Adlî'nin beş beyitlik gazeli; âşığı mumun fitiline, dudağın hatırasını Selsebil'e benzetir, gözyaşını esirgeyeni cimri sayar ve şerefin saltanatta değil eşikte olduğunu söyler.
Mihrî Hatun'un "gerekmez" redifli ikinci gazeli; cefayı vefa, derdi deva sayan âşık nasihatçiyi savar ve rint tavrıyla aşk şarabına yönelir.
"Veccehtu" ile başlayan bir yöneliş, teslim ve salât; güneşin ve dolunayın boy ölçüşemediği bir güzellik. Peygamber'e ikinci Arapça rubainin son mısraı kesinleşmez.
Ayva tüyü Hızır gününde otağ kurup sefere çıkan, ordusu ve silahdarları olan bir hükümdardır; Uşşak'tan Pençgâh'a beş makam adı tek beyitte buluşur.
"Ey bana benden karîb" hitabıyla duaya dönen gazel: şah damarından yakın olan, kendi ayağıyla gelen şarap, Azerbaycan Türkçesi biçimleri, bülbül ve pervane.
Temür'ün Anadolu'ya yönelişiyle dünyayı kaplayan zulmü, karışan helal ile haramı, kaçışan halkı ve bakıra dönen altını anlatan, "Diger, bu da nazm" başlıklı altı beyit.
Aidiyeti tartışmalı üç beyit: Âşık Çelebi ve başka tezkireciler Fâtih'e, Latîfî ise oğlu II. Bayezid'e verir. Sitem hançeri, sabır elbisesini doğrayan gam makası ve meleklerin secdegâhı.
Pîrlerin kemâlâtı ve şeyhin risalesi bâbı: Peygamber'den Mustafa İsmet'e silsile, Mevlânâ Hâlid ve Abdullah Mekkî övgüsü ve İsmet'in Risâle-i Kudsiyye'si.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; dünkü sohbeti anan âşıkla ney birlikte inler, Ferhâd'ın derdi anılır, aşka tutsak olan iki dünyanın gamından azat olur.
Adlî'nin "degül ol" redifli yedi beyitlik gazeli; gözyaşını okyanustan büyük görür, rakibi terbiyesiz bir av köpeğine benzetir ve şairi dert ülkesinin beyi yapar.
Mihrî Hatun'un "-lerüz biz" redifli dokuz beyitlik gazeli; aşk ehli pervane, rint, deli ve yiğit sıfatlarıyla kendini riyakâr şeyhe karşı tanıtır.
Cûdî'nin Kur'an ile İncil'i karşılaştıran rubaisi: kendini dirilerden sayan Kur'an ve hadis, "İsa diridir" sözüne karşı ne İncil'i ne kendisi meydanda olan bir miras.
Sâhib'in medrese diliyle örülü gazeli: doğan güneş ile Şerh-i Metâli' kitabı, fıkhın az ile çok ilkesi, kulaktan âşık olmak ve beş parmağa benzeyen beş beyit.
Kafiyeler "-ağlar" sesinde birleşir ve çoğu iki anlamlıdır: dağ ve yara, ağlamak ve tuzak ağı, bıçak ağzı ve karga; "çekilüp" redifi Türkçenin deyimleriyle oynar.
Dört beyit ve bir tanıklık: Ankara'da Bayezid tutsak düşer, Sultan Mehmed Amasya askeriyle Amasya'ya çekilir, yazarın kaynağı Koca Nâyib Amasya hisarına dizdar olur.
Hâfız'ın ünlü "Türk-i Şîrâzî" beytine Farsça nazire: o Frenk kâfiri gönlümüzü ele alırsa, onun Hintli benine İstanbul'u ve Galata'yı bağışlarım, diyen bir padişah beyti.
Mustafa İsmet Efendi'ye Farsça medhiye: “‘İṣmet” redifinin iki anlamı, ay ışığı ve Allah'ın kılıcı olarak şeyh, Süleyman'ın mülkü tevriyesi ve silsile beyti.
