyeni kınayan âşık, zâhide yöneltilen nur sözü, kimya gibi ayak toprağı ve sonunda kapıdaki dilenciyi kovduran sevgili.
Mihrî Hatun'un Göynicek denen yerde Ak Şemseddin adlı bir azizin türbesini ziyaretini anlatan gazeli; cennete benzetilen bir yer tasviri ve salavatla biten bir dua.
Gönül tandırında ateş yakan sevgili bir kul oğludur, ocağı eksik olmasın; yaradaki pamuk, kadeh olan ayak ve Ramazan'da kapanan meyhaneler de gazeldedir.
Câfer Çelebi divanının ilk gazeli: âşığı sevgilinin rızasına teslim olan kişi diye tanımlayan, duman imgesini beyitten beyite taşıyan ve Hak rızasıyla biten beş beyit.
"Bâş", ol, emriyle biten Farsça bir öğüt dizisi: dünya işleri içinde kenarda durmak, şakacının sözünden uzak kalmak, ümit dizginini bırakmamak ve Allah korkusunu yoldaş edinmek.
"Elbet" redifli umut gazeli: gelecek olan gül renkli atlı, müjde getiren taçlı kuş hüdhüd, Yusuf suresinin öğrettiği sabır, saba rüzgârı ve elinde avla dönecek ikbal avcısı.
Ahitler ve akınlar dört beyitte: Murad Edirne'de otururken Vılkoğlu'na ve İstanbul tekfuruna elçiler gider, sınırlar çizilir, Evrenezoğlu ile Firuz Beg akına salınır.
Mustafa Vâzıh'ın Mukatta‘ât bölümünü açan kıt‘ası: Balyemez topu gibi feryat eden gönül, amber kokulu tütün ve meclisten kalkan sevgilinin kopardığı kıyamet.
Âkif'in "dur baña" redifli karamsar gazeli: baharın her güzelliğinin şaire kan, matem ve kış gibi göründüğü, tesellinin yalnız Allah'tan beklendiği beyitler.
Kara Fazlî'nin "Yüri şāhum yüri Allah'uma ṣaldum" nakaratıyla, rakibe yüz veren vefasız sevgiliyi Allah'a havale ettiği sade dilli beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin "gīred" redifli Farsça gazeli; Türk göz pusu kurar, Hıtay ve Çin adları kaş ile okun oyununa karışır, dudak Süleyman'ın mührünü yüzük taşının altına alır.
Adlî'nin "itmek neden" redifli gazeli; âşığı mahrum, rakibi sevinçli kılan feleğe sitem, "dâd" kelimesinin iki anlamı ve vuslatın zehrini Adlî'ye azık eden kâse.
Mihrî Hatun'un "-lik" redifli gazeli; yakut, inci ve miski sevgilinin güzelliğine bağlayan övgüden rakibe "erliği göstereyim" diye meydan okuyan beyitlere geçer.
Güzellik dudaktan tüye geçince deli gönül Halep'ten Şam'a, aklıktan karanlığa taşınır; her geceyi Kadir bilen âşık ve soy övüncünü açığa vuran şarap.
Ayrılık gecesini ömre katan, rakibe dünyayı bırakıp sevgiliyi isteyen ve gül yaprağını kızgın nala benzeten "baña" redifli gazel; teklifsiz söyleyişin örneği.
Nûr ayetini Farsçaya taşıyan dörtlük: göklerin ve yerin nuru, aradaki her şeyin de o nur oluşu ve kendimizi görüp Allah'ı görmeyişimize dair cevapsız bırakılan soru.
Tabiatına "kalemi al, sırları şiirle bildir" diyen gazel: eş‘âr ile iş‘âr arasındaki bağ, salınan keklik, şekerle susan papağan, inciye dönen gözyaşı ve Habib hürmetine dua.
Hain bir lala üzerine altı beyit: Murad'ın küçük kardeşi Mustafa İznik'e yerleşir, paşalar gizlice lalası Şarabdar İlyas'a Anadolu beylerbeyiliği vaat eder.
Mustafa Vâzıh'ın mektebe başlayan bir çocuğu anlatan nâ-tamâm gazeli: tellenen perçem, can kanından mürekkep, sîpâre ve dudak kıpırdatan çocukta Kevser.
Âkif'in "âsâ" (gibi) redifli gazeli: misafir gibi konup göçen dünya, zaman gibi vefasız sevgili, kaş-yay oyunu ve kalemi kamışlıkta aslana benzeyen şair.
Kara Fazlî'nin "Kimse yā Rab olmasun yār u diyārından cüdā" nakaratıyla sevgiliden ve yurttan ayrılığın iki derdini birlikte anlattığı beş bentlik gurbet murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; ezelde görünen güzellik "Yâ Vedûd" virdine dönüşür, gamze gönlü oyunla kapar ve âşıklık feleğin dönüşünden önceye uzanır.
Adlî'nin bahar gezintisini anlatan gazeli; gül gömlekli Yusuf'a çimen atlas döşer, selviler ayağa kalkar, badem çiçeği altın saçar, yasemin eteğe yapışır.
Mihrî Hatun'un rakibe seslenen kısa gazeli; beddua, sevgiliye acı bir sitem ve yarasına tuz ekilmesini isteyen bir makta beytiyle hafif bahrinde beş beyit.
Ayrılığın etkisiyle Rüstem'den Zâl'e dönen âşık: Şâhnâme'nin soy ağacını tersine işleten gazel, hamamda bedenlerinden soyunan ruhları da anlatır.
Şeyhî'nin "baña" redifli gazeline yazılan nazire: Ahmed Paşa'nın naziresiyle yakın akrabalık, mahlasın sondan bir önceki beyitte durması ve sevmeyi günah sayan âşık.
İlahî terazi imgesi: oluşun ruhunu bulan ezelî hükümler, her ruhun kendi belirlenme üslubu ve tarttığı her şeye güzellik ve denge veren kusursuz meşiyyet terazisi.
"Ey dost" redifli yakarış: akıl cefası yerine çöl avareliği, "canımızı al ama yüzünü gizleme" ayrımı, yarım bir bakış dileği ve Yunus Emre'den bilinen Dost hitabı.
Kardeş katli üzerine on beyit: Murad dokuz günde İznik'e varır, Mihaloğlu öldürülür, küçük kardeşi Mustafa yakalanıp boğdurulur ve Bursa'ya gömülür.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin bakışını anlatan nâ-tamâm gazeli: sarhoş eden ve öldüren bakış, yay kaş, ceylan gözü ve billah, vallah, vah vah, ah ah tekrarları.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.