"Feth" redifli gazel: Hüsameddin'in aktardığı "Ey gönül miftâh-ı mihr-ile" beytinin tamamı, kalkması beklenen yüz perdesi, Mecnun'un açtığı yol ve didar ayeti.
Hiçbir âşığa vuslat vermeyen dünyanın iffeti, salınışına bakıp onu hafifmeşrep sanan gaflet ehli ve geleneksel benzetmenin tersine çevrilmesi.
Fire kadısının şikâyeti üzerine Has Yunus Beg'in on kadırgayla İnez limanına girdiği, Fatih'in karadan İpsala'ya geldiği ve tekfurun İnez'i teslim ettiği bâbda Âşıkî mahlaslı üç beyit.
Münîrî'nin "biz" ağzıyla söylediği Farsça gazeli: ezel meclisinde içilen aşk şarabı, iki dünyayı terk, Yusuf'a telmih ve sevgilinin köpeğine koşan âşık.
Adlî'nin "oldı" redifli beş beyitlik gazeli; gam tavlasında rakibin zarı, bağışlanan şehinşahlık, Kara Boğdan ve Tatar başbuğu, en sonda sevgiliye kavuşma arzusu.
Mihrî Hatun'un Necâtî'ye nazire olarak yazdığı, sonradan Emrî'nin divanına geçen ve son beytindeki "Nâmi" okuyuşu tartışılan "etegin" redifli gazeli.
Eski hacılar dönüşte sarıklık bez armağan ederdi, çağın hacıları ise yalnız öd ağacı verir; ‘ûd kelimesi dönüş diye okunursa nükte daha da sertleşir.
"Tutar" redifli gazel: yakut kutuda Aden incisi gibi dişler, ibrik tutan güneş ile leğen tutan gök, firuze içinde akik ve canı asmak için ip tutan zülüf.
Her mısraı "bak ey sâkî" diye biten rubai: sâkînin sarhoş gözüne hayran âşık, mumun çevresinde yanan pervane, bakmaya doyamayan nazar-bâz ve kadehe susamış gönül.
Oku ve kirişi, nuru ve ateşi olan bir sâhire ve hayrı ile şerri, faydalısı ile zararlısı bir arada olan zıtların aynası cihan: dünyayı büyücüye benzeten rubai.
Hanedana dua etmeyenin başına külah yerine taş geçirdiğini söyleyen beş beyit; Niköpri (Novo Brdo) alınmış, Fatih I. Murad'ın düştüğü Kosova'da ziyafet vermiştir.
Münîrî'nin Farsça gazeli: seher yelini kıskanıp toprak olmak isteyen âşık, "ger dem" ile "gerdem" cinası, her beyitte başka anlamla geçen "dem" ve soğuk nefesle yanan ateş.
Adlî'nin "oldı" redifli altı beyitlik gazeli; mercana dönen gözyaşı, yırtılmayan yaka, derde derman olan kılıç ve sevgiliye kul olunca dünyaya sultan olan dilenci.
Mihrî Hatun'un vefasız güzellerin ikrardan inkâra dönüşünü anlattığı, Necâtî'ye nazire zincirine bağlanan ikinci "etegin" redifli gazeli ve günümüz Türkçesi.
Hokkadan aldığını hiçbir şey saklamadan kâğıda veren kalem, geriye yalnız elinin kiri ile yüzünün karasını bulur: cömert ama talihsiz bir aracı.
Sevgiliyi "Mehmed şah" adıyla anan gazel: ayın devrinde kısalan ömür, Akrep'in kalbinden doğan ay, saman çöpü gibi sürüklenen beden ve suyun üstünde bir seyir köşkü.
Çok, yok ve tok kelimeleriyle kafiyelenen sâkî rubaisi: ayrılık ateşinde yanan âşık, "yok deme" ricası, yüzle suya kanan göz ve gözü tok olmanın sadakate dönüşmesi.
Tek bir neşeden doğup birbirinin yolunu kesen erkekler ve kadınlar, kendi hastası ve hekimi olan insan ve kendindeki zehir ile panzehir üzerine vezin dışı bir dörtlük.
