Kul Hüseyin'in "gördün mü turnam?" redifli nefesi: Medine'de Fatma Ana, Necef'te Ali, Bağdat'ta Kâzım, Kerbela'da Hüseyin ve kutsal yerleri dolaşan bir turnaya sorulan sorular.
Münîrî'nin "ne-reft" (gitmedi) redifli Farsça gazeli; kirpik neşteri yaradan çıkmaz, aşk âşığın mezhebidir, yol tozunun hevesi dervişteki cer düşüncesi gibi sürer.
Adlî'nin "eylegil" redifli yedi beyitlik gazeli; bahçe hayalleriyle başlar, saray diline döner ve âşığın sevgiliden kendisini Rum'a sultan etmesini dilemesiyle biter.
Baharın gelişini, raks eden servileri ve el çırpan çınarı anlatan sekiz beyitlik gazel; Mihrî, gülün bin bülbül gördüğünü söylediği bir diyalogla bitirir.
Dekadan ifadelerini tırnak içinde açıklayan alaycı bir sözlük: ay aydınlığı, evlenme iması, "leylaklar açarken" ve "zambak öpse" sözlerinin yaşlara çevrilen yorumu.
Safran merhemiyle gülen yara, asma çubuğundan yapılmış beşik, ahtan tesbih ipi ve kaynağı yüksek olduğu için göğe uzanan fıskiye; eski inançlarla kurulan bir gazel.
Be harfli gazelleri açan bu şiir tersine bir duadır: dünyada aşk yarası taşımayan tek insan, dertsiz beden, kadehsiz baş, yanmayan gönül ve gamsız yürek kalmasın.
Adil hanı veliye benzeten dört beyit: Bayezid'in Karaman seferinde arpayı insafla satın alan orduyu gören Konya halkı kapıları açar; Aksaray, Niğde ve Kayseri teslim olur.
Gönle güzellerden uzak durmasını öğütleyen bir uyarı: insanı hor eden dilber gamı, toz gibi savuran usta binici ve sözüyle utanca düşen merhametli sevgili.
Yalnız Pervâne'de kalan Refîkî gazeli: göze fitne öğreten kaş, tarağı kıskanan sümbül, şahın elini öpüp dizine yüz süren ayna ve hilalle kavuşan güneş yüz.
Kalp ilmi bâbı: harfsiz bir ses olan ledün ilmi, mektebe gitmeyen nebi, ümmî velîler, Şems, Mevlânâ ve Câmî örnekleri ile şeyhlik için zâhir ilminin şart olmayışı.
Kul Hüseyin'in yirmi dörtlüklük tevhid ve miraçlaması: Arş'ta görülen Ali, Miraç'ta Burak, Kırklar meclisinde dolu ve üzüm, semah ve "lahmike lahmî" ile kurulan birlik.
Münîrî'nin "est" redifli Farsça gazeli; bahar meclisine çağrı, dudak karşısında utanan şarap ve zemzem, key ile Key cinası ve Cem'i aşan kapı dilenciliği.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; zülfü eğilmeyen başağa, gözyaşını kıyısız denize benzetir ve mahlasıyla oynayarak kendine artık "adil şah" denmemesini ister.
Mihrî Hatun'un "ne kolaysuz" redifli beş beyitlik gazeli; sevgilinin lütfunu rakibe, kahrını sadık âşığa gösterişine karşı yükselen bir sitem.
Rubâ'iyyât bölümü de divan gibi hamdle açılır, ama Arapça: "ni'me'l-mevlâ", her şeyi avucunda tutan en yüce, "hasbî" ve ahiret ile dünyada Allah'a bırakılan iş.
Sâhib'in Nâbî'yi usta saydığı hikemî gazel: her viranede hazine olmaması, sirkenin bal olmaması, zeytinin incire dönmemesi gibi örneklerle kanıtlanan hükümler.
"Benem" tekrarıyla açılan gazel: pervane ve susuz yanan âşık, Leylâ'nın devesi ve kervan çanı, benlik perdesi, hazır bir meclis ve göğüs sayfasına işlenen nakış.