Münîrî'nin gül ile bülbül mazmunu üzerine kurulu Farsça gazeli; gül-zār ile gül zār cinası, güle kavuşan diken ve gülün avucundaki altın bülbülün kan bedelidir.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; hilali kaşa kul olmuş yaşlı bir köleye benzetir, yakut, nesih ve reyhânî gibi hat terimleriyle oynar ve her gazelini sevgiliye bir arzuhal sayar.
Mihrî Hatun'un "-ümüz" redifli yedi beyitlik gazeli; göz göze gelişle başlayan aşk, rakibe sözü geçmeyen âşık ve yanak mumunda yanan pervaneler.
Yıldıza tapmayan şair, Yıldız suresini okuyup yere kapanır: Necm suresinin secde ayeti, Arap ileri gelenlerini mest eden i'câz ve sure rubailerinin başlangıcı.
Sevgilinin tekliğini söyleyecek cüretli âşığı arayan gazel: lezzeti feryadında olan bülbül, can denizinden nasip, "âh ey tabîb" ve yakında açılacak perde.
Temür'ü kâfirden beter sayan beş beyit: Aydın'da kışlar, hanekâh, mescit ve medreseleri yıkar, vilayetleri eski beylerine verir; Bayezid Akşehir'de ölür.
Karamanoğlu'na yönelik tek beyitlik tehdit: "O Karamanlı bizimle saltanat lafı edermiş; Allah fırsat verirse onu kara yere karayım." Latîfî'nin vesilesini kaydettiği beyit.
Mustafa İsmet Efendi'nin 1289'daki ölümüne düşülen tarih: Bistâmî'ye benzetilen şeyh, Necm suresindeki yakınlık, bir mürîdin yası ve tarih mısraı.
Münîrî'nin "āyed" redifli Farsça gazeli; çevik binici sevgili, gül mevsiminde kadeh, zahide sözler ve şairin şiirini dür-efşân, revân ve âbdâr diye övmesi.
Adlî'nin kısa hafif kalıbıyla yazılmış beş beyitlik bahar gazeli; gül akçe saçar, sümbül saç yolar, kâkül yol keser ve şair göğün atlasına karşı ahının kara çulunu seçer.
Mihrî Hatun'un "yârsuz" redifli altı beyitlik gazeli; sözünden dönen sevgili, hastasını tedavisiz öldüren hekim ve dikensiz olmayan gül üzerine.
Cûdî'nin Necm suresine ikinci rubaisi: vahiy göğünde yanan bir kandil olan sure, müşriklerin bile secdeye kapandığı i'câz ve müminin saygı alnını yere sürmesi gerektiği sonucu.
Sâhib'in "-âsı yok" redifli gazeli: tevekkülü tarlasız ve köysüz bir malikâne olarak alan gönül, kanaat şehri ile hırs ülkesi ve Bûselik makamıyla öpücük oyunu.
Kerbelâ susuzları aşkına dolaşan kadehi isteyen gazel: şarap üstüne şarap ve kebap üstüne kebap, kadehsiz arınmayan kalp, rindin kötü adı ve aşk şehidine verilen cevap.
Sohbete dalıp Musa'ya yenilen Emir Süleyman'a üç beyit; Bayezid'in oğulları arasındaki taht kavgasında Mehmed Çelebi Amasya'dan ona elçi göndermiştir.
Divandaki tek Arapça beyit: dönüşü olmayan bir gidişe ve dostlara duyulan hasrete iki "âh" ile yanan, Ali Emîrî'nin Cevâhirü'l-Mülûk'unda kaydedilmiş iki mısra.
Mustafa İsmet Efendi'ye seslenen “etdim” redifli gazel: aşkla eğri dinden doğru dine dönüş mazmunu, kaş-mihrap imgesiyle rabıta ve melâmeti izzet sayan şair.
Münîrî'nin "sefīd" (beyaz) redifli Farsça gazeli; beyaz ile siyah her beyitte yer değiştirir, kara baht sabahı bekler, ağlayan göz sevgilinin ışığıyla yeniden görür.
Adlî'nin "kul" redifli beş beyitlik gazeli; biberden selviye, inciden akıl sahiplerine her şeyi sevgiliye kul yapar ve padişah şair kendini çokça bulunan kullardan sayar.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.