Fatih'in 861 (1456) Belgrad kuşatmasında dayısı Karaca Beg'in şehit düştüğü, Rumelili beylerin hıyaneti yüzünden hisarın alınamadığı ve padişahın bizzat at sürdüğü bâbda üç beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: sararmış yüz üzerinde lale renkli gözyaşı, aklını ayıplayan zahide deliliğiyle cevap veren âşık ve gönlünden şikâyet eden şaire bir iç ses.
Adlî'nin altı beyitlik gazeli; Mûsâ'ya beyaz eli veren yanak, Mesih'e diriltmeyi öğreten dudak, gözden çıkan yedi deniz ve sevgilinin eşiğini bırakan şahın boş kavgası.
Mihrî Hatun'un sakiye seslenerek içki meclisini kurduğu, ceylan gözlü güzelleri ve vuslatı anlatıp zahide cenneti bırakan yedi beyitlik meclis gazeli.
Gam varlık ağacına balta ve bıçkıyla girer, zaman bir marangoz gibi keser biçer; keser kelimesi hem aletin hem de o aletin yaptığı işin adıdır.
Aşk ateşiyle külhana dönen evi İbrahim'in ateşi gibi gül bahçesine çeviren gazel: dünyayı aydınlatan göğüs, demir gönle karşı mıknatıs ve lale ile süsene benzeyen kadehler.
Hı bölümünü açan "şûh" redifli gazel: yaraladığı yerden iyileştiren sevgili, ilaca dönen hançer ve ok, aşkla rüsvay olmadan insan olunmayışı ve al giyinmiş bayram sâkîsi.
Ahzâb suresindeki "zalûm ve cehûl" nitelemesi: cehaletin mi zulme, zulmün mü cehalete sebep olduğu sorusu ve ilimle uğraştığı hâlde değişmeyen insan.
Nice kadının "şeker hamalı" olduğunu söyleyen üç şakacı beyit: Fatih, Amasya'daki Bayezid ile Manisa'daki Mustafa'yı getirtip Edirne'de sünnet düğünü yapar.
Münîrî'nin Farsça-Arapça mülemma gazeli: nun, ayın ve mim harflerine benzeyen kaş, göz ve ağzın "ne‘am" (evet) kelimesini kurduğu matla ve "müdām" cinası.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; kaderin pergeline benzeyen kaş, yüzün şemsesi, kanı su gibi içen kılıç, zülfü yerden kaldıran seher yeli ve günahkâr Adlî'yi anan rintler.
Mihrî Hatun'un her beytini sevgiliye bir soru olarak kurduğu, "mı ne dirsin" redifli, ar şişesini taşa çalmayı ve kaş mihrabına secdeyi anlatan gazeli.
Tüy bitince yanakta bahar olur, tıraş edilince güz gelir; Sâhib tıraş oldukça güzelleşen sevgilinin yüzündeki gül bahçesinin güzünü baharından üstün tutar.
Kanlı gözyaşıyla kızıla boyanan sarı yüzü daha değerli bir altına çeviren gazel: "kurban olduğum" diye seslenen âşık, tane arayan karınca ve Şeyhî'nin sabası.
Hey hey, vay vay, güm güm, kulkul ve gulgul: sesleriyle duyulan bir sema meclisi, iç kafiyelerle bölünen mısralar ve sonunda kendini Hâfız'la yan yana koyan şair.
Korku ve ümitten geçmek, sağken ölümü içmek ve keşif ile zevkin neyle ayırt edileceği sorusu: tasavvufun iki iddiasına bir kelâm hocasının şüphesi.
Amasya'dan getirilen Şehzade Bayezid'in sünnet düğününün ikinci ve üçüncü günlerinde fukaranın ve ümeranın ağırlandığı, at yarışları yapıldığı bâbda Âşıkî mahlaslı dört beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: gönül dumanından oluşan mavi gök, mezarda mum yerine yanan göğüs, sürmeli göz hasretiyle toprak olan âşık ve aşk ateşinde bir asma çubuğu.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.