Rubailerin ilk Türkçesinde kul düşe kalka kapıya gelir; umudu, bir üfleyişle topraktan Âdem ile Havva'yı var eden kudrete ve günah derdine deva olan lütfa dayanır.
Âşık kendini sabırda badem, vahdet yolunda ihram, yazıda nokta, mecliste kadeh ve geçmiş bir yılın takvimindeki işe yaramaz günler olarak tanımlar.
Hekime "zahmet çekme" diyen gazel: sevda derdinin dermanı olan ölüm, hâlini soran belalar ve sormayan sevgili, rakibe aşk bedduası, eğri gidişli felek.
Dünyanın hiçbir surette karar kılmadığını söyleyen iki beyit; "Diger nazm" başlığıyla, Yıldırım Bayezid'in Amasya, Sivas, Erzincan ve Malatya'yı aldığı bâbı kapatır.
Ana nüshadaki tek kıt'a: gam okunun yaraladığı gönül, kirpik düşüncesinin helak ettiği âşık ve eteğini bırakmayıp yakasını paramparça eden gam, dört mısrada.
“-ilen” redifli sekiz beyitlik gazel: söze, yazıya, fıkha ve tefsire sığmayan aşk, zikrin sınırı ve rabıtayı sevgilinin kaşı imgesiyle anlatan beyit.
Bir derleme sitesinde Kul Hüseyin adıyla bir albümden aktarılan "İçmiş isen aşk meyinden" deyişi: "bir" redifiyle derya, kalem, sevgi ve Ali-Veli-Pir birliği.
Münîrî'nin "-yı tost" redifli Farsça gazeli; yüz sabahın, saç gecenin kaynağıdır, vaizin cehennemi ayrılık ateşinin kıvılcımıdır, âşık kendini sevgilinin bülbülü sayar.
Adlî'nin "kıl" redifli beş beyitlik gazeli; sevgiliyi hekime benzetir, sâbit ile seyyâre kelimeleriyle oynar, zahidin riyasına karşı meyhaneyi ve ırmak kenarındaki selviyi anar.
Mihrî Hatun'un Hacı Nâbî adlı birine seslendiği yedi beyitlik gazel; hercai güzellerden şikâyeti gündelik deyimlerle, sade ve konuşur bir dille anlatır.
Cûdî'nin Peygamber'e hitap eden rubaisi: Âdem'in oğlu iken Âdem'i doğuran nur, yaratılışın Fâtiha'sının besmelesi ve ceza gününün sonundaki âmin.
Yalnız T. 738 nüshasındaki gazel: 54. gazelle aynı kalıbı paylaşıp iki mısraını tekrarlar; talihle kazanılan baht ve mahlas beytinde altınla alınan vuslat.
Kapıdan kovulan ağyara ahtan şimşekler atılır, ciğer şaraba kebap olur ve övgüsünü bir şehnâme gibi bölüm bölüm yazan şair, sevgiliden saray şairi gibi câize ister.
Sürgünü kanun sayan üç beyit: tuz yasağına uymayan Saruhan göçerleri Bayezid'in oğlu Ertuğrul eliyle Filibe yöresine sürülür ve "Sarhan Beglü" adını alır.
Aşk derdinden kurtulmak istemeyen âşığın kıt'ası: "Allah beni bu dertten kurtarmasın, gözümün yaşını dindirmesin" diye dua eden ve bu derdin zevkini bilene bırakan iki beyit.
Şairin şeyhi Mustafa İsmet'i andığı gazel: fakrla padişahlık, İbrâhim b. Edhem gibi dergâha baş koyma, sülûku İsmet'te tamamlama ve herkesten yüz çevirip Allah'a dönüş.
Bir derleme sitesinde kaynak gösterilmeden Kul Hüseyin adıyla yayımlanan "Gönül niçin beni zari zar ağlatırsın" deyişi: ikrardan dönmeyen, başkasını sevmeyen bir âşığın yemini.
Münîrî'nin "est" redifli Farsça gazeli; lal dudak candan tatlıdır, yüzük oyununu kaybeden lalenin ağzında kül kalır, âşığın sinesi buhurdan gibi tüter.