Karaman'ın ve Silifke'nin gözyaşını anan dört beyit; Bayezid Taraklı Borlu'yu ve Kastamonu'yu alır, İsfendiyar'a yalnız Sinop yöresini bırakır.
Gönül ülkesine akın eden Hıtâlı Türk sevgili, İsa'yı köhne kiliseden çıkaran muğbeçe dudağı, ateşe atılan zühd elbisesi ve şahın hazinesinden çıkarılan Cem'in kadehi.
Yalnız Pervâne'de kalan Refîkî gazeli: dinmeyen gözyaşı, kapıdan uzakta yastık edilecek taş bile bulamayan âşık ve 'gözünün üstünde kaşın var' deyimiyle sitem.
“Baña” redifli beş beyitlik gazel: aynasında kimsenin insan demediği şair, fakr hırkası, kefen olacak ihram, yakıcı aşk ateşi ve kem gözle bakılmama dileği.
Kul Hüseyin'in devriye özellikli nefes ve düvaz-ı imamı: "Yine gelmiş yine gitmişim ben de", Âdem'den Mehdi'ye uzanan ruhun yolculuğu, Nuh'un gemisi, Eyüp'ün kurdu ve kovandaki çiçek.
Münîrî'nin Arapça kafiyeli Farsça gazeli; gözün fitnesinden bela sakınır, Keşşâf ve Hidâye okuyan rakip zarafetten yoksundur, âşık aşk yolunu Cebrâil gibi aşar.
Adlî'nin "kıl" redifli yedi beyitlik gazeli; gönle büyücü gözden sakınmayı, gözyaşını nisâr etmeyi öğütler, boyun vasfını uzun, ağzın sözünü kısa tutmayı ister.
Mihrî Hatun'un "ne kolaysuz" redifli ikinci gazeli; kuluna yüz çeviren sultan gibi sevgili, hüsn zekâtı mazmunu ve asılmadan kopan urgan sahnesi.
Cûdî'nin Farsça yakarış rubaisi: üç kez tekrarlanan "bârî Hudâ" hitabı, kalpten ve dilden ayrılmayan ad, bugün rahmetle var edilen kulun yarın için rahmet dileği.
Sâhib'in "-erlik istemez" redifli gazeli: aşk meydanında gücü değil acizliği öne çıkarılan Ferhat, ayak ile mertebe oyunu ve zamanın tozuyla gelen ayva tüyü.
Nisabı aşan güzellik zekât vermelidir; Nigârî kendini fakirlik üstüne fakirlik, sevgiliyi nisap üstüne nisap sayar ve borçlunun sevgili olduğunu söyler.
Karısı, oğlu ve kızı rehin alınan Erzincan beyi Taharten'in sitemi; Yıldırım Bayezid'in Amasya ve Sivas'ı alışını anlatan bâbda onun ağzından söylenen beş beyit.
Ana nüshanın son gazeli: göz pervazından uçmaya hazırlanan can kuşu, göğsün kafesi, neyin nefesi, yolu tıkayan kirpikler ve sevgiliye "canım" demenin hatası olmadığı.
Kırk iki beyitlik en uzun bâb: ehadiyyet, maiyyet, akrabiyyet murakabeleri, velâyet-i kübrâ ve ulyâ, vehbî fenâ ve bekâ ile dört seyrin manzum anlatımı.
Kul Hüseyin'in hercai bir yâre düşen âşığın sitemini anlatan güzellemesi: halden hale giren gönül, deli edilen akıllı ve tarihi tartışmalı "Sene bin iki yüz yirmi" dizesi.
Münîrî'nin aşkı bir ilim olarak anlatan Farsça gazeli; aşk dersinde tartışan cahildir, sevgilinin mahallesi Kâbe olur, âşığın âhı rindler meclisinin meşalesidir.
Adlî'nin "gönül" redifli yedi beyitlik gazeli; gamı insanın yaratılışına bağlar, gönlü daraltanın saltanat kavgası olduğunu söyler ve memleket kaygısını bırakmayı öğütler.
Mihrî Hatun'un "-laruz biz" redifli beş beyitlik gazeli; bülbül ve pervaneyle yoldaşlık, rakip-köpek mazmunu ve kara bahtlı başlar üzerine kurulu bir şikâyet.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.