Adlî'nin "eksük degül" redifli yedi beyitlik gazeli; zülfün belasını, güneşe denk güzelliği ve meclisteki rakipleri sayar, şairin kendini bin dilenciden biri saymasıyla biter.
Mihrî Hatun'un "itmemek olmaz" redifli gazeli; hasret, gözyaşı ve selvi, kirpik oku ve pervane imgeleriyle aşkın kaçınılmaz sonuçlarını sayar.
Dağda başlayan vahiy, "onun sözü ancak vahiydir" ayeti ve yeryüzünün sabit dağlarını birer minbere çeviren imge: Peygamber'e seslenen Arapça dörtlük, yeri döşeyen Allah'ı anar.
Sâhib'in en şakacı gazellerinden: Kays ile kayısı, şeftali ve mişmiş cinasları, "-miş" ekiyle anlatılan dedikodu, müziksiz kendinden geçen sofu ve satrançta kiş.
"Ey tabîb" redifli gazel: hekime anlatılan aşk derdi, yarılan göğüste toplanan can ve kan, Lokman'ın bile çare bulamadığı hastalık ve tek derman olan la'l dudak.
Temür'e kaçan beylere sitem eden iki beyit; Taharten, Germiyanoğlu, Aydınoğlu, Menteşeoğlu ve İsfendiyar'ın elçisi Bayezid'den kaçıp Temür'ü Anadolu'ya kışkırtır.
Pervâne Bey Mecmuası'ndan iki bentlik bir murabba: sevgilisine adıyla, "ömrüm Hasan Bâlî'm" diye seslenen ve onu takye diken bir zanaatkâr olarak anan, divanda eşi olmayan bir parça.
“Ölmeden önce ölünüz” bâbı: fenâ ve bekâ basamakları, yükselişten halkın arasına iniş ve en kâmil velînin halka en cahil görünmesi üzerine bir mesnevî.
Münîrî'nin yalnız Viyana nüshasındaki Farsça gazeli; Mesih gibi dirilten dudak, yaraya tuz serpen lal ve şairin her fende ilmi gerekli sayan şiir anlayışı.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; râ harfine benzeyen kaşı güneş yüzün üstündeki hilale, zülfü Kadir gecesine benzetir ve ceylanın gazelle avlanmadığını söyleyerek biter.
Mihrî Hatun'un "gerekmez" redifli gazeli; sevgili varken can, cennet, inci ve ab-ı hayatın bile gereksiz olduğunu söyleyen bir bağlılık şiiri.
Peygamber'in ruhundaki hayret veren kuvvet, "Kur'an'ı almaya nasıl dayandın?" sorusu ve Arapça "ahsente, bûrikte, bin maşallah" tebriki: vahyin ağırlığı üzerine bir rubai.
Sâhib'in "-eşden halâs" redifli gazeli: ok kuburuna benzeyen göz, yay gibi bükülmüş yaşlı âşık, ateşten geçen Siyavuş ve tavlada beşten ve altıdan kurtulma öğüdü.
Gençlik bitmiştir ama himmet atı sevda meydanında hâlâ koşar; şarapsız sarhoşluğu anlatan gazel, sofuyu uyku sarhoşu, kendi sarhoşluğunu uyanıklık sayar.
Mallarını, ailelerini ve yurtlarını yitiren Anadolu beyleri Temür'e yakınır; "Diger nazm" başlığıyla, Bayezid'den kaçan bu beylerin ağzından altı beyit.
Eksik bir gazelden kalan üç beyit: zülüf zincirine vurulup kulluktan azat edilmemeyi dileyen âşık, türlü dertler için yaratılmış can ve el birliği eden gözyaşı ile ateş.
Evliyaya ikinci kaside: hazine, dalgıç ve ayna olarak velîler, mukallit ve riyakâr sofuya eleştiri ve İsmet, Nakşibend ile Geylânî hürmetine dua.
Münîrî'nin "keşīd" redifli Farsça gazeli; redif her beyitte başka bir anlam kazanır, ayva tüyü gönül levhasına yazılır, gam ordusu gönül ülkesini harap eder.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.